Túi giấy, cốc dùng 1 lần, hộp giấy đựng thức ăn nóng hổi là những vật dụng được nhiều người sử dụng hàng ngày. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ tưởng chừng vô hại đó, các chuyên gia cảnh báo có thể tồn tại một nhóm hóa chất cực kỳ bền vững mang tên PFAS, được ví như “hóa chất vĩnh cửu”, âm thầm xâm nhập cơ thể và gây hại lâu dài.
Để chống thấm dầu mỡ và nước, nhiều loại bao bì thực phẩm được phủ một lớp chứa PFAS (các hợp chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl). Nhờ lớp phủ này, giấy không bị rã khi đựng đồ ăn nóng hoặc nhiều dầu. Tuy nhiên, khi tiếp xúc với nhiệt độ cao hoặc thực phẩm nóng, các chất này có thể thôi nhiễm vào thức ăn mà người dùng không hề hay biết.
Thí nghiệm đơn giản cho thấy, khi nhỏ nước hoặc dầu lên giấy thường, chất lỏng sẽ thấm nhanh. Nhưng với giấy có phủ PFAS, chúng sẽ đọng lại thành giọt, không thấm. Chính đặc tính “chống thấm hoàn hảo” này lại là dấu hiệu tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe.
PFAS không phải là một chất đơn lẻ mà là cả một nhóm gồm hơn 12.000 hợp chất. Điểm đáng lo ngại là liên kết carbon-fluor trong cấu trúc của chúng cực kỳ bền vững, khiến chúng gần như không thể phân hủy trong môi trường tự nhiên. Một số hợp chất như PFOA có thời gian bán hủy trong nước lên tới 92 năm, thậm chí còn bền hơn cả dioxin. Khi đi vào cơ thể, PFAS cũng rất khó bị đào thải, dễ tích tụ theo thời gian.
Không chỉ xuất hiện trong hộp đựng thức ăn, PFAS còn có mặt ở nhiều vật dụng quen thuộc như chảo chống dính, quần áo chống nước, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, thậm chí cả giấy in hóa đơn. Con người có thể tiếp xúc với chúng qua ăn uống, nước sinh hoạt, không khí hoặc qua da.
Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra mối liên hệ đáng lo ngại giữa PFAS và hàng loạt bệnh lý nguy hiểm. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp PFOA vào nhóm 1, tức là có bằng chứng rõ ràng gây ung thư ở người. Các nghiên cứu cũng ghi nhận PFAS có thể làm tăng nguy cơ ung thư thận, ung thư tinh hoàn, gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng tuyến giáp, làm tăng cholesterol, tổn thương gan và suy giảm hệ miễn dịch. Đối với phụ nữ mang thai, việc tiếp xúc lâu dài còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Các chuyên gia khuyến nghị người dân nên chủ động giảm thiểu nguy cơ. Cách đơn giản nhất là hạn chế ăn đồ mang đi, đặc biệt là thực phẩm nóng đựng trong hộp giấy chống dầu. Thay vào đó, nên sử dụng hộp đựng cá nhân, ưu tiên nấu ăn tại nhà và tránh dùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc.
PFAS có ở đâu?
Theo The Guardian , PFAS đã được sử dụng trong sản xuất và thêm vào các sản phẩm tiêu dùng trong nhiều thập kỷ. Chúng được sử dụng trong hàng chục ngành công nghiệp và trong rất nhiều sản phẩm tiêu dùng vì chúng rất hiệu quả trong việc làm cho các vật dụng có khả năng chống nước, vết bẩn và dầu mỡ. Ví dụ, chảo chống dính của bạn có thể sử dụng PFAS để tạo lớp phủ "chống dính".
PFAS có thể được tìm thấy trong dụng cụ nấu ăn chống dính, chất chống cháy, chất chống bám bẩn và chống thấm nước, một số đồ nội thất, quần áo chống thấm nước, hàng dệt may trẻ em, hộp đựng pizza và hộp đựng thức ăn mang đi, bao bì thực phẩm, thảm và hàng dệt may, cao su và nhựa, đồ điện tử và thậm chí cả chỉ nha khoa.
Làm gì để tránh?
Theo trang Leafscore , thật đáng buồn, chúng ta phải chấp nhận rằng việc tiếp xúc với PFAS ở một mức độ nào đó là không thể tránh khỏi trong cuộc sống hiện đại. Dưới đây là 10 cách để giảm thiểu sự tiếp xúc của bạn với PFAS:
- Tránh sử dụng các sản phẩm có khả năng chống thấm nước và chống bám bẩn (trừ khi chúng được chứng nhận không chứa PFAS).
- Hạn chế sử dụng quần áo, giày dép và các sản phẩm chống thấm nước khác không được chứng nhận là không chứa PFAS.
- Nếu cần thiết, hãy chọn các sản phẩm được làm từ vật liệu tổng hợp tái chế có khả năng chống thấm nước hoặc chống bám bẩn.
- Tránh sử dụng đồ da - mặc dù da trông có vẻ tự nhiên, nhưng quá trình thuộc da thường sử dụng PFAS và các hóa chất độc hại khác.
- Tránh dùng thực phẩm đóng gói sẵn trong túi và hộp chống dầu mỡ (hãy mang theo hộp đựng riêng khi mua đồ ăn mang về và đi chợ!).
- Hãy chọn bao bì phân hủy sinh học được chứng nhận bởi BPI và không chứa PFAS.
- Tránh sử dụng dụng cụ nấu ăn chống dính không chứa PFAS (thay vào đó hãy sử dụng gang, gốm sứ, thép không gỉ và thủy tinh).
- Hãy lựa chọn các sản phẩm chăm sóc cá nhân và mỹ phẩm không chứa PFAS hoặc ít nhất là không chứa các thành phần 'perfluor-' và 'polyfluor-'.
- Kiểm tra nước sinh hoạt tại nhà bạn xem có chất PFAS hay không hoặc lấy kết quả kiểm tra của thành phố.
- Hãy sử dụng máy lọc nước cho toàn bộ ngôi nhà của bạn (máy lọc thẩm thấu ngược và máy lọc hai giai đoạn là tốt nhất trong việc loại bỏ PFAS).
