Ngày 11/6, giải vô địch bóng đá thế giới FIFA World Cup 2026 khởi tranh ở Mỹ, Canada và Mexico. Giải đấu không chỉ có số lượng đội tham gia đông nhất từ trước đến nay với 48 đội, mà còn là nơi thử nghiệm thực tế lớn nhất dành cho AI và robot trong lịch sử thể thao nhân loại.
Từ trước khi World Cup 2026 diễn ra, ban tổ chức giải đấu cho biết sẽ áp dụng robot hình người Atlas và robot bốn chân Spot của Boston Dynamics cho nhiệm vụ thực tế tại một số sân vận động, như hỗ trợ vận hành sự kiện, tương tác với người hâm mộ, tuần tra an ninh. Thực tế, những robot này đang có mặt tại Trung tâm Phát sóng Quốc tế Dallas, sân vận động New York và sân vận động New Jersey với nhiệm vụ tuần tra tự động và giám sát địa điểm theo thời gian thực.
Đây là ví dụ mới nhất cho thấy xu hướng robot đang "biến hình" thành người lao động, thay vì chỉ nhảy múa, đấu võ... Không chỉ ở Trung Quốc, nhiều quốc gia bắt đầu đưa robot vào cuộc sống, chẳng hạn xử lý hàng hóa tại khu bốc dỡ của sân bay Tokyo Haneda (Nhật Bản), siết ốc vít trên dây chuyền sản xuất của nhà máy bán dẫn Texas Instruments (Mỹ), lắp ráp xe trong nhà máy BMW ở Đức, hay pha cà phê trong siêu thị hoặc làm nhân viên nhà hàng ở một số nơi khác.
Giới chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh AI càng hoàn thiện và công nghệ trí tuệ vật lý như robot hình người bắt đầu giải quyết phần lớn vấn đề thích ứng trong những tình huống khác nhau, ngày càng nhiều cỗ máy hình người sẽ xuất hiện với vai trò "người lao động" thời gian tới.
Một robot hình người phục vụ tại sân bay ở Nhật Bản hồi tháng 5. Ảnh: Japan Airlines
Trung Quốc vẫn thống trị
Dù Mỹ đã có một số đại diện như Tesla, Boston Dynamics hay Figure AI, đa số robot hình người xuất hiện trong đời sống đến từ Trung Quốc. Theo ngân hàng đầu tư Barclays, robot hình người Trung Quốc chiếm 85% thị phần toàn cầu năm 2025. Công ty nghiên cứu công nghệ Omdia (Anh) cho biết, có hơn 13.000 robot hình người xuất xưởng năm ngoái, trong đó Agibot và Unitree đạt 5.000 robot mỗi công ty. Các đối thủ Mỹ như Figure AI và Tesla chỉ sản xuất vài trăm robot hoặc ít hơn.
Dữ liệu từ hải quan cũng cho thấy sự vượt trội của Trung Quốc. Trong bốn tháng đầu năm, nước này xuất khẩu tổng cộng 8,145 triệu robot các loại với tổng giá trị 15,79 tỷ nhân dân tệ (2,34 tỷ USD) cho hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong khi đó, xuất khẩu robot hình người Trung Quốc quý đầu năm tăng 210% so với cùng kỳ năm ngoái, với châu Âu, Đông Nam Á, Trung Đông là thị trường chính. Ngân hàng Morgan Stanley dự đoán doanh số robot hình người của Trung Quốc sẽ tăng gấp đôi so với năm ngoái, đạt 28.000 máy.
Theo China Daily, đa số doanh nghiệp robot hình người top đầu tại Trung Quốc đặt mục tiêu gấp đôi sản lượng của năm ngoái, như Unitree đưa ra mức 10.000-20.000 robot xuất xưởng, còn Zhipu Robotics, UBTech và Deep Robotics cùng dự kiến đạt 10.000 robot.
Những doanh nghiệp này được tạo điều kiện tối đa về vốn. Trích dẫn các số liệu, trang 36kr cho biết có hơn 100 sự kiện huy động vốn trong toàn bộ chuỗi ngành công nghiệp robot hình người Trung Quốc trong quý I/2026. Hơn 20 công ty đã công khai kế hoạch IPO, đa số vượt vòng xét duyệt, như Unitree, Leju Robotics, Fourier Intelligence hay Deep Robotics.
