Sau sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu vào TP.HCM, "siêu phường" Bình Dương trở thành nơi tập trung dày đặc nhất các khu công nghiệp trong cả nước. Tuy nhiên, phía sau nhịp phát triển ấy là một nghịch lý: đa phần công nhân vẫn đang sống trong các khu trọ chật hẹp, chưa thể chạm tới giấc mơ an cư.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, tổng nhu cầu nhà ở của TP.HCM sau sáp nhập đến năm 2030 lên tới 974.000 căn. Đáng chú ý, nhóm công nhân chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu này.
Riêng tại khu vực Bình Dương cũ, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, dự báo nhu cầu nhà ở xã hội đến năm 2030 gần 86.400 người.
Điều đáng nói là trong điều kiện sống còn nhiều thiếu thốn, khát vọng sở hữu một mái nhà của người lao động chưa bao giờ vơi. Với phần lớn công nhân, có nhà đồng nghĩa với sự ổn định, là điểm tựa cho tương lai và cho cả thế hệ con cái.
Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho thấy, 68,2% người được hỏi mong muốn mua nhà, 26% muốn thuê mua (trả góp dần để sở hữu), trong khi chỉ 5,9% chấp nhận phương án thuê dài hạn.
Hơn 10 năm mưu sinh, giấc mơ an cư vẫn dang dở
Tâm sự với phóng viên Báo Thanh Niên, ông Nguyễn Thiện Tài (42 tuổi, quê An Giang), hiện là công nhân Công ty DHP Việt Nam (khu công nghiệp Sóng Thần 3, phường Bình Dương), kể về hành trình mưu sinh của mình.
Rời quê An Giang lên TP.HCM lập nghiệp cùng vợ con cách đây hơn 10 năm, ông Tài chưa từng nghĩ đến chuyện bỏ phố về quê hẳn. Với ông, nơi đây đã trở thành quê hương thứ hai.
"Ước mơ lớn nhất của tôi là có tiền cất được một căn nhà để ở", ông nói. Thế nhưng, sau chục năm làm việc quần quật, ước mơ ấy vẫn còn dang dở.
Ông Tài từng thử tìm hiểu thủ tục mua nhà ở xã hội cách đây vài năm, nhưng rồi bỏ dở vì không đủ chi phí. "Giờ con cái lớn rồi mà tôi mãi chưa cất được nhà. Vợ chồng tôi tính chuyện dành dụm mua nhà ở xã hội để an cư, sau này già cũng đỡ phải phiền con cháu", ông Tài tâm sự.
Phòng trọ rộng chừng 20 mét vuông là nơi sinh sống của cả gia đình ông Tài 4 người
ẢNH: NI NA
Căn phòng trọ rộng chừng 20 m2, cách khu công nghiệp Sóng Thần 3 khoảng 3 km, là nơi sinh sống của cả gia đình ông Tài gồm 4 người.
Tiền thuê nhà 1,3 triệu đồng/tháng, đồ đạc chất kín, 3 chiếc xe máy dựng sát nhau, lối đi chỉ vừa đủ 1 người luồn qua. Đây đã là căn phòng trọ thứ tư mà gia đình ông Tài chuyển đến kể từ khi lên phường Bình Dương làm công nhân.
Những đồng nghiệp của ông đã mua được nhà hay nhà ở xã hội chưa? Chúng tôi hỏi. Ông Tài lắc đầu, chắc mẩm: "Chưa thấy ai".
Nhà trọ là lựa chọn bất đắc dĩ
Khi nhà ở xã hội còn xa, nhà trọ vẫn là lựa chọn phổ biến nhất. Báo cáo điều tra nhu cầu nhà ở giai đoạn 2026 - 2030 của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho thấy diện tích phòng trọ trung bình chỉ từ 19 - 22 m2, với diện tích nhà ở bình quân khoảng 9,5 m2/người.
Trong những căn phòng chật hẹp ấy, mọi sinh hoạt từ nấu ăn, nghỉ ngơi đến học tập của con cái đều gói gọn trong vài mét vuông. Không ít khu trọ đã xuống cấp, thiếu không gian sinh hoạt chung, hệ thống phòng cháy chữa cháy tiềm ẩn nhiều rủi ro.
"Ở trọ thì tiện đi làm, nhưng nghĩ tới tương lai con cái, tôi lo lắm", chị Bùi Thị Ngọc Yến (38 tuổi, vợ ông Tài), nói trong lúc ánh mắt vẫn dõi theo đứa con nhỏ đang nằm võng chơi.
Thu nhập công nhân và bài toán "53% giá trị căn hộ"
Khát vọng là vậy, nhưng thu nhập lại là rào cản lớn nhất. Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, khả năng chi trả trung bình của các hộ gia đình hiện nay chỉ đạt khoảng 53% giá trị căn hộ dự kiến mua.
Điều này đồng nghĩa, để chạm tay vào giấc mơ an cư, một gia đình công nhân phải vay mượn gần một nửa giá trị căn nhà. Khảo sát cho thấy gần 25% người mua nhà phải vay ngân hàng (với tỷ lệ vay khoảng 50% giá trị căn hộ) và hơn 14% phải vay mượn từ người thân.
Ngay cả một căn nhà ở xã hội giá rẻ cũng đang dần vượt quá tầm với của những công nhân có mức lương cơ bản chỉ vừa đủ sống.
Áp lực này càng nặng nề hơn tại "siêu phường" Bình Dương, nơi giá đất đang biến động mạnh theo quy hoạch sáp nhập. Theo bảng giá đất mới áp dụng từ ngày 1.1.2026 trên toàn địa bàn TP.HCM, khu vực Bình Dương cũ có mức điều chỉnh giá đất cao nhất, với hệ số tăng từ 1 đến 8,077 lần so với bảng giá năm 2024.
Ông Phạm Minh Mẫn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM đề xuất các giải pháp phát triển nhà ở xã hội bền vững tại hội thảo Phát triển nhà ở xã hội tại TP.HCM từ mô hình đến hành động, chiều 16.1.2026
ẢNH: UYỂN NHI
Lời giải nào cho bài toán an cư của công nhân?
Trước áp lực quá lớn về nhu cầu nhà ở, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm "chia lửa" cho các khu công nghiệp.
Sở Xây dựng TP.HCM đề xuất giải pháp đột phá để phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn TP.HCM năm 2026. Trong đó, hoàn thành quy hoạch quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội đến năm 2040 với tổng diện tích khoảng 2.000 ha; thúc đẩy hoàn tất thủ tục pháp lý của 47 dự án trong quý 1/2026; đồng thời rút ngắn tối đa 20% thời gian thủ tục.
Bên cạnh đó, ban hành biện pháp chế tài đối với chủ đầu tư chậm triển khai nhà ở xã hội trong dự án nhà ở thương mại hoặc dự án đã hết tiến độ, và kiến nghị thu hồi dự án không khởi công trong quý 1/2026.
Một hướng đi mới cũng được đề cập là chuyển từ tư duy "mua đứt bán đoạn" sang mô hình cho thuê chuyên nghiệp, ứng dụng công nghệ. Nền tảng My Room được giới thiệu như một giải pháp quản lý và phát triển nhà ở xã hội cho thuê.
Với hàng chục nghìn công nhân đang sống trong các nhà trọ chật hẹp, bài toán an cư không chỉ là chuyện nhà ở, mà còn là thước đo cho sự phát triển bền vững của "siêu phường" Bình Dương sau sáp nhập.
Kỳ 5 - 'Siêu phường' nhiều khu công nghiệp nhất: 5 mùa tết ở xứ người
