"Siết" kiểm định khí thải ô tô

Xe đời cũ, xe tải, xe đầu kéo... bị tác động nhiều nhất

Theo thông tin từ Cục Đăng kiểm VN, từ 1.3, ô tô sản xuất trước năm 1999 phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 1 (tương đương tiêu chuẩn Euro 1). Ô tô sản xuất từ năm 1999 đến hết năm 2016 áp dụng mức 2 (tương đương Euro 2). Ô tô sản xuất từ năm 2017 đến hết năm 2021 áp dụng mức 3 (tương đương Euro 3). Ô tô sản xuất từ năm 2022 áp dụng mức 4 (tương đương Euro 4).

Cùng với việc nâng tiêu chuẩn khí thải, quy trình và phương pháp kiểm tra mới cũng sẽ nghiêm ngặt và chặt chẽ hơn để xác định đúng mức khí thải của xe, đảm bảo đạt được mục tiêu về bảo vệ môi trường.

Trao đổi kỹ hơn với PV Thanh Niên về quy trình mới, ông Nguyễn Tô An, Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm VN, cho biết: Với ô tô chạy xăng, nếu trước đây chỉ cần đo gia tốc cầm chừng ở tốc độ không tải thấp thì hiện nay phải thêm bước đo ở tốc độ không tải cao, sau đó so sánh 2 kết quả, lấy giá trị CO và HC cao hơn chọn làm kết quả đánh giá chính thức. Với xe sử dụng dầu diesel, yêu cầu đo 3 lần hợp lệ, ghi nhận phần trăm HSU (đo độ khói của khí thải động cơ), tốc độ cầm chừng, và tốc độ tối đa. Để đạt 90% HSU, nếu như trước đây thời gian cho phép đạp chân ga dài, khoảng 2 giây, cả chu kỳ có khi lên tới 5 giây, thì với phương pháp đo mới, thời gian áp dụng theo tiêu chuẩn quy định của thế giới không quá 1 giây. Thời gian tăng tốc phụ thuộc vào thiết kế của từng động cơ, nhưng nhìn chung chế độ kiểm tra khắc nghiệt hơn trước và động cơ phải được đánh giá trong điều kiện ngặt nghèo hơn.

ẢNH: Nhật Thịnh

"Trước đây, phần kiểm tra động cơ phát thải của phương tiện khá đơn giản, chỉ mất khoảng 2 - 3 phút, không phản ánh đúng được tác động tới môi trường của phương tiện. Với cách thức kiểm tra mới, phương tiện sẽ được kiểm tra với yêu cầu cao hơn, đánh giá chuẩn xác đúng mức khí thải của xe, đảm bảo đạt được mục tiêu về bảo vệ môi trường", ông An chỉ rõ.

Cũng theo lãnh đạo Cục Đăng kiểm VN, tiêu chuẩn đăng kiểm mới sẽ tác động nhiều nhất tới nhóm xe đời cũ, xe tải, xe đầu kéo nhưng các xe con, xe du lịch nếu không được chăm sóc đúng cách thì cũng rất dễ bị "loại". Đơn cử, trong quá trình làm thử phương pháp mới, Cục Đăng kiểm VN ghi nhận rất nhiều trường hợp chủ xe do không quan tâm, bảo dưỡng phương tiện đúng yêu cầu nên động cơ không hoạt động được. Ngay cả việc sử dụng nhiên liệu bảo đảm chất lượng cũng rất quan trọng. Các xe đạt tiêu chuẩn Euro 4 nhưng đổ nhiên liệu không đáp ứng được phẩm cấp xe đó thì cũng sẽ ảnh hưởng tới tiêu chuẩn khí thải.

Do đó, quy trình và phương pháp đăng kiểm mới đòi hỏi phương tiện trước khi đưa vào đăng kiểm phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, từ thay dầu, thay lọc gió, vệ sinh buồng đốt, kiểm tra vòi phun, bơm cao áp, điều chỉnh tốc độ lớn nhất của động cơ theo đúng quy định của nhà sản xuất đến kiểm tra hệ thống xử lý khí thải và cảm biến ô xy… Chủ phương tiện cần sử dụng nhiên liệu, dầu bôi trơn và nước làm mát động cơ đúng theo khuyến cáo của nhà sản xuất để bảo đảm hiệu quả vận hành và kiểm soát khí thải. Nếu công tác chuẩn bị không đủ đảm bảo thì có nguy cơ động cơ sẽ tiềm ẩn lỗi, không vượt qua được kiểm tra.

