Một trong những bí ẩn đời thường của máy tính đang ẩn giấu ngay dưới ngón tay bạn: Vì sao các phím bấm lại được bố trí lệch nhau (so le) như vậy? Sẽ chẳng phải dễ dàng và gọn gàng hơn sao nếu sắp xếp chúng thẳng hàng ngay cạnh nhau thay vì dàn trải ra?
Cũng giống như nhiều tiêu chuẩn điện toán khác, câu trả lời chủ yếu nằm ở yếu tố lịch sử, mặc dù vẫn còn một vài lý do phụ khác khiến thiết kế này tồn tại đến tận ngày nay sau khi bàn phím máy tính ra đời đã hơn 70 năm.
Lịch sử bàn phím gắn liền với máy đánh chữ
Theo MUO , nguyên nhân chính khiến các phím bấm ngày nay không thẳng hàng hoàn hảo bắt nguồn từ "người tiền nhiệm" của chúng: máy đánh chữ. Vì máy đánh chữ hoạt động bằng cơ chế gõ vật lý lên giấy để in ký tự, nên mỗi phím chữ, số hoặc ký hiệu đều cần một cơ chế để in. Để làm được điều này, mỗi phím được kết nối với một thanh gõ, phần cuối thanh gõ có gắn ký tự nổi để đập vào mặt giấy.
Nếu quan sát bất kỳ chiếc máy đánh chữ phổ biến nào trong quá khứ, bạn sẽ thấy các thanh gõ nanh ra từ bên dưới các phím. Tất cả các thanh này đều cần thiết để gõ chữ, nhưng không gian vật lý dành cho chúng lại rất hạn chế.
Ví dụ, hãy để ý cách các thanh nối với phím 6, B, Y, H, 7 và N được sắp xếp theo thứ tự. Việc bố trí lệch nhau một chút theo chiều ngang cho phép tất cả chúng nằm vừa vặn trong khuôn khổ nhỏ gọn của máy đánh chữ. Nếu các phím không nằm so le, các thanh gõ sẽ va vào nhau (chẳng hạn như Q, A và Z sẽ đụng nhau). Giải pháp đơn giản nhất là giữ cho các phím lệch nhau, và đó là lý do mọi máy đánh chữ đều áp dụng thiết kế này.
Sau khoảng 100 năm sử dụng máy đánh chữ, mọi người đã quá quen thuộc với cách bố trí đó. Vì thế, bố cục chung này vẫn được giữ nguyên khi chúng ta chuyển sang bàn phím máy tính. Mặc dù lý do kỹ thuật ban đầu không còn tồn tại trên máy tính, nhưng cũng chẳng có lý do nào đủ lớn để thay đổi thói quen này.
Câu chuyện này rất giống với lý do vì sao chúng ta vẫn dùng bàn phím QWERTY, dù có nhiều bố cục khác hiệu quả hơn. QWERTY được thiết kế để giảm tần suất kẹt phím bằng cách tách rời các cặp chữ cái thường đi liền nhau (chứ không phải để cố tình làm chậm tốc độ gõ như lời đồn). Bàn phím máy tính không gặp vấn đề kẹt phím, nhưng chúng ta vẫn giữ QWERTY vì người dùng đã quen với nó.
Những cân nhắc khác về việc căn chỉnh bàn phím
"Quán tính lịch sử" là lý do chính khiến bàn phím có hình dạng như hiện tại, nhưng vẫn còn vài lý do tiềm năng khác khiến thiết kế này tồn tại.
Một số ý kiến cho rằng các phím nằm so le sẽ phù hợp hơn với độ cong tự nhiên của ngón tay, mang lại cảm giác thoải mái hơn khi di chuyển ngón tay lên xuống một cột (như cụm R, F và V).
Tùy thuộc vào loại bàn phím, một số phím có thể được xếp thẳng hàng—đặc biệt là các phím mới không có trên máy đánh chữ ngày xưa. Trên một số bàn phím, các phím chức năng F1 đến F4 thẳng hàng với A đến F, nhưng quy luật này không kéo dài do khoảng hở giữa F4 và F5. F1–F8 không thẳng hàng với các phím số bên dưới, nhưng F9–F12 lại thẳng hàng với các phím ký hiệu và phím Backspace.
Nếu dùng bàn phím kích thước đầy đủ, bạn sẽ thấy cụm phím điều hướng (Insert, Delete và các phím xung quanh) được xếp thành lưới thẳng tắp. Bàn phím số cũng vậy. Dù các phím này không có trên máy đánh chữ, nhưng dạng lưới lại hợp lý với chúng vì đây là những phím bạn thường thao tác bằng một tay (tay phải).
Bàn phím số ở đây được bố trí giống như máy tính cầm tay - một thiết bị dùng một tay, và chẳng có lý do gì để bạn phải với tay trái sang cụm phím điều hướng. Do đó, các phím so le chỉ áp dụng cho khu vực phím chữ, nơi thực hiện phần lớn thao tác gõ và yêu cầu sử dụng cả hai tay.
Bạn hoàn toàn có thể sử dụng bố cục và thiết kế bàn phím dạng thẳng hàng, nhưng chi phí rất cao và sẽ gặp khó khăn vì đã quen với kiểu thiết kế cũ.
