Windrose, startup xe tải điện do một doanh nhân Trung Quốc sáng lập và từng trở thành hiện tượng trên truyền thông quốc tế, đang không đạt được các mục tiêu đầy tham vọng tại Mỹ. Các cựu nhân viên cho biết công ty còn nợ họ hàng trăm nghìn USD.
Wen Han, 36 tuổi, người gốc Trung Quốc, có bằng kinh doanh của Stanford và từng làm việc tại các công ty đầu tư tên tuổi như Bridgewater Associates và GSR Ventures, thành lập Windrose vào năm 2022 với mục tiêu đảo lộn sự phụ thuộc của ngành vận tải đường bộ toàn cầu vào dầu diesel và thách thức mẫu xe tải điện Semi của Tesla.
Ban đầu được đăng ký tại Quần đảo Cayman, sau đó tại Bỉ, Windrose đặt hoạt động sản xuất tại Trung Quốc, với hy vọng tận dụng chuỗi cung ứng pin tiên tiến của nước này để bán xe tải đường dài trên toàn thế giới. Công ty cũng vạch kế hoạch xây nhà máy tại Mỹ và một số địa điểm khác.
Han nói với Nikkei Asia trong tháng này rằng công ty đã huy động được 100 triệu USD trước năm 2026 từ các nhà đầu tư Trung Quốc, bao gồm FountainVest Partners và Hefei Industry Investment Group do nhà nước hậu thuẫn, cùng công ty bất động sản Australia Goodman Group và nhà quản lý tài sản Mỹ Hite Hedge Asset Management. Ông cho biết Windrose cũng đã vay được 200 triệu USD từ các ngân hàng Trung Quốc và HSBC. Đến tháng 2, công ty nói đã huy động thêm 100 triệu USD vốn cổ phần từ China Mobile và nhà phát triển bất động sản Pháp PRD.
Quyết tâm chinh phục thị trường Mỹ của Windrose, nơi đặt ra những rào cản cao nhằm ngăn các nhà sản xuất xe Trung Quốc, đã tạo ra nhiều chú ý trên truyền thông. Các bài chân dung công ty xuất hiện trên những ấn phẩm như The New York Times, Forbes và Nikkei Asia, còn tạp chí Time đưa Windrose vào danh sách 10 công ty vận tải có ảnh hưởng nhất năm 2026. Xe tải của công ty thậm chí là một trong số các phương tiện được giới thiệu với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 10/2024 trong chuyến thị sát tỉnh An Huy, nơi Windrose có hoạt động.
Trong một cuộc phỏng vấn với Nikkei Asia năm ngoái, Han nói công ty dự kiến hoàn tất việc cải tạo một nhà máy lắp ráp xe tải cũ tại California vào tháng 7/2025, đồng thời lên kế hoạch xây nhà máy thứ hai trị giá 100 triệu USD tại bang Georgia hoặc Arizona, sẵn sàng sản xuất vào tháng 6/2026. Tuy nhiên, đến nay chưa cơ sở nào được phát triển.
Hồ sơ pháp lý và các cuộc phỏng vấn với 6 cựu nhân viên, cùng một số người khác từng có quan hệ kinh doanh với Windrose, đặt ra câu hỏi về khả năng công ty thực hiện các mục tiêu tại Mỹ.
Wen Han, nhà sáng lập 36 tuổi của Windrose, nói rằng “nhiều sai lầm đã xảy ra, đặc biệt ở khâu tuyển dụng và sa thải”.
Han đã tuyển hơn một chục kỹ sư, kỹ thuật viên, chuyên gia vận hành và quản lý nhà máy người Mỹ, phần lớn là cựu nhân viên của công ty xe tải điện đã phá sản Nikola, để phát triển hoạt động tại Mỹ của Windrose và hoàn thành các đơn hàng mà ông nói đã có sẵn. Phần lớn họ làm việc tại California, trong khi một số làm việc từ xa. Đến tháng 2, tất cả trừ một người đã rời công ty hoặc bị sa thải qua tin nhắn hoặc email, theo các cựu nhân viên Windrose.
Jason Gies, cựu giám đốc hoạt động Bắc Mỹ của Windrose, đã kiện công ty vào tháng 10 năm ngoái, yêu cầu 412.500 USD tiền trợ cấp thôi việc chưa được trả sau khi ông bị chấm dứt hợp đồng qua tin nhắn, bị cho là không có lý do chính đáng. Một tòa án liên bang tại khu vực phía đông Michigan đã tuyên Gies thắng kiện vào tháng 1, sau khi Windrose không phản hồi vụ kiện.
