Phục hồi chức năng: mắt xích bị bỏ quên sau điều trị

Một phẫu thuật thành công chưa đồng nghĩa với việc người bệnh có thể sớm trở lại cuộc sống bình thường. Ở khoảng chuyển tiếp ấy, phục hồi chức năng giữ vai trò hoàn thiện hiệu quả điều trị và nâng cao chất lượng sống lâu dài. Tại Việt Nam, nhu cầu phục hồi chức năng đang gia tăng nhanh trong bối cảnh dân số già hóa và các bệnh mạn tính như đột quỵ, thoái hóa khớp, bệnh tim mạch hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngày càng phổ biến.

PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Trưởng Khoa Kỹ thuật Phục hồi chức năng, Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng.

Theo PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Trưởng khoa Kỹ thuật Phục hồi chức năng - Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (HIU) thì nhân lực chuyên ngành hiện chỉ khoảng 0,25 người trên 10.000 dân, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo từ 0,5 đến 1 người. "Có thể nói là chúng ta mới đáp ứng được khoảng 40 đến 50% nhu cầu", ông nhận định. Khoảng trống này không chỉ tạo áp lực cho hệ thống y tế mà còn đặt ra bài toán dài hạn về chi phí chăm sóc và năng suất lao động của xã hội.

Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng thăm và chúc mừng Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2 tại cơ sở thực hành dành cho sinh viên khối ngành sức khỏe.

Phục hồi chức năng – nhu cầu mới của hệ thống y tế

Với hơn 40 năm trong ngành y, trong đó có hơn 35 năm phẫu thuật tại bệnh viện tuyến cuối, PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh cho rằng điều trị cần được nhìn nhận như một chuỗi liên tục gồm chẩn đoán, can thiệp và phục hồi sau điều trị. "Thực chất, đó là một quá trình khép kín gồm chẩn đoán, điều trị và phục hồi. Khôi phục được chức năng vốn có của cơ quan hay của toàn thân mới là giá trị cốt lõi cuối cùng", ông chia sẻ.

Theo ông, một chi thể có thể được nối lại, xương có thể liền, nhưng nếu người bệnh cứng khớp, đau kéo dài và không thể vận động bình thường thì kết quả điều trị chưa trọn vẹn. Tại các bệnh viện tuyến cuối, không ít trường hợp huyết khối tĩnh mạch sâu hay thuyên tắc động mạch phổi bắt nguồn từ tình trạng nằm lâu sau mổ, trong khi đây là biến chứng có thể phòng ngừa nếu phục hồi được tích hợp sớm.

Không gian thực hành khối ngành Sức khỏe rộng hơn 7.000 m² tại Trường Đại học Quốc tế

Thời gian tu nghiệp tại Đại học Kyoto (Nhật Bản) giúp ông tiếp cận mô hình điều trị đa chuyên ngành, trong đó phục hồi chức năng được triển khai song song với can thiệp y khoa. "Chuẩn bị thể lực trước mổ giúp gây mê an toàn hơn. Ngồi dậy và đi lại sớm sau mổ làm giảm nguy cơ xẹp phổi, huyết khối tĩnh mạch sâu", ông cho biết. Theo ông, phục hồi chức năng không phải bước cuối, mà là một phần xuyên suốt của quá trình điều trị – xu hướng ngày càng rõ nét của y học hiện đại.

Theo vị chuyên gia, có ba yếu tố chính thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này tại Việt Nam: già hóa dân số, gia tăng chấn thương trong độ tuổi lao động và sự thay đổi trong nhận thức xã hội về chất lượng sống sau điều trị. Trong 5 đến 10 năm tới, phục hồi chức năng được dự báo sẽ giữ vai trò quan trọng tương đương nhiều chuyên ngành trọng yếu khác, đặc biệt tại tuyến cơ sở và cộng đồng.

Từ thực tiễn điều trị đến đào tạo nhân lực phục hồi chức năng

Khoảng trống hiện nay không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng và mô hình tổ chức. "Số lượng phải đi đôi với chất lượng. Nhưng sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực ra sao còn phụ thuộc vào cách đào tạo và môi trường thực hành", PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh nhấn mạnh. Theo ông, phục hồi chức năng đôi khi vẫn bị xem là khâu hỗ trợ thay vì một phần thiết yếu trong kế hoạch điều trị, và đây là điểm cần thay đổi ngay từ đào tạo.

Kỹ thuật Phục hồi chức năng ngành học giàu tiềm năng trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe và phục hồi sau điều trị ngày càng tăng

Tại Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, nơi ông đang đảm nhiệm vai trò Trưởng khoa Kỹ thuật Phục hồi chức năng, chương trình đào tạo được xây dựng theo định hướng gắn chặt giữa lý thuyết và môi trường bệnh viện, giúp sinh viên tiếp cận thực hành lâm sàng từ sớm. Bên cạnh hệ thống phòng thực hành chuyên ngành, sinh viên còn được đào tạo thực tế tại nhiều cơ sở y tế đối tác như Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố, Bệnh viện Nhi Đồng 1, Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng TP.HCM, Bệnh viện Nguyễn Trãi, Bệnh viện An Bình và Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Thông qua mạng lưới liên kết này, người học được trang bị nền tảng giải phẫu, sinh lý, bệnh học cùng các kỹ năng phục hồi vận động, hô hấp, thần kinh và cơ xương khớp trong bối cảnh điều trị thực tế. Với định hướng đào tạo chuyên sâu khối ngành sức khỏe, HIU đang tiếp tục mở rộng chương trình phục hồi chức năng nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực ngày càng tăng của hệ thống y tế trong xu hướng chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, khi những ca phẫu thuật thành công thường được nhắc đến như biểu tượng của nghề y, phục hồi chức năng lại gợi mở một lát cắt khác của hành trình chữa bệnh. Nếu phẫu thuật có thể khép lại một giai đoạn điều trị, thì phục hồi chức năng mở ra chặng đường để người bệnh thực sự trở lại đời sống thường nhật. "Phục hồi chức năng là chuyên ngành đóng góp thầm lặng nhưng mang lại giá trị rất lớn. Đó là chất lượng sống, là khả năng tự chăm sóc và lao động. Những người làm trong lĩnh vực này xứng đáng được trân trọng", ông chia sẻ.

Trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng, những mô hình đào tạo gắn với thực tiễn như tại HIU được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục hồi chức năng, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn diện trong tương lai.