Giá vàng tăng mạnh những năm gần đây khiến nhiều người đặt câu hỏi: liệu Trái đất còn bao nhiêu vàng chưa được khai thác? Câu trả lời từ giới khoa học có thể gây bất ngờ: Phần lớn vàng của hành tinh không nằm trong các mỏ trên bề mặt mà ở sâu trong lõi Trái đất – và gần như không thể tiếp cận.
Hơn 99% vàng nằm ngoài tầm với
Theo các nghiên cứu địa hoá học công bố trên các tạp chí khoa học như Nature và tổng hợp bởi Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), vàng là nguyên tố “ưa sắt”. Khi Trái đất hình thành cách đây hơn 4,5 tỷ năm, các kim loại nặng như sắt và vàng chìm xuống lõi trong quá trình phân tách vật chất.
Một phân tích được ABC News dẫn lại từ nghiên cứu khoa học cho biết hơn 99% vàng của Trái đất có thể đã bị kéo xuống lõi ngay từ giai đoạn đầu hình thành hành tinh. Điều này đồng nghĩa phần vàng con người có thể khai thác chỉ chiếm chưa đến 1% tổng lượng vàng tồn tại trên Trái đất.
USGS ước tính hàm lượng vàng trung bình trong lớp vỏ Trái đất chỉ khoảng 0,001–0,006 phần triệu (ppm) – mức cực thấp. Vàng chỉ trở thành tài nguyên kinh tế khi được tập trung thành mỏ nhờ các quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm.
Kho vàng “khổng lồ” nhưng vô giá trị thương mại
Về mặt lý thuyết, nếu có thể khai thác lõi Trái đất, nguồn cung vàng toàn cầu sẽ thay đổi hoàn toàn. Tuy nhiên, lõi nằm sâu gần 3.000 km dưới bề mặt, với nhiệt độ lên tới 4.000–5.000°C và áp suất khổng lồ. Công nghệ khoan hiện đại nhất hiện nay chỉ đạt độ sâu vài km.
Giới khoa học khẳng định không có phương án kỹ thuật khả thi để tiếp cận lõi. Điều này khiến “kho vàng lớn nhất hành tinh” trở thành nguồn tài nguyên vĩnh viễn không thể khai thác trong tương lai gần.
Vì sao điều này quan trọng với thị trường?
Thực tế rằng gần như toàn bộ vàng của Trái đất nằm ngoài tầm với giúp củng cố luận điểm về tính khan hiếm dài hạn của vàng – yếu tố cốt lõi tạo nên vai trò của vàng như tài sản trú ẩn.
Thị trường vàng toàn cầu hiện phụ thuộc vào sản lượng khai thác hàng năm từ các mỏ hiện hữu; vàng tái chế và lượng vàng đã khai thác đang lưu thông.
Không có “nguồn cung tiềm năng khổng lồ” nào có thể đột ngột được đưa vào thị trường từ lõi hành tinh. Điều này khiến cấu trúc cung vàng tương đối ổn định và khó biến động mạnh từ phía sản xuất.
Một nghiên cứu năm 2025 trên Nature cho thấy có thể tồn tại hiện tượng vật chất từ vùng ranh giới lõi – manti “rò rỉ” lên phía trên trong thời gian địa chất rất dài. Tuy nhiên, lượng vật chất này cực nhỏ và phân tán, không đủ để hình thành mỏ có giá trị thương mại.
Với thị trường, điều này không làm thay đổi bức tranh cung – cầu.
Theo World Gold Council (WGC), tổng lượng vàng đã được khai thác trong toàn bộ lịch sử nhân loại ước tính vào khoảng 205.000–210.000 tấn. Nếu quy đổi theo giá vàng quốc tế quanh mức 2.000 USD/ounce trong những năm gần đây, tổng lượng vàng đã khai thác tương đương giá trị thị trường hơn 13.000 tỷ USD. Con số này nghe có vẻ lớn, nhưng nếu so với các thị trường tài chính khác như thị trường trái phiếu toàn cầu (trên 130.000 tỷ USD) hay thị trường chứng khoán Mỹ (hơn 40.000 tỷ USD), vàng vẫn là một tài sản có quy mô tương đối hạn chế.
Điều đáng chú ý là khoảng 45–50% lượng vàng đã khai thác tồn tại dưới dạng trang sức, phần còn lại thuộc về dự trữ của ngân hàng trung ương và vàng đầu tư (thỏi, xu, ETF). Sản lượng khai thác mới mỗi năm chỉ dao động quanh 3.000–3.500 tấn, tương đương mức tăng nguồn cung khoảng 1,5%/năm.
