Mỹ muốn tìm đối tác mới trong lĩnh vực đất hiếm
Trong buổi gặp với lãnh đạo Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan, ông Trump nhấn mạnh Mỹ đang “săn lùng” nguồn đất hiếm thay thế để phục vụ cho sản xuất smartphone, xe điện và máy bay chiến đấu. Đây là bước đi quan trọng trong chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Quốc – quốc gia hiện khai thác 70% và tinh chế tới 90% lượng đất hiếm toàn cầu.
Gần đây, Bắc Kinh đã mở rộng lệnh hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm công nghiệp, khiến Washington lo ngại về “điểm nghẽn chiến lược” trong chuỗi cung ứng. Dù Trung Quốc sau cuộc gặp Trump - Tập ở Hàn Quốc tuyên bố hoãn áp dụng các hạn chế này một năm, Mỹ vẫn gấp rút tìm nguồn thay thế. Trung Á, nơi có trữ lượng đất hiếm dồi dào và cung cấp gần một nửa sản lượng uranium thế giới trở thành lựa chọn tiềm năng.
Tuy nhiên, khu vực này đang thiếu đầu tư nghiêm trọng để khai thác và chế biến khoáng sản. Hiện phần lớn xuất khẩu khoáng sản của Kazakhstan và các nước lân cận vẫn hướng sang Trung Quốc và Nga. Năm 2023, Kazakhstan xuất sang Trung Quốc hơn 3 tỷ USD khoáng sản, sang Nga 1,8 tỷ USD, trong khi chỉ 544 triệu USD sang Mỹ.
Cuộc gặp tại Nhà Trắng mang ý nghĩa gì?
Theo ông Trump, việc đón tiếp lãnh đạo 5 quốc gia Trung Á không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là dấu hiệu cho thấy Mỹ muốn trở lại khu vực từng bị các chính quyền trước “lãng quên”. Ông gọi đây là “trái tim của Con đường Tơ lụa cổ đại” và cam kết Mỹ sẽ coi trọng mối quan hệ này trong các chính sách sắp tới.
Tổng thống Tajikistan Emomali Rahmon cho biết đất nước ông “rất giàu tài nguyên” và sẵn sàng hợp tác sâu hơn với Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực an ninh. Việc hợp tác với Washington, theo ông Rahmon, giúp cân bằng ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc – hai nước đang có vai trò thống trị tại khu vực này.
Bên cạnh đó, Quốc hội Mỹ cũng đang thúc đẩy việc gỡ bỏ các hạn chế thương mại có từ thời Liên Xô, nhằm mở đường cho dòng vốn đầu tư Mỹ vào Trung Á. Thượng nghị sĩ Jim Risch, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, nói: “Đây là cơ hội để các quốc gia này tự quyết định vận mệnh của mình, thay vì phụ thuộc vào một nước lớn khác.”
Mỹ đang dùng chiến lược gì để tăng ảnh hưởng tại Trung Á?
Bộ Ngoại giao Mỹ đã tổ chức lễ kỷ niệm 10 năm cơ chế hợp tác “C5+1”, nhóm gồm Mỹ và 5 nước Trung Á với mục tiêu thúc đẩy an ninh và phát triển kinh tế khu vực. Ngoại trưởng Marco Rubio gọi đây là “một cơ hội thú vị”, khi lợi ích của các nước đang có sự đồng thuận hiếm hoi.
Phái đoàn Nhà Trắng, gồm Thứ trưởng Ngoại giao Christopher Landau và Đại sứ Mỹ tại Ấn Độ Sergio Gor, đã đến Kazakhstan và Uzbekistan để chuẩn bị cho hội nghị. Gor khẳng định với các lãnh đạo khu vực: “Các bạn có đường dây trực tiếp đến Nhà Trắng.”
Ngoài vấn đề khoáng sản, Kazakhstan, quốc gia Hồi giáo lớn nhất trong nhóm – cũng tuyên bố tham gia “Hiệp định Abraham” do ông Trump khởi xướng, nối lại sáng kiến bình thường hóa quan hệ giữa các quốc gia Hồi giáo và Israel. Đây được xem là nỗ lực ngoại giao mang tính biểu tượng, khẳng định Mỹ vẫn giữ vai trò trung tâm trong tái định hình trật tự khu vực Trung Đông.
Bên cạnh mục tiêu kinh tế, ông Trump còn muốn mở rộng ảnh hưởng chính trị của Mỹ trong khu vực đang chịu sức ép từ cả Nga và Trung Quốc. Với một thỏa thuận ngừng bắn mong manh ở Gaza, ông Trump kỳ vọng có thể mở rộng “Hiệp định Abraham” sang các nước lớn như Ả Rập Saudi và Indonesia.
Tại buổi tiệc làm việc, ông Trump tuyên bố Mỹ đang đàm phán với nhiều quốc gia để tham gia hiệp định này, đồng thời khẳng định “hòa bình ở Gaza là rất vững chắc”. Ông cũng cho rằng Iran hiện không còn đủ năng lực phát triển vũ khí hạt nhân, yếu tố từng cản trở việc mở rộng các thỏa thuận trước đây.
Đối với Trung Á, việc tăng cường hợp tác với Mỹ vừa mở ra cơ hội kinh tế, vừa giúp các nước nhỏ trong khu vực có thêm đối trọng chiến lược trước hai cường quốc láng giềng.
