"Các nhà nhà đầu tư nước ngoài đang quan tâm đến nhiều doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) quy mô lớn, vốn hóa hàng tỷ USD", Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu, thông tin tại Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 21/7.
Ông cho biết việc chủ động xây dựng lộ trình cơ cấu cổ đông sẽ giúp doanh nghiệp vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa mở rộng cơ hội thu hút nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài.
Theo quy định, đến ngày 31/12/2026, các doanh nghiệp niêm yết phải đáp ứng điều kiện tối thiểu 10% số cổ phần có quyền biểu quyết do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ.
Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu. (Ảnh: Báo Tiền Phong).
Với nhóm DNNN,trong số 780 doanh nghiệp có nguồn gốc cổ phần hóa hiện còn 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, gồm 21 doanh nghiệp cổ phần hóa và 46 doanh nghiệp cấp 2 (F2).
"Đối với 21 doanh nghiệp cổ phần hóa, Luật số 68 cho phép tiếp tục duy trì niêm yết trong thời gian thực hiện phương án tái cơ cấu đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trong khi đó, 46 doanh nghiệp F2 sẽ phải chủ động đáp ứng đầy đủ quy định nếu muốn tiếp tục duy trì niêm yết", Phó Chủ tịch UBCK thông tin.
Vì vậy, doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều giải pháp như bán bớt phần vốn nhà nước, phát hành thêm cổ phiếu theo hướng Nhà nước không tham gia mua để giảm tỷ lệ sở hữu, hoặc thực hiện phát hành riêng lẻ và phát hành cổ phiếu cho người lao động theo đúng quy định.
Nhấn mạnh, thị trường chứng khoán cũng cần nguồn hàng chất lượng từ quá trình cổ phần hoá và thoái vốn DNNN, ông Thu cho biết, 780 DNNN sau cổ phần hoá đã niêm yết cổ phiếu là lực lượng quan trọng cung cấp hàng hóa cho thị trường.
Theo ông, các DNNN cần thực hiện nghiêm việc cổ phần hoá gắn với niêm yết trên TTCK, sau 90 ngày hoàn thành CPH, doanh nghiệp phải tham gia thị trường theo đúng quy định. Đồng thời, mạnh dạn giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các lĩnh vực không cốt lõi để tăng tính đại chúng, cải thiện thanh khoản và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Tái cơ cấu DNNN không chỉ là sáp nhập, bán vốn
TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế Quốc hội. (Ảnh: Báo Tiền Phong).
Đánh giá tái cơ cấu DNNN không đơn thuần là giảm số lượng doanh nghiệp thông qua sáp nhập, giải thể hay thoái vốn, TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế Quốc hội, nhấn mạnh mục tiêu phải là nâng cao hiệu quả hoạt động, sức cạnh tranh của DNNN và khu vực kinh tế nhà nước.
Để đạt mục tiêu này, TS. Phan Đức Hiếu, đề xuất ba nhóm giải pháp. Thứ nhất, cần xử lý dứt điểm các tồn đọng về tài chính, nghĩa vụ pháp lý và đất đai - những "nút thắt" kéo dài nhiều năm đang cản trở quá trình cổ phần hóa, chuyển giao và tái cơ cấu doanh nghiệp.
"Nhiều doanh nghiệp vẫn tồn tại tình trạng vốn điều lệ chỉ ghi trên giấy tờ nhưng chưa được cấp đủ vốn thực tế; phương án sử dụng đất chưa rõ ràng; nhiều tài sản, dự án chưa thể xác định đầy đủ giá trị khi chuyển giao", ông Hiếu nói.
Thứ hai, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế. Việt Nam không nên áp dụng nguyên mẫu các nguyên tắc quản trị của OECD mà cần chọn lọc những nội dung phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm doanh nghiệp, từng lĩnh vực.
Sau khi lựa chọn được các nguyên tắc phù hợp, cơ quan quản lý cần tiếp tục thể chế hóa vào hệ thống pháp luật, đặc biệt là các quy định về quản trị hiện đại, tuyển dụng lãnh đạo chuyên nghiệp và thành viên hội đồng quản trị độc lập. Chỉ khi có hành lang pháp lý đầy đủ, doanh nghiệp nhà nước mới có thể áp dụng hiệu quả các chuẩn mực quản trị tiên tiến.
Thứ ba, chuyển mạnh từ phương thức sắp xếp, thoái vốn theo tư duy hành chính sang cơ chế thị trường. Việc bán vốn không thể thực hiện theo kế hoạch cứng mà phải dựa trên nhu cầu của thị trường, bởi nhà đầu tư quan tâm đến triển vọng kinh doanh hơn là giá trị tài sản thuần túy.
Ông nhấn mạnh, Chính phủ cần sớm nâng cấp Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) thành một quỹ đầu tư nhà nước chuyên nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 79, được trao quyền chủ động hơn trong quản lý danh mục đầu tư, mua bán và tái cơ cấu vốn theo hiệu quả thị trường thay vì phụ thuộc vào các thủ tục hành chính.
Đây sẽ là bước đi quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và tăng sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn 2026 - 2030.
