Trong khi nhiều doanh nghiệp chế biến lâm sản vẫn tập trung vào gỗ bóc, gỗ xẻ hoặc đồ thủ công mỹ nghệ, một số cơ sở chế biến ở tỉnh Bắc Ninh đã chọn hướng đi khác bằng cách sản xuất than hoa không khói để xuất khẩu, góp phần nâng cao giá trị nguồn nguyên liệu và tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.
Trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch rừng trồng hoặc cây ăn quả lâu năm, phần gỗ chính được bán làm nguyên liệu chế biến. Nhưng cành nhánh và gỗ nhỏ thường bị bỏ đi hoặc chỉ dùng để đốt trong gia đình.
Trong khi đó, nhu cầu than hoa không khói ở các nước như Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng lớn, phục vụ cho nhà hàng, tiệc nướng và các ngành công nghiệp nhẹ.
Nhận ra cơ hội này, một số doanh nghiệp tại Bắc Ninh đã đầu tư hệ thống lò đốt yếm khí để sản xuất than hoa đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu: cháy đều, nhiệt lượng cao, ít tro, không mùi, không khói và không sử dụng hóa chất trong xử lý.
Một trong những doanh nghiệp đi đầu là Công ty trách nhiệm hữu hạn HATA Bắc Giang Việt Nam (xã Lục Nam), do ông Nguyễn Văn Hiếu (sinh năm 1977) sáng lập.
Sau thời gian làm việc tại Hàn Quốc, ông Hiếu tiếp cận công nghệ sản xuất than hoa không khói – một ngành nghề mới ở Việt Nam – và bắt đầu xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc.
Nguyên liệu chính là phụ phẩm rừng trồng và cây ăn quả lâu năm như nhãn, vải, mít, bưởi, bạch đàn… Sản phẩm than hoa phải trải qua các bước: chọn nguyên liệu, nhiệt phân trong điều kiện thiếu ôxy, làm nguội tự nhiên, phân loại và đóng gói.
Khác với than truyền thống, than hoa xuất khẩu phải đạt: độ cháy bền, lượng tro thấp, không lẫn tạp chất, không khói và không sử dụng hóa chất bảo quản. Sản phẩm thành phẩm được đóng gói theo kích thước tiêu chuẩn và chuyển đi bằng đường biển.
Nhờ quy trình được kiểm soát chặt chẽ, than hoa của công ty được thị trường nước ngoài đánh giá cao. Trung bình mỗi tháng doanh nghiệp xuất khẩu 110–130 tấn, và doanh thu đạt khoảng 40 tỷ đồng/năm.
Việc sản xuất than hoa xuất khẩu không chỉ tăng giá trị nguyên liệu rừng trồng mà còn tạo thêm việc làm cho lao động nông thôn. Tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Văn An (xã Lục Sơn), nhiều công nhân địa phương tham gia vào khâu mua nguyên liệu, sơ chế, vận hành lò, phân loại và đóng gói, với thu nhập từ 7–8 triệu đồng/tháng cho mỗi lao động.
Theo số liệu từ Chi cục Kiểm lâm, tỉnh Bắc Ninh hiện có 727 cơ sở chế biến lâm sản, trong đó 37 đơn vị trực tiếp xuất khẩu sản phẩm gỗ ra nước ngoài và chỉ 4 cơ sở xuất khẩu than hoa. Hoạt động chế biến góp phần nâng tổng kim ngạch xuất khẩu lâm sản của tỉnh trong năm 2025 lên khoảng 115 triệu USD.
Mặc dù quy mô ngành than hoa xuất khẩu ở Bắc Ninh còn khá nhỏ so với gỗ bóc hay đồ mỹ nghệ, việc tận dụng phụ phẩm rừng để sản xuất than hoa đã mở ra hướng đi mới, giúp tăng giá trị nguyên liệu, phát triển kinh tế tuần hoàn và tạo thêm thu nhập cho người dân.
