Từ người làm nghề y đến nông dân làm lúa hữu cơ
Ông Đoàn Văn Tài, 62 tuổi, sống tại xã Trung Ngãi, tỉnh Vĩnh Long, từng công tác tại một bệnh viện ở tỉnh Trà Vinh (cũ). Năm 1989, ông nghỉ việc, trở về quê lập nghiệp
Những năm đầu, ông cũng như nhiều nông dân trong vùng, chủ yếu trồng lúa theo phương thức sản xuất truyền thống.
Khoảng năm 2011, khi biến đổi khí hậu tác động ngày càng rõ nét, thời tiết thất thường, sâu bệnh xuất hiện nhiều trên cây lúa, ông Tài trăn trở tìm hướng đi mới.
Theo ông, nếu muốn giữ năng suất, nhiều nông dân phải tăng lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; kéo theo đó là chi phí sản xuất cao, đồng thời làm đất tồn dư hóa chất, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe.
"Từ đó, tôi nghĩ làm sao để khắc phục tình trạng phun, xịt thuốc tùm lum trong trồng lúa, làm sao tạo ra sản phẩm lúa gạo an toàn, không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật", ông Tài kể.
Để tìm hướng đi mới, ông đến nhiều địa phương ở ĐBSCL học hỏi kinh nghiệm. Sau đó, ông trở về thử nghiệm trên 1.000m2 đất nhà. Kết quả ban đầu liên tiếp thất bại, lúa bùng phát sâu bệnh nhưng không thể phun thuốc hóa học.
Tuy nhiên, sự kiên trì của ông đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học từ Viện Lúa ĐBSCL và các trường đại học tại TPHCM, Hà Nội. Được hỗ trợ kỹ thuật và quy trình sinh học, đến năm 2014, mô hình trồng lúa hữu cơ của ông bắt đầu gặt hái thành công. Diện tích thử nghiệm được nâng lên 2.000m2, 1ha rồi phủ trọn 3ha đất của gia đình.
Ông mời bà con lân cận đến tham quan, trực tiếp tìm hiểu quy trình. Nhận thấy cách làm mới cho hiệu quả kinh tế cao, nhiều hộ bắt đầu tham gia.
Năm 2016, ông Tài vận động 7 nông dân thành lập tổ hợp tác, từng bước chuyển sang sản xuất lúa theo hướng hữu cơ trên khoảng 6,5ha.
Đến tháng 9/2017, tổ hợp tác phát triển thành HTX Tấn Đạt, với 15 thành viên, diện tích sản xuất 11,5ha. Đến nay, HTX có 85 thành viên chính thức và khoảng 800 thành viên liên kết không góp vốn. Diện tích HTX quản lý, liên kết sản xuất khoảng 100ha, trong đó 30ha đã được chứng nhận hữu cơ.
Ông Tài cho biết, HTX đang hướng tới mở rộng diện tích lên 300ha theo đề án phát triển kinh tế tập thể của tỉnh.
Không chỉ tổ chức sản xuất, HTX Tấn Đạt còn xây dựng quy trình khép kín từ gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch, phơi sấy, lưu kho, xay xát đến đóng gói.
Theo ông, đây là một trong những khâu khó nhất khi sản xuất hữu cơ. Lý do là bởi trước đó, nhiều vùng đất có thời gian dài sử dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, muốn chuyển sang hữu cơ cần trải qua thời gian cải tạo. HTX sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm vi sinh để từng bước cải tạo đất, giảm tác động của các hóa chất tồn lưu.
"Thời gian chuyển đổi tối thiểu khoảng 3 năm. Khi đất đủ điều kiện mới có thể chuyển sang sản xuất hữu cơ", ông nói.
Năng suất giảm nhưng lợi nhuận tăng
Ông Tài chia sẻ, dù năng suất giảm khoảng 10-15%, lợi nhuận từ lúa hữu cơ có thể cao gấp 2-3 lần so với sản xuất thông thường nhờ giá bán cao hơn.
Ông dẫn chứng, với 1.000m2 đất, sau khi trừ toàn bộ chi phí, nông dân trồng lúa thông thường có thể thu lợi nhuận khoảng 1 triệu đồng. Trong khi đó, với lúa hữu cơ đạt chứng nhận quốc tế, lợi nhuận có thể đạt 2-3 triệu đồng.
