“Chúng ta nói có với những cánh đồng lúa mì, nhưng nói không với những cánh đồng sắt!” - câu nói này phần nào cho thấy tâm lý dè dặt của một bộ phận nhà hoạch định chính sách và người dân quốc gia Bắc Âu trước việc mở rộng điện mặt trời tại các vùng nông thôn.
Từ một thuật ngữ mang tính châm biếm, “jernmarker” (cánh đồng sắt) đã được chọn là “từ của năm 2025” tại Đan Mạch, sau khi làn sóng tranh luận về điện mặt trời ảnh hưởng tới bầu cử địa phương và khiến nhiều dự án năng lượng bị dừng lại.
Từ biểu tượng xanh đến ‘kẻ bị ghét’
Điện mặt trời từng là “ngoại lệ yên bình” trong làn sóng phản đối năng lượng sạch tại châu Âu. Trong khi tua-bin gió, xe điện hay thịt thực vật liên tục bị chỉ trích, các tấm pin mặt trời vẫn được âm thầm mở rộng. Nhưng tại Đan Mạch, điều đó đã thay đổi.
Chỉ trong vòng 4 năm, tỷ trọng điện mặt trời trong tổng sản lượng điện quốc gia đã tăng từ 4% (2021) lên 13% (2025). Sự bùng nổ này khiến nhiều khu vực nông thôn, vốn là nơi đặt các trang trại điện mặt trời cảm thấy bị “bao vây” bởi những dãy pin mặt trời trải dài.
Hình ảnh chụp từ drone các trang trại bị vây kín bởi những tấm pin đen bóng được lan truyền trên mạng xã hội, trở thành biểu tượng của sự xâm lấn từ đô thị.
Với nhiều người dân địa phương, đây không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là câu chuyện về bản sắc và quyền lợi.
Nỗi lo từ nông thôn
Những người phản đối cho rằng các trang trại điện mặt trời đang phá vỡ cảnh quan, làm giảm giá trị bất động sản và “bóp nghẹt” thiên nhiên.
“Mọi thứ được quyết định bởi giới tinh hoa đô thị, trong khi hậu quả lại đổ lên nông thôn, nơi họ không sống và cũng không cần lá phiếu”, một chính trị gia địa phương nhận định.
Điều đáng chú ý là các đảng cánh hữu tại Đan Mạch không phủ nhận biến đổi khí hậu hay phản đối năng lượng sạch. Họ chỉ phản đối cách triển khai.
Thông điệp của họ rất rõ ràng: nếu cần lắp đặt pin mặt trời, hãy đặt chúng ở thành phố, trên mái nhà, nhà máy, thay vì phủ kín đất nông nghiệp.
Làn sóng phản đối điện mặt trời tại Đan Mạch không phải là hiện tượng đơn lẻ. Trên khắp châu Âu, các đảng cực hữu ngày càng coi chính sách khí hậu là “chiến trường” mới, sau vấn đề nhập cư.
Tuy nhiên, tại Đan Mạch, vốn là nơi có tham vọng cắt giảm khí thải nhanh nhất trong các quốc gia giàu có thì sự phản kháng này mang tính biểu tượng đặc biệt. Nó cho thấy ngay cả những xã hội ủng hộ môi trường mạnh mẽ nhất cũng không miễn nhiễm với xung đột lợi ích.
Theo một khảo sát, 77% người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án năng lượng xanh vẫn ủng hộ chúng. Tuy nhiên, trong nhóm cử tri của các đảng cánh hữu lớn, chủ yếu sống ở nông thôn, tỷ lệ phản đối điện mặt trời lại vượt 80%.
Nghịch lý từ chính thành công
Hệ quả là hàng loạt dự án đã bị hủy bỏ hoặc điều chỉnh. Một khu công viên năng lượng tại vùng Vallø bị dừng lại hoàn toàn. Tại thành phố Viborg, chính quyền từ chối dự án điện mặt trời nhưng vẫn chấp thuận điện gió và khí sinh học.
Ngay cả đảo Samsø - vốn từng là biểu tượng toàn cầu của năng lượng tái tạo, nay cũng bác bỏ một dự án điện mặt trời mới. Ở “thủ phủ điện mặt trời” Ringkøbing-Skjern, nhu cầu phát triển các dự án mới gần như đóng băng.
Một số chính quyền địa phương vẫn âm thầm triển khai dự án nhưng tránh công khai, trong một chiến lược được gọi là “green hushing”, tức là làm xanh nhưng không nói nhiều để tránh phản ứng tiêu cực.
Theo các chuyên gia, một yếu tố mới đã làm thay đổi cuộc chơi: mạng xã hội. Nếu như trước đây, những phản đối địa phương khó lan rộng, thì nay chỉ cần vài hình ảnh gây sốc là đủ để kích hoạt làn sóng dư luận.
“Bạn không cần đa số phản đối. Chỉ cần đủ người ồn ào, kể cả không sống tại đó, thì cũng có thể tạo áp lực chính trị”, một nhà nghiên cứu nhận định.
Trớ trêu thay, mối đe dọa lớn nhất với điện mặt trời tại Đan Mạch có thể đến từ chính thành công của nó.
Do số ngày nắng ít, cùng với việc nguồn cung tăng nhanh, giá điện âm (người sản xuất phải trả tiền để bán điện khi dư cung), xuất hiện ngày càng nhiều. Điều này khiến lợi nhuận bị “ăn mòn”. Bên cạnh đó, tốc độ điện khí hóa chậm và hệ thống lưới điện quá tải càng khiến các nhà đầu tư nản lòng.
Trong 10 năm tới, sản lượng điện mặt trời dự kiến sẽ tiếp tục tăng mạnh. Nhưng câu hỏi lớn là: ai sẽ còn muốn đầu tư nếu không thể kiếm lời?
Thực tiễn tại Đan Mạch cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ là bài toán công nghệ hay chính sách mà còn là bài toán xã hội, đòi hỏi sự cân bằng hài hòa giữa mục tiêu khí hậu và quyền lợi địa phương, để “cánh đồng lúa mì” và “cánh đồng sắt” có thể cùng tồn tại bền vững.
Theo The Guardian
