Sinh mổ bắt con là một thủ thuật y khoa để đưa em bé ra ngoài thông qua vết cắt ở bụng và tử cung người mẹ. Dù là sinh mổ chủ động (lên lịch trước) hay mổ cấp cứu (khi có biến chứng như suy thai, chuyển dạ đình trệ) thì thủ thuật này đều ảnh hưởng tiêu cực đến hệ miễn dịch của trẻ.
Ảnh hưởng của quá trình sinh mổ đến hệ miễn dịch của trẻ
Khi sinh mổ, trẻ không được tiếp xúc với hệ vi sinh phong phú ở đường sinh của mẹ, dẫn đến bị thiếu hụt những vi khuẩn có lợi cần thiết để "huấn luyện" hệ miễn dịch cũng như mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Thay vào đó, trẻ sinh mổ sớm tiếp xúc với các vi khuẩn trong môi trường bệnh viện. Các vi khuẩn này có thể khác với vi khuẩn trong cơ thể mẹ, làm thay đổi sự phát triển ban đầu hệ miễn dịch của trẻ.
Bên cạnh đó, việc mẹ phải dùng kháng sinh dự phòng trước khi mổ có thể tiêu diệt lợi khuẩn của mẹ, gián tiếp ảnh hưởng đến bé. Mẹ tiêm kháng sinh trước khi kẹp rốn, thuốc sẽ đi qua nhau thai, có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột và hệ miễn dịch của trẻ.
Theo các nghiên cứu khoa học, 70% tế bào miễn dịch của cơ thể tập trung tại đường ruột. Hệ vi sinh mất cân bằng dẫn đến tình trạng hàng rào bảo vệ đường ruột của trẻ sinh mổ thường yếu hơn trẻ sinh thường, đồng thời hệ miễn dịch của trẻ cũng bị suy yếu.
Môi trường sinh mổ còn khiến trẻ thiếu hụt kháng thể nền tảng. Các nghiên cứu máu cuống rốn cho thấy nồng độ kháng thể IgG ở trẻ sinh mổ có thể thấp hơn tới 45% so với trẻ sinh thường.
So với sinh thường, việc sinh mổ khiến trẻ phải bú mẹ muộn hơn do mẹ bị đau vết mổ, chậm tiết sữa, ảnh hưởng của thuốc tê và thường phải cách ly mẹ khoảng 4-5 giờ sau sinh. Việc chậm tiếp xúc da kề da và cho con bú sữa mẹ làm chậm quá trình truyền kháng thể từ mẹ sang con, khiến trẻ thiếu hụt kháng thể. Trong khi đó, sữa non - sữa tiết ra trong vòng 2-3 ngày đầu kể từ lúc sinh đã được các nghiên cứu chứng minh có hàm lượng lớn kháng thể (IgA, IgG, IgM), protein, và vitamin cao hơn hẳn sữa thông thường, được ví như "vaccine tự nhiên" giúp tăng miễn dịch, bảo vệ đường ruột và cung cấp dinh dưỡng hoàn hảo cho trẻ sơ sinh.
Do kẹp rốn sớm, trẻ sinh mổ có thể có dự trữ sắt thấp hơn, ảnh hưởng đến việc huy động tế bào miễn dịch.
Môi trường sinh mổ khiến trẻ chậm kích hoạt miễn dịch và tăng nguy cơ bệnh, dẫn đến hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả hơn. Do đó, trẻ sinh mổ có nguy cơ dễ mắc bệnh hô hấp (viêm amidan, viêm phế quản, hen suyễn), tiêu hóa (tiêu chảy), dị ứng (chàm sữa) hơn trẻ sinh thường. Tình trạng liên tục mắc bệnh "vặt" có thể kéo dài đến khi trẻ 5 tuổi.
Trẻ sinh mổ thường có sức đề kháng kém hơn trẻ sinh thường. Ảnh: Pexels
Khắc phục những hạn chế của sinh mổ
Tại bệnh viện, mẹ có thể cho bé tiếp xúc da kề sớm ngay sau khi hồi tỉnh. Hoạt động này giúp truyền vi khuẩn có lợi từ mẹ sang con và điều hòa thân nhiệt cho bé. Đồng thời mẹ cũng cho bé bú càng sớm càng tốt để bù đắp các kháng thể cho bé.
Trong quá trình nuôi trẻ sau đó, mẹ nên cho con bú sữa mẹ hoàn toàn và càng lâu càng tốt để cung cấp kháng thể và lợi khuẩn cho bé nhiều nhất có thể. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố: "Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng đầu đời tốt nhất cho trẻ sơ sinh. Sữa mẹ an toàn và chứa các kháng thể tự nhiên giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ và khuyến cáo nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ ít nhất trong 6 tháng đầu đời".
Theo website bệnh viện Từ Dũ, sữa mẹ không đơn thuần là một tập hợp các chất dinh dưỡng, mà là dịch thể sống có độ phức hợp sinh học cao, vừa có tính bảo vệ vừa có tính điều khiển miễn dịch. Trong sữa mẹ chứa rất nhiều thành phần hỗ trợ tăng cường miễn dịch, chống lây nhiễm bệnh như các immunoglobulin (IgA, IgM, IgG), lysozyme, lactoferin, nhân tố nhị phân, các enzym và các chất điều khiển miễn dịch và các thành phần tế bào bao gồm macrophage (chứa IgA, lysozyme và lactoferin) tế bào limpho, bạch cầu hạt trung tính và các tế bào biểu mô. Các cấu phần này tập trung rất cao ở sữa non và giảm đi ở sữa trưởng thành.
Nghiên cứu của Fabiana Superti (Viện Y tế quốc gia Itay) công bố tháng 8/2020 trên tạp chí Nutrient chứng minh lactoferrin, một loại protein đa chức năng liên kết sắt, có mặt trong hầu hết các dịch tiết sinh học và đạt nồng độ đặc biệt cao trong sữa non (của động vật có vú như bò, dê) và sữa mẹ. Lactoferrin là hệ thống phòng thủ đầu tiên của cơ thể để chống lại các tác nhân bên ngoài xâm nhập, chủ yếu là thông qua các mô niêm mạc.
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng đầu đời tốt nhất cho trẻ sơ sinh. Ảnh: The Asianparents
Sữa mẹ cũng là nguồn cung cấp HMO (Human Milk Oligosaccharides) - thành phần hoạt động như prebiotic nuôi dưỡng lợi khuẩn, tăng cường đề kháng và bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của trẻ. HMO giúp ngăn chặn vi khuẩn gây bệnh bám dính vào tế bào ruột. Các nghiên cứu cho thấy bổ sung HMO giúp giảm tỷ lệ nhiễm trùng đường tiêu hóa và hô hấp và cải thiện miễn dịch.
Sau 6 tháng, khi trẻ không còn bú sữa mẹ hoàn toàn mà đã bắt đầu ăn dặm, mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để bổ sung lợi khuẩn, các vitamin, khoáng chất, kháng thể cho bé thông qua các dinh dưỡng bổ sung. Các chuyên gia dinh dưỡng cũng cho rằng, sau 2 tuổi, con vẫn có thể kết hợp sử dụng sữa công thức để bổ sung các dưỡng chất trên, giúp con dễ bắt kịp đà tăng trưởng với các bạn.
