Sinh ra trong một gia đình nghèo ở vùng nông thôn nam Đài Loan, Trung Quốc, nghệ sĩ Dương Bá Lâm sớm phải rời quê hương để mưu sinh. Năm 13 tuổi, khi nhiều đứa trẻ còn đang ngồi trên ghế nhà trường, ông đã lên Đài Bắc làm thuê với mức lương chỉ 150 Đài tệ mỗi tháng.
Ít ai ngờ rằng, từ xuất phát điểm gần như trắng tay ấy, Dương Bá Lâm sau này lại trở thành một nghệ sĩ độc lập, dành gần 3 thập kỷ cuộc đời để kiến tạo một không gian sống – sáng tác độc nhất vô nhị giữa núi rừng Dương Minh Sơn.
Tuổi thơ của Dương Bá Lâm gắn liền với nghèo khó. Gia đình ông sống trong một túp lều tranh, vùng đất quanh nhà bị sụt lún do khai thác nước ngầm lâu năm, đất đai đen kịt. Ông từng phải tự mang gạo, đạp xe ra bờ ao, nhặt gạch nhóm bếp nấu cơm ăn trưa. Chính hoàn cảnh đó đã gieo trong ông một ước mơ rất giản dị nhưng bền bỉ: được sống trên núi và tự tay xây dựng một ngôi nhà cho riêng mình.
Bước ngoặt lớn đến khi ông tròn 30 tuổi. Trong một cơ duyên hiếm hoi, Dương Bá Lâm được một vị sư mời tham gia trùng tu một pho tượng Đại Phật cao 16 mét. Công việc kéo dài gần 3 năm không chỉ giúp ông tiếp cận sâu hơn với Phật giáo, mà còn mở ra hành trình đi thực địa tại nhiều thánh địa ở Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc. Không qua trường lớp chính quy, ông tự học điêu khắc, hội họa, thậm chí cả văn chương, bằng quan sát, trải nghiệm và lao động thực tế.
Sau nhiều năm thuê xưởng làm việc, Dương Bá Lâm bắt đầu tìm kiếm một không gian sống lâu dài và nghỉ hưu. Ông không ngần ngại mua và so sánh nhiều mảnh đất khác nhau nhưng cuối cùng vẫn chọn khu nhà nông bỏ hoang rộng khoảng 4.000 m² ở sườn núi Dương Minh – nơi được bạn bè cho mượn sử dụng lâu dài – và dồn toàn bộ tài sản vào việc cải tạo không gian này.
Trên mảnh đất này, Dương Bá Lâm vừa sinh sống, vừa sáng tác, vừa cải tạo không gian theo đúng tinh thần “làm nhà như làm nghệ thuật”. Toàn bộ số tiền kiếm được từ điêu khắc và nghệ thuật - hơn 100 triệu Đài tệ (hơn 82 tỷ đồng) – đều được ông dồn vào nơi này. Ngôi nhà ba tầng được bao bọc bởi rừng cây, đặc biệt là dương xỉ hoang dã, với Phật đường, phòng trà, xưởng vẽ, thư phòng, bảo tàng nhỏ và hồ nước vô cực trên sân thượng.
Điều đặc biệt nhất là mối quan hệ giữa Dương Bá Lâm và vợ ông. Hai người sống cách nhau hai con sông, chủ động giữ khoảng cách để duy trì sự hài hòa.
“Tôi rất biết ơn vợ mình vì sau hôn nhân, bà ấy vẫn cho tôi được sống cuộc đời tôi mong muốn”, ông chia sẻ. Với ông, sự tôn trọng không gian cá nhân chính là một dạng may mắn hiếm có.
Không gian sống của Dương Bá Lâm không chỉ gây ấn tượng với công chúng mà còn được nhiều nghệ sĩ, kiến trúc sư quốc tế đánh giá cao. Kiến trúc sư Nhật Bản Ito Toyo từng thốt lên rằng ông cũng muốn xây một ngôi nhà cho riêng mình trước khi qua đời, sau khi ghé thăm nơi này. Nghệ sĩ nổi tiếng Trung Quốc Trương Hoàn nhận xét: “Có không gian của anh ở Đài Loan, tôi mới thật sự muốn đến đây”.
Các tác phẩm điêu khắc của Dương Bá Lâm được đặt rải rác trong rừng, bên ao nước, sân vườn. Từ loạt “Đảo”, “Sinh mệnh”, đến “Gia viên tươi đẹp”, tất cả đều gắn với ký ức tuổi thơ, nỗi nhớ quê và hành trình tìm kiếm một mái nhà tinh thần. Đặc biệt, tác phẩm “Gia viên tươi đẹp” được lấy cảm hứng từ một ký ức đau đớn về người cha nghiêm khắc, phản ánh khát vọng sâu xa của ông về sự bình yên và thuộc về.
Ở tuổi ngoài trung niên, nghệ sĩ Dương Bá Lâm sống chậm rãi giữa núi rừng. Ông dành thời gian luyện khí công, chăm sóc cây cối, chỉnh sửa tác phẩm, đọc sách và uống trà một mình. Với ông, cô độc không phải là thiếu thốn, mà là trạng thái tỉnh táo để con người đối diện với chính mình.
Trong tương lai, Dương Bá Lâm không muốn không gian này chỉ thuộc về cá nhân. Ông hy vọng nơi đây có thể trở thành một tài sản công cộng, tiếp tục được sử dụng và gìn giữ bền vững. Với ông, sống được cuộc đời mình mong muốn – dù một mình hay giữa thiên nhiên – đã là điều quan trọng nhất.
