Những quốc gia từng bị Nhà Trắng chỉ trích gay gắt nhất như Trung Quốc và Brazil lại là những bên hưởng lợi nhiều nhất, trong khi các đồng minh lâu năm của Mỹ như Anh, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản chịu tác động tiêu cực rõ rệt.
Phân tích của tổ chức giám sát thương mại độc lập Global Trade Alert (GTA) cho thấy Brazil là nước được giảm thuế bình quân mạnh nhất, với mức giảm 13,6 điểm phần trăm. Trung Quốc đứng ngay sau, với mức giảm 7,1 điểm phần trăm. Trong khi đó, các đồng minh truyền thống của Washington lại phải đối mặt với mức thuế thực tế cao hơn dưới cơ chế mới.
Trước đó, ông Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế lên nhiều đối tác thương mại. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết bác bỏ phần lớn chính sách này. Ngay sau đó, ông Trump tuyên bố thay thế bằng mức thuế đồng loạt 10%, rồi nâng lên 15% vào cuối tuần qua. Mức thuế mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 24/3 và chỉ kéo dài 150 ngày nếu không được Quốc hội gia hạn.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định chính quyền sẽ tiếp tục điều tra các hành vi thương mại không công bằng để làm cơ sở áp thêm thuế nếu cần. Ông cho biết mức thuế 15% phản ánh “tính cấp bách của tình hình” và nhấn mạnh rằng các thỏa thuận thương mại đã ký với các đối tác, bao gồm EU, vẫn có hiệu lực.
Tuy nhiên, theo Johannes Fritz, Giám đốc điều hành GTA, chính các quốc gia từng bị nhắm mục tiêu mạnh mẽ nhất dưới cơ chế IEEPA lại là bên được giảm thuế nhiều nhất khi chuyển sang cơ chế mới. Trong đó bao gồm Trung Quốc, Brazil, Mexico và Canada.
Các nền kinh tế sản xuất tại châu Á như Việt Nam, Thái Lan và Malaysia cũng có thể hưởng lợi đáng kể. Đây là những nước từng bị ông Trump cho biết có thặng dư thương mại lớn với Mỹ. Những ngành như dệt may, đồ nội thất, đồ chơi và nhựa có thể tăng sức cạnh tranh dưới mức thuế đồng loạt mới.
Tuy vậy, Greer cảnh báo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ dự kiến mở các cuộc điều tra liên quan đến tình trạng dư thừa công suất công nghiệp, đặc biệt tại châu Á. Ông cũng đề cập đến các ngành như lúa gạo, nơi Mỹ cho rằng trợ cấp nước ngoài đang gây thiệt hại cho nông dân Mỹ.
Greer khẳng định mức thuế mới sẽ không ảnh hưởng đến cuộc gặp sắp tới giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Theo ông, mục tiêu của đối thoại song phương là duy trì ổn định, đảm bảo Trung Quốc tiếp tục mua nông sản và máy bay Boeing của Mỹ, đồng thời cung cấp đất hiếm cho Washington.
Song, nhìn chung, tương lai chính sách thuế quan của Mỹ vẫn phủ đầy bất định. Fritz cho rằng chính quyền có thể chuyển sang sử dụng Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp các biện pháp thuế theo từng quốc gia. Mỹ đã khởi động điều tra theo Điều khoản 301 đối với Brazil và Trung Quốc.
Với mức thuế 15%, các đồng minh của Mỹ lại là bên chịu tác động lớn nhất, do cơ cấu xuất khẩu của họ tập trung vào các lĩnh vực như thép, nhôm và ô tô - vốn đã chịu các mức thuế riêng vẫn còn hiệu lực.
Anh là nước chịu thiệt hại nặng nhất. Trước đây, London đạt được thỏa thuận mức thuế 10% cho nhiều mặt hàng, nhưng nay sẽ chứng kiến mức thuế bình quân tăng thêm 2,1 điểm phần trăm. Dù đạt thỏa thuận 15% với Washington, EU vẫn chịu mức tăng bình quân 0,8 điểm phần trăm, trong đó Italy và Pháp bị ảnh hưởng nhiều nhất khi tính đến khoảng 1.100 nhóm sản phẩm được miễn trừ.
Ủy ban châu Âu (EC) yêu cầu Washington làm rõ chính sách mới, nhấn mạnh rằng “một thỏa thuận là một thỏa thuận” và Mỹ cần tôn trọng cam kết với đối tác thương mại lớn nhất của mình. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde cảnh báo rằng trong các đợt thuế trước đây, phần lớn chi phí cuối cùng lại do nhà nhập khẩu và người tiêu dùng Mỹ gánh chịu.
Tại Anh, Phòng Thương mại nước này cho biết khoảng 40.000 doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ sẽ “vô cùng thất vọng” trước cơ chế thuế mới và kêu gọi chính phủ đối thoại với Washington. Cựu quan chức thương mại Anh Allie Renison nhận định London đang đứng trước lựa chọn khó khăn, hoặc tiếp tục đàm phán để cải thiện thỏa thuận, hoặc chờ xem liệu các biện pháp khác có thay đổi cục diện.
Theo FT