Từ sân khấu đến nhà máy
Nhà phân tích Cao Wei của BlueRun Ventures tin rằng ngành công nghiệp trí tuệ hiện sinh - tức trí tuệ nhân tạo thể hiện trên sản phẩm vật lý như robot - đang ở "giai đoạn cuối của một chu kỳ mở rộng điển hình". Robot hình người vẫn chủ yếu biểu diễn trên sân khấu, nhưng đã được ứng dụng nhiều hơn trong đời thực.
Theo báo cáo của UBTech đầu năm, doanh thu tại Hong Kong và thị trường ngoài Trung Quốc của công ty đạt 475 triệu nhân dân tệ (70 triệu USD), có mặt tại 50 quốc gia và khu vực. Từ đầu năm nay, mẫu Walker C bắt đầu đảm nhiệm "vai trò người lao động" khi Texas Instruments triển khai trên một dây chuyền nhà máy. RossMann, một trong những chuỗi cửa hàng thuốc lớn nhất châu Âu, cũng dùng Walker C tại các cửa hàng bán lẻ và trung tâm hậu cần, hay Hitachi (Nhật Bản) dùng để phục vụ sản xuất và lắp ráp thang máy.
Tương tự, vào tháng 5, robot G1 mặc áo vest tại sân bay Tokyo Haneda (Nhật Bản) với tư cách nhân viên "phi hành đoàn mặt đất" giúp xử lý hành lý, chuyển hàng hóa và điều phối băng chuyền.
Tân Hoa Xã cho biết, robot hình người cũng bắt đầu hoạt động tại khu vực hậu cần Giang Cao thuộc trung tâm bưu chính Quảng Châu, Trung Quốc. Cỗ máy đảm nhận nhiều nhiệm vụ, như phân loại và nhận dạng bưu kiện với khả năng xử lý tới 1.200 bưu kiện mỗi giờ.
Theo GeekSpin, các ví dụ cho thấy robot hình người Trung Quốc đang "bùng nổ" trên diện rộng, từ sân bay đến nhà máy, từ hậu cần đến sản xuất, từ dịch vụ đến sản xuất. "Chúng bắt đầu tự khẳng định mình trong mọi mắt xích của chuỗi công nghiệp toàn cầu với vai trò người lao động", nhà nghiên cứu Zhang Zhengtao tại Viện Tự động hóa thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc nhận xét.
Dù vậy, giới chuyên gia đánh giá robot hình người vẫn gặp nhiều rào cản khi ứng dụng thực tế, theo Guardian. Samm Sacks, chuyên gia cấp cao tại tổ chức nghiên cứu New America, cho rằng đa số chưa đáp ứng yêu cầu làm việc trong môi trường phức tạp và khó đoán. Chibo Tang từ công ty Gobi Partners chuyên đầu tư cho startup công nghệ nhận định tương tự, rằng các trường hợp ứng dụng của robot hình người "còn rất hạn chế".
"Bài toán kinh tế rất khó vì robot hình người có chi phí sản xuất cao, dễ hỏng khi vận hành và cần môi trường có cấu trúc chặt chẽ để hoạt động", Sacks giải thích.
Bà cho rằng robot hình người còn chặng đường dài để đạt mức độ "mọi người thực sự cảm thấy thoải mái" khi dùng để chăm sóc người già hoặc trẻ em trong nhà. Con đường thương mại hóa khả thi hơn có lẽ thông qua các lĩnh vực công nghiệp và hậu cần, nhưng hướng đi này cũng không dễ dàng khi nhiều nhà máy đã trang bị cánh tay robot thực hiện công việc lặp đi lặp lại, tức không cần nhiều robot hình người.
Michael Tam, Giám đốc thương hiệu UBTech, thừa nhận không dễ thay thế nhân công bằng robot hình người. Ông nói trên Financial Times rằng robot hình người mới nhất của công ty là Walker S2 "đạt năng suất bằng 30-50% con người", đồng thời "chỉ giỏi một số nhiệm vụ nhất định" như xếp thùng hàng hay kiểm tra chất lượng linh kiện.
tổng hợp
