Một trong những vai trò quan trọng của thị trường chứng khoán là kết nối nguồn vốn của nhà đầu tư với nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Theo ông/bà, CTCK hiện đang thực hiện vai trò này đến đâu và còn khoảng trống nào cần được lấp đầy?
Chứng khoán VPS: Về bản chất, các công ty chứng khoán (CTCK) đang hoạt động theo mô hình ngân hàng đầu tư, bao gồm nhiều nghiệp vụ từ môi giới chứng khoán, lưu ký, tư vấn niêm yết, tư vấn phát hành và bảo lãnh trái phiếu, cho đến các nghiệp vụ ngân hàng bán buôn như private equity, venture capital…
Hiện nay, các CTCK hàng đầu vẫn đang làm rất tốt vai trò tư vấn phát hành cũng như bảo lãnh phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp (TPDN). Các CTCK đóng vai trò quan trọng trên thị trường vốn – hỗ trợ, tư vấn doanh nghiệp xây dựng hồ sơ, định giá, cấu trúc sản phẩm tài chính và kết nối trực tiếp với mạng lưới nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước và quốc tế. Các CTCK tham gia tích cực trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp: thúc đẩy thanh khoản thông qua hệ thống giao dịch trực tuyến, các công cụ tài chính và dịch vụ môi giới, giúp duy trì tính thanh khoản cao cho tài sản của doanh nghiệp, đưa cổ phiếu/trái phiếu trở thành kênh tài sản hấp dẫn. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động tư vấn niêm yết và tư vấn chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), các CTCK cũng gián tiếp giúp nhiều doanh nghiệp nâng cao minh bạch tài chính, chuẩn hóa mô hình quản trị theo tiêu chuẩn đại chúng.
Tuy nhiên, quá trình hoạt động vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Tín dụng ngân hàng vẫn đang chiếm 70–80% thị trường vốn, trong khi thị trường cổ phiếu và trái phiếu còn hạn chế, dẫn đến mất cân đối giữa hai thị trường. Thị trường TPDN từng có giai đoạn tăng trưởng nóng 2015–2019 nhưng thiếu bền vững do phụ thuộc lớn vào tư vấn phát hành riêng lẻ không có bảo lãnh thanh khoản thực chất, dẫn đến khủng hoảng niềm tin.
Ngược lại, kênh phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO và chào bán thêm) – vốn là nguồn vốn trung – dài hạn cho doanh nghiệp – lại đang chững lại, do nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng được điều kiện niêm yết.
Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) cũng còn nhiều hạn chế, bởi dịch vụ tư vấn tài chính doanh nghiệp và ngân hàng đầu tư (IB) của các CTCK hiện nay chủ yếu tập trung vào các tập đoàn, doanh nghiệp quy mô lớn; chưa kể chất lượng doanh nghiệp, tầm nhìn và năng lực quản lý, điều hành của nhóm SME vẫn còn nhiều hạn chế. Đây lại là nhóm doanh nghiệp chiếm đa số trong nền kinh tế, và vẫn đang phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng.
Ngoài ra, so với các ngân hàng đầu tư chuyên biệt trên thế giới – đặc biệt tại Mỹ và châu Âu – các CTCK trong nước vẫn chủ yếu đóng vai trò tư vấn hồ sơ, thủ tục phát hành, chứ chưa thực sự trở thành nhà tư vấn chiến lược trung và dài hạn, kể cả trong tư vấn cấu trúc tài chính hay tái cấu trúc doanh nghiệp.
Có thể nói, đây là khoảng trống về dịch vụ tư vấn tài chính toàn diện, cả về phạm vi lẫn chất lượng dịch vụ. Các CTCK cần chuyển dịch mô hình hoạt động – không chỉ đầu tư vào công nghệ và trải nghiệm khách hàng, mà còn phát triển chuyên môn theo mô hình ngân hàng đầu tư kết hợp cả bán lẻ và bán buôn – một hệ sinh thái ngân hàng đầu tư toàn diện, đủ sức đáp ứng nhu cầu tiếp cận vốn của khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Nếu nhìn về 5–10 năm tới, ông/bà kỳ vọng thị trường Việt Nam sẽ phát triển như thế nào? Công ty muốn đóng góp điều gì cho thị trường chứng khoán Việt Nam trong chặng đường tiếp theo?
