Trong tác phẩm Ai rồi cũng chết! (Phan Nguyễn Khánh Đan dịch, NXB Thông tin và Truyền thông), tác giả Atul Gawande (bác sĩ Mỹ gốc Ấn) nhìn nhận con người không chỉ tồn tại, mà họ muốn mình sống khỏe, sống vui.
Chuyện không của riêng ai
Đọc Ai rồi cũng chết!, chúng ta chiêm nghiệm về sự lão hóa và cái chết, về ý nghĩa cuộc sống, quy luật sinh tử của con người… Sách cũng cho độc giả cái nhìn khá rõ về các mô hình dưỡng lão tại Mỹ cách đây hàng chục năm. Ở chặng cuối cuộc đời, những cụ già người Mỹ tự nguyện chọn lựa hoặc buộc phải tìm cho mình "chốn nương thân" khi bệnh tật và tuổi tác chất chồng.
Hoạt động rèn luyện sức khỏe tại Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng
ẢNH: DLDH
Có người trải qua những năm tháng tuổi già tại viện dưỡng lão hay trung tâm chăm sóc sức khỏe. Người khác chọn ở lại ngôi nhà thân thương, thuê dịch vụ chăm sóc tại gia khi cần. Có người dọn đến khu dân cư dành cho người cao tuổi, ở căn hộ độc lập và tiện nghi với đội ngũ chăm sóc chuyên nghiệp túc trực 24/7. Người nghèo cũng được chăm sóc sức khỏe, an dưỡng trong cơ sở từ thiện.
Một trong những lát cắt đáng chú ý là vào năm 1960, một chuyên gia bất động sản ở Mỹ đã tiên phong xây dựng khu dân cư dành riêng cho cộng đồng hưu trí tại tiểu bang Arizona. Lúc bấy giờ, ý tưởng này gây tranh cãi gay gắt bởi nhiều người vẫn quan niệm người cao tuổi cần được sống gần gũi với con cháu. Tuy nhiên, kết quả thực tế đã thuyết phục được xã hội. Theo mô tả trong Ai rồi cũng chết!, nơi đó có sân golf, khu thương mại, trung tâm giải trí, tạo môi trường sống sôi nổi và năng động, nhằm giúp cư dân hưu trí tận hưởng những năm tháng an nhàn nhất đời mình...
Người cao tuổi trong Hệ thống dưỡng lão Bình Mỹ cùng sinh hoạt, vui chơi
ẢNH: DLBM
Đến nay, câu chuyện già hóa hay dân số già không còn chỉ xảy ra ở riêng nước nào mà đã trở thành vấn đề toàn cầu, trong đó có Việt Nam.
Ở nước ta, luật Người cao tuổi năm 2009 quy định: "Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng cơ sở chăm sóc người cao tuổi".
Năm 2013, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM phối hợp Hiệp hội Hỗ trợ chăm sóc phúc lợi người cao tuổi và người khuyết tật châu Á (Nhật Bản) tổ chức hội thảo khoa học "Chăm sóc người cao tuổi tại TP.HCM - Thực trạng và giải pháp". Trong đó, TS Nguyễn Thị Hoài Hương (Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM) trình bày tham luận Đề xuất mô hình chăm sóc người cao tuổi tại TP.HCM.
TS Hương cho biết tính đến năm 2013, TP.HCM có nhiều mô hình chăm sóc người cao tuổi theo quy định của luật Người cao tuổi. Đó là: mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng (bao gồm chăm sóc tại nhà do người trong gia đình thực hiện và sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà); mô hình chăm sóc người cao tuổi tại các cơ sở bảo trợ xã hội do nhà nước quản lý; mô hình cơ sở tư vấn, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tư nhân có thu phí; mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi khác, như trong các tổ chức tôn giáo, tổ chức thiện nguyện không thu phí.
Tại thời điểm đó, TS Hương đề xuất phát triển loại hình chăm sóc tại nhà cho người cao tuổi với sự tham gia của cộng đồng và chi phí thấp. Đồng thời, học hỏi kinh nghiệm mô hình ở Nhật Bản, tương ứng với 5 loại tình trạng sinh hoạt và sức khỏe của người cao tuổi: sức khỏe bình thường; cần sự hỗ trợ; cần sự chăm sóc trợ giúp; nhập viện điều trị bệnh; tập phục hồi sau khi xuất viện.
Có thể thấy, những đề xuất này đến nay vẫn còn tính thời sự.