HTX của ông hiện cung ứng khoảng 150-200 tấn gạo hữu cơ đạt chuẩn quốc tế mỗi vụ (3 tháng).
Các sản phẩm chính của HTX gồm: gạo ST25, gạo tím thảo dược và gạo hồng ngọc. Ngoài gạo, HTX còn phát triển bột gạo dinh dưỡng, trà gạo lứt thảo dược và rượu gạo hữu cơ; đồng thời chuẩn bị sản xuất thêm bún gạo, bánh gạo.
Giá bán lẻ hiện khoảng 115.000 đồng/kg đối với gạo tím thảo dược, 100.000 đồng/kg gạo hồng ngọc và 85.000 đồng/kg gạo ST25.
Ông Tài cho hay, nhu cầu đối với các loại gạo màu, gạo dinh dưỡng ngày càng tăng. Riêng lúa tím, lúa đỏ, lúa hồng ngọc, mỗi vụ HTX cần vùng nguyên liệu khoảng 50ha mới đáp ứng được nhu cầu.
Một trong những hướng đi ông Tài đặc biệt chú trọng là xây dựng thị trường cho sản phẩm. Ban đầu, gạo hữu cơ Tấn Đạt chủ yếu được bán tại địa phương. Từ năm 2018, sản phẩm từng bước mở rộng ra thị trường trong nước.
Đến nay, sản phẩm được liên kết với doanh nghiệp để xuất khẩu sang Mỹ, châu Âu và đang chuẩn bị lô hàng gạo thảo dược để đưa sang Australia. Theo ông, thị trường có nhu cầu rất cao, trong khi diện tích của HTX không đủ để cung ứng.
Ngoài ra, trong quá trình tìm hiểu mô hình sản xuất hữu cơ, ông Tài từng đến Nghệ An và biết đến một giống lúa tím. Ông mang giống về miền Tây trồng thử. Giống lúa này ban đầu có nhược điểm là hạt gạo cứng, năng suất thấp, không phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương.
Tuy nhiên, ông tiếp tục chọn lọc qua nhiều vụ, từng bước cải thiện chất lượng hạt gạo và phát triển thành sản phẩm gạo tím thảo dược Tấn Đạt.
Không dừng ở cây lúa, HTX còn bắt đầu thử nghiệm sản xuất màu hữu cơ theo đơn đặt hàng. Hiện một số HTX ở Đồng Tháp đặt vấn đề với Tấn Đạt về mô hình trồng ớt hữu cơ. HTX đang thử nghiệm trên 2ha và bước đầu cho kết quả khả quan.
Trong vụ Đông Xuân 2026-2027, HTX dự kiến trồng khoảng 10ha đậu nành rau.
Từ vài nghìn mét vuông ruộng thử nghiệm ban đầu, ông Tài đã từng bước xây dựng một quy trình sản xuất hoàn chỉnh, liên kết hàng trăm hộ dân và phát triển thương hiệu gạo hữu cơ. Đến nay, cá nhân ông đạt doanh thu bình quân khoảng 3-5 tỷ đồng/năm, lợi nhuận khoảng 1,5-2 tỷ đồng.
Ông Tài nhận được nhiều bằng khen, giấy khen từ Trung ương đến địa phương và được bình chọn là Nông dân Việt Nam xuất sắc, cấp Trung ương. Năm 2025, HTX Tấn Đạt được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen.
Trao đổi với VietNamNet, ông Võ Minh Hoàng, Chủ tịch UBND xã Trung Ngãi, đánh giá mô hình của ông Đoàn Văn Tài và HTX Tấn Đạt là mô hình kinh tế tập thể tiêu biểu, mang lại hiệu quả trên 3 phương diện.
Về kinh tế - xã hội, mô hình góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân khoảng 1,5 lần so với phương thức sản xuất truyền thống, đồng thời tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương và thành viên HTX.
Về môi trường, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt góp phần cải thiện chất lượng đất, nguồn nước, bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng và sức khỏe cộng đồng.
Về vị thế, đây là HTX đầu tiên tại ĐBSCL đạt đồng thời 4 chứng nhận hữu cơ quốc tế gồm USDA, EU, JAS và Canada. Tấn Đạt cũng là một trong những HTX điển hình, tiêu biểu của cả nước.