Han, người nói rằng việc sa thải Gies qua tin nhắn là một sai lầm, thì nói rằng cá nhân ông chưa từng nhận được các thông báo về vụ kiện. Ông cho biết các thông báo được gửi tới văn phòng của công ty tại Sunnyvale, California, nơi Windrose dùng chung với một công ty luật nhỏ và nơi ông không thường xuyên kiểm tra thư.
Han nói luật sư của ông đã nộp đơn kháng cáo đầu năm nay. Khi được thông báo rằng không có hồ sơ nào như vậy xuất hiện trong hồ sơ tòa án Mỹ, ông chuyển Nikkei Asia tới luật sư của mình, Elizabeth Favaro, người không phản hồi nhiều yêu cầu bình luận.
Tháng 3, Bộ Lao động và Cơ hội Kinh tế Michigan ra lệnh Windrose trả cho cựu giám đốc Kyle Maki hơn 9.700 USD tiền lương truy lĩnh và lãi sau khi ông nộp đơn khiếu nại lên chính quyền bang. Han nói với Nikkei Asia rằng ông đã trả tiền cho Maki.
Harold Keller, người từng là quản lý cấp cao phụ trách nguồn lực kỹ thuật tại Windrose, nói với Nikkei Asia rằng công ty còn nợ ông 63.000 USD tiền lương và 4.000 USD phí bảo hiểm y tế mà ông đã tự bỏ tiền túi chi trả.
Ông nói Windrose nhiều lần không trả lương đúng hạn và cấp cho ông một thẻ tín dụng công ty không hoạt động, buộc ông thường xuyên phải tự chi trả các chi phí công việc. Dù gặp những vấn đề như vậy, ông nói nhân viên khi đó vẫn “kiểu như bỏ qua”, coi đó là những vấn đề thường thấy ở một “startup còn non trẻ”.
Một cựu nhân viên khác, Travis Waite, nói công ty còn nợ ông khoảng 29.500 USD. Ông làm việc tại công ty trong một năm cho đến ngày 30/1, khi ông bị chấm dứt hợp đồng trong một email mà Nikkei Asia đã xem được, với nội dung nói Windrose đang “phát triển mô hình kinh doanh tại Mỹ”. Han xác nhận Waite bị sa thải qua email.
Waite nói khoản lương đầu tiên của ông từ công ty bị trả chậm và các khoản lương còn lại được chi trả không đều. Trong một số lần, Waite nói ông và các đồng nghiệp được chuyển khoản các “khoản thưởng giữ chân” dao động từ 1.000 đến 5.000 USD trước thuế.
“Càng về cuối năm, ông ấy càng chậm trả lương nhiều hơn”, Waite nói, nhắc đến cách Han xử lý tài chính công ty trong năm 2025.
Keller và Waite từ chối bình luận về việc liệu họ có dự định thực hiện hành động pháp lý hay không.
Han thừa nhận công ty thường trả lương chậm “vì đôi khi chúng tôi không xoay xở được” và nói với Nikkei Asia rằng ông đã gửi các khoản thưởng giữ chân tổng cộng 30.000 USD cho ba nhân viên, trong đó có Keller và Waite.
“Chúng tôi đã vượt qua rất nhiều chuyện... nhưng nhiều sai lầm đã xảy ra, đặc biệt ở khâu tuyển dụng và sa thải”, Han nói. “Không có nghi ngờ về việc tôi đã tuyển dụng và sa thải rất kém. Tôi thừa nhận điều đó”.
Đồng thời, ông cáo buộc các cựu nhân viên lợi dụng một startup Trung Quốc và nói rằng ông cảm nhận được những “hàm ý” phân biệt chủng tộc. “Có một mức độ đối kháng cá nhân nhắm vào tôi, hoặc nhắm vào những người trông giống tôi... điều mà tôi đã phải chịu đựng”, ông nói.
Các cựu nhân viên nói họ thất vọng với những cáo buộc về phân biệt chủng tộc và khẳng định đội ngũ tại Mỹ đã làm việc chuyên nghiệp và hợp tác trong năm ngoái.
“Những lo ngại mà các cựu nhân viên, nhà cung cấp và đối tác nêu ra chưa bao giờ liên quan đến quốc tịch, chủng tộc hay việc Windrose là một startup Trung Quốc”, Waite nói. “Chúng tập trung vào các thông lệ kinh doanh, khoản bồi thường chưa được thanh toán, các nghĩa vụ còn tồn đọng và cách đối xử với những người đã đóng góp thời gian và chuyên môn của họ cho công ty”.
Keller nhấn mạnh rằng nhân viên “làm việc chặt chẽ với đội Trung Quốc và có quan hệ làm việc tốt”, đồng thời nói thêm: “Chúng tôi đã cố gắng xây dựng tinh thần đội nhóm và khiến họ cảm thấy đặc biệt khi họ tới đây”.
