Tại Hội thảo “Nhà ở xã hội: Bứt tốc nguồn cung, đảm bảo công bằng thụ hưởng”, do Bộ Xây dựng và Báo Tiền Phong vừa tổ chức ngày 12/3, các chuyên gia đã mổ xẻ nhiều “điểm nghẽn” trong phát triển nhà ở xã hội thời gian qua, từ cơ chế chính sách, thủ tục đầu tư, bài toán lợi nhuận, quỹ đất cho đến khả năng tiếp cận của người dân.
Đáng chú ý, câu chuyện bố trí quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội đã nhận được nhiều ý kiến trái chiều từ giới chuyên gia.
Tại hội thảo, ông Hà Quang Hưng - Cục Phó Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng - cho biết, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc mất cân đối cung - cầu về nhà ở xã hội là vấn đề quỹ đất.
“Dù một số địa phương có bố trí quỹ đất, nhưng nhiều vị trí lại xa trung tâm, thiếu kết nối hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Điều này khiến nhà đầu tư không mặn mà tham gia, đồng thời làm giảm sức hút đối với người mua”, ông Hưng nhấn mạnh.
Theo GS, TS. Hoàng Văn Cường - Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, hiện nay phần lớn nhà ở xã hội nằm xa trung tâm vì việc phân bổ đất vẫn dựa theo logic thị trường. Những khu đất có vị trí tốt thường được dành cho các dự án thương mại do mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn, trong khi nhà ở xã hội bị đẩy ra khu vực xa trung tâm.
GS, TS. Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội.
Tuy nhiên, theo ông Cường, nhóm người thu nhập thấp lại là những người phải đi làm hằng ngày, nên rất cần tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại. Nếu phải thuê nhà quá xa nơi làm việc, chi phí đi lại và những cơ hội bị mất có thể còn lớn hơn cả tiền thuê nhà.
“Trên thế giới, nhà ở xã hội không bị đẩy ra rìa đô thị mà nằm trong cấu trúc đô thị. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta phải mạnh dạn dành quỹ đất tốt, kể cả đất trung tâm, để phát triển nhà ở xã hội, đặc biệt là nhà cho thuê”, GS, TS. Hoàng Văn Cường nói.
Cũng theo ông Cường, nếu đã xác định đây là chính sách của Nhà nước thì Nhà nước cần đầu tư hạ tầng đồng bộ, kể cả hạ tầng bên trong dự án. Nếu chỉ đầu tư hạ tầng bên ngoài rồi giao phần còn lại cho doanh nghiệp thì rất khó để giảm giá thành nhà ở xã hội.
Ở góc nhìn khác, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) - cho rằng, nhà ở xã hội nên xây dựng ở khu vực xa trung tâm.
Theo ông Châu, hiện nay nhiều ý kiến cho rằng nhà ở xã hội cần được bố trí tại khu vực trung tâm đô thị. Tuy nhiên, qua khảo sát và kinh nghiệm tại nhiều quốc gia trong khu vực, nhà ở xã hội, nhà ở giá thấp thường được phát triển tại các khu vực cách trung tâm đô thị khoảng 30-50 km, nhưng được kết nối thuận lợi bằng hệ thống giao thông công cộng và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.
Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch HoREA - phát biểu tại hội thảo.
“Nếu phát triển nhà ở xã hội ở trung tâm - những khu "đất vàng" thì những người đủ điều kiện mua được nhà ở xã hội tại đây chẳng khác nào trúng số độc đắc. Sau 5 năm, họ có quyền bán lại nhà theo giá thị trường và hưởng mức chênh lệch rất lớn”, ông Châu nói.
Theo ông Châu, các khu đất ở vị trí trung tâm nên dành cho mục đích khác. Khi đấu giá các khu đất này, Nhà nước có thể thu được nguồn tiền đủ để mua nhiều khu đất ở khu vực vùng ven để phát triển nhà ở xã hội.
“Làm như vậy, số lượng nhà ở xã hội có thể tăng gấp 3-4 lần, đồng thời hạn chế tình trạng người thụ hưởng có mức chênh lệch giá quá lớn”, ông Châu cho hay.
Chủ tịch HoREA nói thêm, trong trường hợp các khu đất xây nhà ở xã hội nằm ở vị trí trung tâm thì những dự án này không nên bán mà nên phát triển theo mô hình cho thuê, nhằm đảm bảo đúng mục tiêu an sinh của chính sách.