Chứng khoán VPS: Theo tôi, ngày 21/09 tới đây là thời điểm TTCK Việt Nam chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Lộ trình nâng hạng để đáp ứng đầy đủ tiêu chí của MSCI dự kiến diễn ra trong giai đoạn 2027–2028, và đây sẽ là dấu mốc quan trọng giúp TTCK thu hút dòng vốn từ các quỹ chủ động, quỹ đầu tư thụ động, quỹ ETF, cũng như các nhà đầu tư tổ chức trong nước và quốc tế.
Từ một thị trường mà nhà đầu tư cá nhân chiếm đa số, cơ cấu nhà đầu tư sẽ dần dịch chuyển với sự xuất hiện nhiều hơn của nhà đầu tư tổ chức – đầu tư theo chỉ số, theo các chiến lược đầu tư cân bằng. Khối lượng giao dịch sẽ gia tăng từ các định chế tài chính chuyên nghiệp, quỹ đầu tư và các sản phẩm hưu trí tự nguyện, giúp thị trường giảm bớt tính đầu cơ ngắn hạn và tăng trưởng bền vững hơn.
Nhiều sản phẩm tài chính mới sẽ xuất hiện, trong đó direct indexing trở nên phổ biến hơn; các sản phẩm phái sinh quyền chọn, phái sinh vàng cũng sẽ chính thức được triển khai. Quy mô thị trường chứng khoán sẽ tiếp tục bùng nổ cả về lượng và chất: số lượng doanh nghiệp niêm yết tăng, chất lượng doanh nghiệp được nâng cao với các sản phẩm tài chính xanh, tài chính bền vững, hoạt động quan hệ cổ đông được tuân thủ tốt hơn, và công tác quản trị doanh nghiệp sẽ chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế, chuyên nghiệp hơn.
Theo công ty chứng khoán, chất lượng công bố thông tin của doanh nghiệp Việt Nam trong những năm gần đây đã thay đổi như thế nào? Những điểm nào đã cải thiện và vấn đề nào vẫn cần được nâng chuẩn?
Chứng khoán VPS: Bên cạnh việc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tiện ích, đơn giản, thuận tiện nhằm mang lại trải nghiệm tốt nhất cho khách hàng, các CTCK cùng cơ quan quản lý cũng đang góp phần giúp doanh nghiệp niêm yết cải thiện hoạt động công bố thông tin. Tỷ lệ tuân thủ và công bố đúng thời hạn đã tăng cao qua các năm. Bộ phận quan hệ nhà đầu tư (IR) xuất hiện ngày càng phổ biến và hoạt động chuyên nghiệp hơn, không chỉ ở các doanh nghiệp lớn mà cả ở nhóm doanh nghiệp vốn hóa vừa và nhỏ.
Các doanh nghiệp, với sự hỗ trợ của CTCK, cũng chủ động tổ chức các buổi gặp gỡ chuyên gia, hội nghị nhà phân tích, và báo cáo cập nhật kết quả kinh doanh hàng quý. Thông tin công bố được cập nhật song ngữ trên website; báo cáo thường niên, báo cáo tài chính cũng được công bố kịp thời hơn.
Tuy vậy, vẫn còn một số điểm cần được cải thiện. Thứ nhất, doanh nghiệp cần chủ động và kịp thời hơn trong việc công bố, kèm giải thích rõ ràng, đối với các sự kiện, thông tin bất thường liên quan đến kết quả kinh doanh, kiện tụng, hay giao dịch của cổ đông lớn. Thứ hai, cần nghiêm túc thực hiện đầy đủ báo cáo phát triển bền vững theo tiêu chuẩn ESG.
Cuối cùng, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn đang áp dụng chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và cần sớm tham khảo, tiến tới áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS), trong bối cảnh thị trường được nâng hạng và cần cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nước ngoài.