ẢNH: Phạm Hữu

Với việc siết chặt kiểm tra khí thải, chủ xe phải chủ động thường xuyên bảo dưỡng phương tiện, chăm sóc động cơ theo định kỳ; nếu cứ để chỉ đến khi nào hỏng mới mang đi sửa thì sẽ khó đạt yêu cầu.

Huy động nhân lực, cấp bách tập huấn nghiệp vụ

Cục Đăng kiểm VN tính toán, công tác kiểm định khắt khe hơn, phức tạp hơn chắc chắn sẽ tốn thêm thời gian. Vì thế, phần kiểm định động cơ phát thải của xe có thể lên 5 - 7 phút, thậm chí 10 phút tùy trường hợp. Tuy nhiên, lãnh đạo ngành không lo ngại tình trạng quá tải bởi nhìn chung công tác này vẫn dựa trên dây chuyền kiểm định hiện hữu. Chỉ cần đơn vị kiểm định tổ chức bài bản, khoa học từ khâu kiểm tra tổng quát phương tiện cho tới kiểm tra động cơ, cho động cơ làm quen với quá trình kiểm tra mới… thì sẽ không gây lúng túng, mất nhiều thời gian.

Thực tế, từ trước Tết Nguyên đán 2026, Cục Đăng kiểm VN đã gửi văn bản yêu cầu các trung tâm đăng kiểm chủ động chuẩn bị nhân lực, phương án điều phối, tập dượt trước các khâu theo quy trình mới. Cụ thể, Cục Đăng kiểm VN yêu cầu các cơ sở đăng kiểm niêm yết công khai lộ trình, các mức khí thải, quy trình và phương pháp thực hiện kiểm định khí thải ô tô tại phòng chờ làm thủ tục kiểm định để người dân và doanh nghiệp được biết.

Thực tế trong thời gian dài vừa qua, Cục Đăng kiểm VN đã ghi nhận hiện tượng một số cơ sở đăng kiểm, đăng kiểm viên chưa thực hiện đúng việc kiểm định phương tiện. Cụ thể, phần kiểm tra phanh, trượt ngang, đèn chiếu sáng phía trước, khí thải… không đúng quy trình và phương pháp kiểm tra dẫn đến kết quả kiểm tra không chính xác. Để xảy ra tình trạng như trên có rất nhiều nguyên nhân như quy định ban hành chưa đầy đủ, chưa sát với thực tế; công tác tập huấn chưa tốt; điều kiện kiểm tra chưa đảm bảo về phương tiện, vị trí kiểm tra, thiết bị kiểm tra...

Mặt khác, dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 166/2024 hiện mới hoàn tất các thủ tục và đang trình Chính phủ ban hành. Bộ Xây dựng và Cục Đăng kiểm VN cũng đang thực hiện việc xây dựng dự thảo thông tư thay thế Thông tư số 47 Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia để thay thế QCVN 122:2024/BGTVT. Trong khi chờ ban hành các văn bản quy phạm mới, Cục Đăng kiểm VN đã gửi các cơ sở đăng kiểm hướng dẫn quy trình, phương pháp kiểm tra đối với khí thải và đèn chiếu sáng phía trước ô tô. Các đăng kiểm viên được yêu cầu tuyệt đối tuân thủ đúng hướng dẫn để hạn chế rủi ro dẫn đến việc bị khiếu nại, khiếu kiện, đền bù thiệt hại không đáng có.