Không chỉ "chống cô đơn" cho người già
Theo số liệu từ Bộ Y tế, năm 2024 cả nước có khoảng 14,2 triệu người cao tuổi (trên tổng dân số hơn 101 triệu người). Tuổi thọ bình quân của người Việt Nam đạt 74,7 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ dừng ở mức 65,4 tuổi. Dự báo đến năm 2049, người cao tuổi chiếm tới 25% dân số Việt Nam.
Chăm sóc người cao tuổi tại viện dưỡng lão
ẢNH: DLBM
Ứng phó tình hình già hóa dân số nhanh, Bộ Y tế đã xây dựng "Đề án xây dựng, phát triển nhân viên chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng và cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045".
Đề án hướng đến hình thành mạng lưới chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đa tầng, đa dạng loại hình (chăm sóc tại nhà, cộng đồng, cơ sở bán trú và lưu trú). Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi, bổ sung nghề nhân viên chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vào danh mục nghề nghiệp quốc gia. Đề án còn đặt kỳ vọng giảm gánh nặng chăm sóc người cao tuổi trong gia đình, phát triển nền "kinh tế tóc bạc"…
Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng tổ chức mừng sinh nhật người cao tuổi
ẢNH: DLDH
Đặc biệt, ngày 9.9.2025, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị "Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân". Như Thanh Niên đã thông tin, tại hội nghị toàn quốc triển khai 4 nghị quyết mới của Bộ Chính trị (trong đó có Nghị quyết 72) ngày 16.9.2025, Tổng Bí thư bày tỏ mong muốn có những mô hình trung tâm chăm sóc sức khỏe, "chống cô đơn" cho người già khi con cháu đều đi học, đi làm. Các cụ được "sáng đón đi, chiều đưa về", được gặp bạn bè và sinh hoạt giải trí.
Gần đây, đã có vài doanh nghiệp lớn đầu tư xây dựng hệ thống chuỗi dịch vụ dưỡng lão cao cấp. Những viện dưỡng lão như Nhân Ái, Diên Hồng (đóng tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phía bắc), Tâm An (TP.HCM)... cũng đã thực hiện mô hình chăm sóc bán trú cho các cụ, song song với nhiều loại hình dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Trong đó, Nhân Ái Daycare (Hà Nội) được cho là trung tâm chăm sóc người cao tuổi ban ngày đầu tiên tại Việt Nam theo tiêu chuẩn Nhật Bản, với cam kết giúp các cụ có cuộc sống tuổi già hưởng thụ - khỏe mạnh - tự tin và hạnh phúc.
Tuy nhiên, mức phí chăm sóc cơ bản hiện nay tại viện dưỡng lão "bình dân" cũng khoảng 12 - 16 triệu đồng/tháng, còn khá cao so với thu nhập của nhiều người. Các viện dưỡng lão tư nhân mong muốn nhà nước có chính sách ưu đãi thuê đất với giá rẻ, bởi trong chi phí đầu tư làm viện dưỡng lão, phí mặt bằng chiếm tới 40%. Nếu "điểm nghẽn" này được tháo gỡ, sẽ góp phần giải quyết bài toán nhà dưỡng lão dành cho người có thu nhập thấp.
Thay lời kết
Một ngày đầu năm 2026, đứa con trai 10 tuổi của tôi vừa cười vừa nói: "Bây giờ con còn nhỏ, ba mẹ đưa đón con đi học. Sau này con lớn, con sẽ đưa ba mẹ đi viện dưỡng lão". Lần đầu nghe vậy, thực tình tôi bất ngờ và thấy có gì nghẹn lòng. Thế nhưng tôi cũng phải nhìn nhận việc cha mẹ về già vào ở viện dưỡng lão đang trở nên phổ biến, nhất là tại khu vực thành thị. Và chẳng phải nhiều năm nay, chúng tôi cũng mong muốn về già có cuộc sống tự chủ, không phụ thuộc và không làm gánh nặng cho con mình đó sao!
Theo Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, một trong những mục tiêu đến năm 2030 là tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm. Tầm nhìn đến năm 2045: Phấn đấu môi trường sống có chất lượng tốt; các chỉ số sức khỏe của người dân, chỉ số bao phủ dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu ngang tầm các nước phát triển. Người dân có tuổi thọ trung bình đạt trên 80 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh tăng lên trên 71 tuổi…
