Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP có hiệu lực từ ngày 1.7. Theo đó, số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ giảm từ 198 xuống còn 142. Đáng chú ý, "sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô" vẫn là ngành kinh doanh có điều kiện.
Trước đó, Bộ Tài chính đề xuất cắt giảm 58 ngành nghề ra khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện, trong đó có ngành sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô. Đề xuất này từng gây phản ứng không chỉ từ phía các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô lớn trong nước như Vinfast, Thành Công và Thaco mà còn từ phía các chuyên gia.
Ngành ô tô trong nước còn nhiều dư địa phát triển, khi tỷ lệ sở hữu xe hơi của người Việt Nam ở mức thấp so với khu vực
ẢNH: TRẦN HOÀNG
Hoan nghênh quyết định của Chính phủ, PGS-TS Phạm Xuân Mai, nguyên Trưởng khoa Kỹ thuật giao thông, Trường đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM, cho rằng đây là quyết định hợp lý để bảo vệ nền sản xuất trong nước, cũng như giữ "lá chắn kỹ thuật" cần thiết với xe hơi nhập khẩu.
Theo ông Mai, sau nhiều năm phát triển, hiện ngành ô tô Việt Nam có khoảng 1 triệu lao động, cũng là nhóm có năng suất lao động cao nhất trong các ngành chế biến, chế tạo, gấp khoảng 3 - 5 lần so với các ngành lao động thấp khác. Đặc biệt, tiềm năng để phát triển ngành công nghiệp ô tô rất lớn khi tỷ lệ sở hữu xe hiện tại mới đạt khoảng 63 xe/1.000 dân, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.
GS-TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân, thì cho rằng để phát triển sản suất ô tô trong nước và đặc biệt là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa ô tô, ngoài các chính sách thuế, một công cụ quan trọng là rào cản kỹ thuật. Nhiều nước áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật riêng, buộc nhà sản xuất phải tuân thủ và sản xuất ngay trong nước mới được tiêu thụ sản phẩm. Đây cũng là cách gián tiếp thúc đẩy sản xuất nội địa.
Kinh nghiệm Trung Quốc từng có giai đoạn yêu cầu các hãng nước ngoài khi vào sản xuất phải liên doanh với doanh nghiệp trong nước theo tỷ lệ 50 - 50. Nhờ đó, doanh nghiệp nội lớn dần, tiếp nhận và làm chủ công nghệ.
Trên thực tế, bài học kinh nghiệm từ quá trình phát triển nền công nghiệp ô tô từ con số 0 của Hàn Quốc cũng cho thấy, chính sách bảo hộ sản xuất trong nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Ngành công nghiệp ô tô Hàn Quốc ra đời đầu những năm 1960, Chính phủ nước này đã ban hành các chính sách khuyến khích và đạo luật bảo vệ ngành công nghiệp ô tô.
Nhà nước hỗ trợ vốn, cung cấp khoản vay lãi suất thấp, miễn thuế và ưu đãi thuế cho ngành ô tô; bảo vệ thị trường nội địa bằng hàng rào thuế quan; phát triển mạnh công nghiệp phụ trợ... là những trụ cột sức mạnh quan trọng hình thành nên các tập đoàn ô tô lớn của Hàn Quốc.
Hyundai cũng được hưởng lợi từ các chính sách miễn thuế cho ngành ô tô, nhờ hàng loạt ưu đãi như miễn thuế nhập khẩu máy móc cho nhà máy ô tô dầu tiên đến trợ cấp xuất khẩu, đã giúp chiếc Pony - mẫu xe nội địa đầu tiên của Hyundai ra mắt thị trường quốc tế, cũng đánh dấu bước khởi đầu cho nền công nghiệp ô tô Hàn Quốc lớn mạnh và vươn tầm quốc tế.
Sau khi nền công nghiệp ô tô phát triển, những năm 2000, chính sách chuyển từ bảo hộ đến nền tảng nuôi dưỡng và toàn cầu hóa, phát triển chuỗi cung ứng lớn cũng như xây dựng nhà máy tại các thị trường khác khu vực.
Nâng cao hàng rào kỹ thuật với ô tô
Không chỉ với sản xuất, việc giữ nhập khẩu ô tô vẫn là ngành kinh doanh có điều kiện, theo PGS-TS Phạm Xuân Mai, sẽ tránh được việc nhập khẩu ồ ạt các dòng xe giá rẻ, công nghệ cũ. Với những phát triển và thành tựu bước đầu về xe điện hiện nay, nếu "thả cửa" cho nhập khẩu, Việt Nam sẽ đánh mất lợi thế của chính thị trường xe điện trong nước.
Chưa kể, nguy cơ khi dòng xe điện giá siêu rẻ, các đơn vị nhập khẩu kiểu "ăn xổi", không có hạ tầng trạm sạc tiêu chuẩn, không có cam kết tái chế pin hay bảo hành, bảo dưỡng, không chỉ phá vỡ quy hoạch ngành xe điện nội địa mà còn để lại gánh nặng về môi trường...
"Việc giữ ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện sẽ tránh được các nguy cơ này, bảo vệ chính người tiêu dùng trong nước cũng như nền sản xuất ô tô mới bước đầu phát triển", ông Mai khẳng định.
Còn theo chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng, các nước châu Âu không bắt buộc ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện, song bản thân hàng rào kỹ thuật về ô tô của các nước này đều ở mức cao nhất với các tiêu chuẩn khắt khe hàng đầu thế giới. Trong khi đó, hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật với ô tô của Việt Nam hiện khá thấp so với các nước tiên tiến.
Theo ông Đồng, cần nâng cao hàng rào kỹ thuật như tiêu chuẩn khí thải tiệm cận với các nước châu Âu, điều này cũng có lợi cho người tiêu dùng.
Cùng quan điểm này, theo PGS-TS Phạm Xuân Mai, Việt Nam cần thay đổi chính sách để tạo điều kiện phát triển, chuyển từ lắp ráp hiện nay sang nghiên cứu, sản xuất. Đồng thời, sử dụng rào cản kỹ thuật như tiêu chuẩn khí thải Euro 6, 7, tiêu chuẩn an toàn cao... để ngăn chặn xe công nghệ cũ, giá rẻ tràn vào.