Han nói kế hoạch cho nhà máy lắp ráp tại California và cơ sở sản xuất thứ hai đã bị trì hoãn trong nửa cuối năm 2025 do các tranh chấp lao động. Ông nói Windrose đang trong quá trình chọn một địa điểm mới tại California để sản xuất xe tải.
Các cựu nhân viên nói địa điểm ban đầu tại California không hơn gì một nhà kho, quá nhỏ để sản xuất, và một tranh chấp với chủ nhà đã buộc công ty phải rời đi vào tháng 6/2025, chỉ vài tháng sau khi ký hợp đồng thuê. Họ nói bất đồng bắt nguồn từ tiền thuê chưa thanh toán.
Tuy nhiên, Han đổ lỗi cho một nhà tư vấn đại diện Windrose trong các cuộc đàm phán, nói rằng hành vi của người này khiến chủ nhà lo ngại và dẫn tới việc công ty mất 200.000 USD tiền thuê đã trả trước. Chủ nhà từ chối bình luận.
Hiện nay, các xe tải điện của công ty được lắp ráp hoàn chỉnh tại các nhà máy do Windrose thuê ngoài ở thành phố Tô Châu, Trung Quốc, sử dụng linh kiện từ các nhà cung cấp bao gồm nhà sản xuất pin CALB, Zhenghe Motor và Hande Axle.
Năm 2025, Han nói với Nikkei Asia rằng ông đã có 200 đơn hàng cam kết trên toàn cầu cho xe tải sản xuất tại Trung Quốc, những xe mà ông nói đã được chính phủ cho phép lưu thông trên đường ở châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ và Nam Mỹ. Han cho biết kể từ đó công ty đã giao 20 xe tải cho khách hàng.
Các cựu nhân viên nói Windrose chỉ vận chuyển 6 xe tải từ Trung Quốc sang Mỹ trong năm 2025, trong đó 4 chiếc chưa được chứng nhận đủ điều kiện lưu thông. Khách hàng không được phép lái thử xe tải hoặc chở hàng.
“Chúng tôi phải kéo một rơ-moóc với các khối hàng phía sau để thể hiện tải trọng, nhưng khách hàng không được lái. Người lái phải là nhân viên Windrose”, một cựu nhân viên nói, đồng thời cho biết điều này ảnh hưởng đến doanh số tiềm năng.
Các cựu nhân viên cấp cao nói với Nikkei Asia rằng họ đã nhiều lần yêu cầu Han cung cấp tài liệu tài chính để có thể xây dựng chiến lược kinh doanh và ngân sách. “Chúng tôi cố gắng có sự minh bạch về điều đó, hiểu nguyên nhân gốc rễ của vấn đề và điều chỉnh kế hoạch của mình”, một cựu nhân viên nói. Theo người này, Han lần nào cũng từ chối.
Han nói ông đã chia sẻ một số báo cáo tài chính với một số nhân viên nhất định, nhưng nói thêm: “Không phải nghĩa vụ của tôi là cho mọi nhân viên xem mọi con số họ muốn vào bất kỳ thời điểm nào”.
Theo đuổi tăng trưởng quốc tế, Windrose chọn Antwerp, Bỉ, làm trụ sở toàn cầu vào năm 2024. Công ty tài trợ cho đội bóng rổ địa phương, nay là Windrose Giants, và lên kế hoạch xây một cơ sở lắp ráp tại Cảng Antwerp-Bruges.
Thông qua một quan hệ đối tác được công bố tháng trước, Han nói công ty cũng đã sẵn sàng thực hiện khâu lắp ráp cuối cùng tại các nhà máy ở Mỹ của công ty logistics Bỉ Aertssen, tại Tacoma, bang Washington và Rincon, bang Georgia. Han nói ông không biết công suất của các cơ sở này. Aertssen không phản hồi nhiều yêu cầu bình luận.
Tháng 4, Windrose nói đã giao chiếc xe tải điện đầu tiên cho khách hàng Mỹ, gồm công ty logistics Allogic có trụ sở tại Texas và đối tác sạc Greenspace, thông qua nhà phân phối chính thức và đối tác hậu mãi Xos. Xos không phản hồi yêu cầu bình luận.
Allogic và Greenspace nói với Nikkei Asia vào tháng 6 rằng họ đang chờ chiếc xe tải Windrose thứ hai trong những tháng tới và chưa cam kết mua thêm, trong lúc họ tìm cách huy động vốn.
Han nói công ty của ông đặt mục tiêu vận chuyển 20 xe tải sản xuất tại Trung Quốc sang Mỹ trong quý III năm nay, bất chấp mức thuế quan cao ít nhất 50%.
“Năm ngoái giống như một cuộc đại tái lập đối với những gì chúng tôi làm”, Han nói. “Mọi thứ đang diễn ra trong năm nay”.
Theo: Nikkei
