(Ảnh minh họa: AI)
Các nhà khoa học Pháp vừa xác định một loại virus mới lây truyền qua côn trùng hút máu ở bò, tạm được đặt tên là "virus Shamonda châu Âu". Virus hiện được đánh giá gây bệnh tương đối nhẹ, song đã xuất hiện tại 18 tỉnh của Pháp và một số nước châu Âu, trong khi tác động đối với bò mang thai vẫn là vấn đề đáng lo ngại.
Theo tạp chí Science, những dấu hiệu bất thường bắt đầu được chú ý vào tháng 6/2026, khi người chăn nuôi tại Thụy Sĩ và miền Nam nước Đức phát hiện bò trở nên uể oải, tiêu chảy và cho ít sữa hơn bình thường. Do châu Âu khi đó đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt, nhiều người ban đầu cho rằng tình trạng này có thể liên quan tới nhiệt độ cao.
Tuy nhiên, khi số trang trại ghi nhận những triệu chứng tương tự gia tăng, trong đó có các cơ sở chăn nuôi tại miền Đông nước Pháp, các nhà khoa học bắt đầu tìm kiếm nguyên nhân khác. Sau khi các xét nghiệm thông thường loại trừ một số tác nhân gây bệnh có khả năng liên quan, các nhóm nghiên cứu thuộc Viện Friedrich Loeffler (FLI) của Đức và Viện Nghiên cứu Quốc gia về Nông nghiệp, Thực phẩm và Môi trường Pháp (INRAE) đã độc lập xác định tác nhân gây bệnh là một loại virus trước đây chưa được ghi nhận tại châu Âu.
Virus này thuộc nhóm lớn orthobunyavirus và có quan hệ gần nhất với virus Shamonda, tác nhân lây truyền qua các loài côn trùng hút máu nhỏ. Virus Shamonda lần đầu tiên được phân lập từ bò tại Nigeria năm 1965, sau đó được ghi nhận tại nhiều khu vực ở châu Phi cũng như Nhật Bản. Phân tích cho thấy virus mới có hơn 90% bộ gene tương đồng với virus Shamonda. Tuy nhiên, do không hoàn toàn trùng khớp với bất kỳ chủng Shamonda nào trong các cơ sở dữ liệu gene quốc tế, các nhà nghiên cứu hiện gọi tác nhân mới này là virus "giống Shamonda" (Shamonda-like). Virus có thể sau này được phân loại là một biến thể của Shamonda.
Giáo sư Jean-Luc Guérin thuộc Trường Thú y Quốc gia Toulouse, người dẫn đầu nhóm giải trình tự của Pháp, cho biết giới nghiên cứu đang phải nhanh chóng mở rộng hiểu biết về virus cũng như phát triển những công cụ cần thiết để theo dõi tình hình.
Sự xuất hiện của tác nhân mới gợi lại đợt bùng phát virus Schmallenberg tại châu Âu năm 2011. Khi đó, virus có quan hệ gần với Shamonda gây sốt, tiêu chảy và giảm sản lượng sữa ở bò tại Đức, sau đó nhanh chóng lây lan trong đàn bò, dê và cừu trên khắp châu Âu. Đáng lo ngại hơn, những con vật bị nhiễm virus trong giai đoạn đầu của thai kỳ có thể sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh con dị dạng. Virus Schmallenberg sau đó đã lưu hành tại châu Âu và vẫn gây những đợt bùng phát quy mô nhỏ.
Đối với virus giống Shamonda mới, các trường hợp được ghi nhận đến nay ở bò chủ yếu có biểu hiện sốt, tiêu chảy và giảm sản lượng sữa. Một số nguồn chăn nuôi tại Pháp cho biết bệnh ở các trang trại có thể kéo dài khoảng 14-21 ngày.
Theo các chuyên gia, còn quá sớm để đánh giá đầy đủ mức độ tác động của virus mới. Một trong những câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu virus có gây ra sảy thai, thai chết lưu và dị tật bẩm sinh với mức độ tương tự virus Schmallenberg hay không. Giới khoa học cũng đang tìm hiểu những loài động vật nào ngoài bò có thể bị nhiễm.
Các nhà nghiên cứu cho rằng virus nhiều khả năng được truyền bởi Culicoides - nhóm côn trùng hút máu rất nhỏ cũng là vật trung gian truyền một số bệnh ở động vật nhai lại, trong đó có bệnh lưỡi xanh và bệnh xuất huyết truyền nhiễm. Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn đang được tiến hành để xác định virus trực tiếp trong các côn trùng này.
Hiện chưa rõ virus có nguồn gốc từ đâu và bằng cách nào xuất hiện tại Tây Âu. Nhà virus học thú y Martin Beer thuộc FLI cho rằng một khả năng là côn trùng mang virus đã được vận chuyển bằng máy bay, sau đó nhiệt độ cao tạo điều kiện để virus thiết lập chuỗi lây truyền tại châu Âu. Đây vẫn là một giả thuyết đang được xem xét.
Các chuyên gia cũng cảnh báo virus có khả năng tiếp tục lưu hành tại châu Âu. Theo ông Beer, tác nhân này đang lây lan nhanh trong các đàn gia súc. Việc virus phát tán rộng cũng cho thấy tình trạng từng nhiễm virus Schmallenberg dường như không tạo ra mức bảo vệ đủ để ngăn chặn virus mới, song vấn đề này vẫn đang được nghiên cứu.
Tính đến đầu tháng 9, virus đã được phát hiện tại Pháp, Thụy Sĩ, Đức, Bỉ, Áo và Hà Lan, ở cả bò và cừu tại một số nước. Pháp ghi nhận virus từ cuối tháng 7 tại nhiều tỉnh, trong khi Đức phát hiện tác nhân này vào đầu tháng 8, chủ yếu tại bang Baden-Württemberg. Thụy Sĩ xác nhận virus ngày 6/8, Hà Lan ngày 17/8 và Áo ghi nhận trường hợp đầu tiên vào giữa tháng 8.
Hiện virus giống Shamonda không được xếp vào nhóm bệnh thuộc diện quản lý theo Luật Sức khỏe động vật của Liên minh châu Âu (EU), đồng thời không thuộc diện quản lý quốc tế của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH). Do đó, chưa có yêu cầu giám sát hoặc kiểm soát bắt buộc đối với bệnh này.
Hiện cũng chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị có thể loại bỏ virus khỏi động vật nhiễm bệnh. Các biện pháp kiểm soát chủ yếu tập trung vào bảo vệ đàn gia súc trước côn trùng trung gian nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm.