Tăng tốc kiểm soát ô nhiễm môi trường từ giao thông

Qua thống kê sơ bộ của Cục Đăng kiểm VN, khi áp dụng các mức khí thải từ mức 1 đến mức 3, tỷ lệ xe không đạt chỉ chiếm khoảng 3% đến tối đa 9%, tùy loại phương tiện. Riêng với mức 4, tỷ lệ xe sản xuất giai đoạn 2017 - 2021 không đạt lên tới trên 16%, trong đó phần lớn là xe tải phục vụ sản xuất. Áp dụng mức 5, một số loại xe thương mại sản xuất từ năm 2022 trở đi có tỷ lệ không đạt đã lên tới khoảng 15%. Đây là số lượng tương đối lớn. Tuy nhiên theo lộ trình, các xe sẽ cần được chăm sóc bảo dưỡng tốt hơn vì mức tiêu chuẩn khắt khe hơn. Lúc đó, tỷ lệ phương tiện không đạt tiêu chuẩn sẽ có xu hướng giảm xuống.

ẢNH: Nhật Thịnh

Riêng với việc áp dụng mức 4, mức 5, nhóm xe tải và xe đầu kéo có tỷ lệ không đạt khí thải cao hơn các loại ô tô khác (nhất là với nhóm xe tải hạng nhẹ và hạng trung, ô tô khách).

Thực tế, nhiều chủ xe cũng lo ngại khi áp dụng tiêu chuẩn khí thải mới, phương tiện sẽ khó đáp ứng được. Tuy nhiên, đa số đều sẵn sàng chấp hành vì ai cũng đã quá "ngán" ô nhiễm. Anh Phan Thanh Nhàn (ngụ P.Minh Phụng, TP.HCM) chia sẻ: Gia đình anh có 1 chiếc ô tô 5 chỗ mua từ 2007, mỗi năm đều đi đăng kiểm theo định kỳ 1 lần và chưa bao giờ gặp phải vấn đề gì. Tuy nhiên, nếu áp dụng theo tiêu chuẩn khí thải mới, chắc chắn anh cũng sẽ phải có những điều chỉnh về phương tiện.

"Quy định mới không phải quá khó khăn, quá đột ngột, mục tiêu thì hoàn toàn hướng về môi trường và chất lượng cuộc sống của chính bản thân mình nên tôi sẵn sàng thay đổi để đáp ứng. Giờ đi đâu cũng thấy người mắc bệnh hô hấp, không khí quá bẩn nên ai cũng sợ và muốn thay đổi", anh Nhàn nói.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch VN, đánh giá việc siết yêu cầu về tiêu chuẩn khí thải và áp dụng phương pháp kiểm định khắt khe hơn là chủ trương rất đúng đắn. Ô nhiễm không khí từ các đô thị ngày càng cấp bách. Mỗi nơi đều có những nguyên nhân ô nhiễm riêng nhưng giao thông luôn là nguyên nhân số 1. Đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM, mật độ phương tiện rất lớn, quan trắc môi trường không khí khu vực nội đô cho thấy chất lượng không khí đang có xu hướng ngày càng tệ. Do đó, lộ trình kiểm soát ô nhiễm môi trường từ phát thải của giao thông phải được đẩy càng nhanh càng tốt.

Bên cạnh đó, việc siết tiêu chuẩn khí thải ô tô cũng không phải kế hoạch đột ngột vì tiêu chuẩn Euro 4, Euro 5 đã được đề xuất áp dụng từ nhiều năm qua. VN cũng đã xác định chủ trương chuyển đổi xanh hóa giao thông, cần có những hành động mang tính tổng lực, từ khuyến khích chuyển đổi xe điện, thúc đẩy giao thông công cộng, đường sắt đô thị… tới kiểm soát số lượng phương tiện thông qua việc kiểm soát khí thải. Do đó, kế hoạch thực hiện đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

"Những câu chuyện này thực tế đã nói từ lâu rồi, nếu cứ bàn lùi thì không biết đến bao giờ VN mới kiểm soát được khí thải từ giao thông. Ô nhiễm không khí đã quá cấp bách, và để hạn chế thì đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả mọi người. Đây là hành trình không hề dễ dàng, khi triển khai chắc chắn sẽ gây tác động nhưng phải làm. Từ chính sách nhà nước, nỗ lực của các doanh nghiệp cho tới người dân, mỗi bên cùng cố gắng thì mới thực hiện được mục tiêu chung", TS Tùng nhấn mạnh.