NSND Hà Vy sinh năm 1956 tại Hải Phòng, giọng ca gắn liền với dòng nhạc cách mạng và là nghệ sỹ ngâm thơ nổi tiếng. Tên tuổi của bà gắn với nhiều ca khúc như: Tiếng súng đã vang trên bầu trời biên giới, Ngày mai anh lên đường, Hoa sim biên giới, Chiều biên giới, Hành khúc ngày và đêm… cùng nhiều làn điệu dân ca Việt Nam.
NSND Hà Vy.
Từng cất tiếng hát ở hầm trú ẩn, dưới lòng đất
Từ năm 4 tuổi, Hà Vy đã bộc lộ niềm đam mê ca hát và tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ tại địa phương. Năm 17 tuổi, bà được tuyển thẳng vào Đoàn Văn công Công an Nhân dân vũ trang, công tác tại đội kịch nói. Với tình yêu âm nhạc cháy bỏng, bà không ngừng tự học, tìm thầy hướng dẫn và tham gia các lớp tập huấn thanh nhạc của đoàn.
Dưới sự hướng dẫn của các nghệ sỹ như Dương Quý và Trung Kiên, nhạc lý của bà được tôi luyện kỹ càng. Sau đó, bà được chuyển sang đội hát của đoàn, đi biểu diễn khắp các vùng biên giới, hải đảo và cả nước ngoài.
Sau này, NSND Hà Vy chuyển sang công tác tại Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng, từng biểu diễn phục vụ bộ đội và Nhân dân trên các trận địa từ cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam (năm 1978) đến chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc (năm 1979).
NSND Hà Vy từng cất tiếng hát ở nơi chiến trường, trong hầm trú ẩn, dưới lòng đất, hang núi... để khích lệ tinh thần chiến sĩ vững vàng chiến đấu.
Bà hát trong hầm trú ẩn, từng ăn, ở nhà dưới lòng đất và hang núi, hát trong hang cho thương, bệnh binh nghe, hát trên bờ công sự dưới tầm đạn bắn của quân thù để khích lệ tinh thần chiến sỹ vững vàng chiến đấu.
Trong chương trình Khách sạn 5 sao , khi nhắc tới những kỷ niệm xúc động nơi chiến trường, NSND Hà Vy chia sẻ: "Sân khấu của tôi đôi khi là bãi cỏ, đôi khi là những quả đồi, các nhạc cụ đều đơn giản. Có những lúc tôi hát bên này, bên kia là đạn pháo, nhưng tôi không hề sợ hãi, chỉ tập trung cất giọng. Có lần, khi hát cho thương binh ở Hà Giang nghe, vừa hát tôi vừa khóc. Tới bây giờ trong tôi, những cảm xúc ấy vẫn còn nguyên vẹn" .
Cơ duyên đặc biệt với nhạc phim “Tây du ký”
Trong thời gian công tác, NSND Hà Vy từng đi nhiều tỉnh Trung Quốc để biểu diễn. Năm 1986, khi bộ phim Tây du ký khởi chiếu và nổi tiếng ở Việt Nam cũng là lúc NSND Hà Vy có cơ hội học và biểu diễn ca khúc nhạc phim trong một chương trình giao lưu tại Trung Quốc.
Điều đặc biệt là khi ấy, bà không biết tiếng Trung. Theo chia sẻ của con gái – BTV Hoàng Trang, nữ nghệ sĩ học bài hát hoàn toàn bằng phương pháp “truyền miệng”: Nghe bản gốc của nghệ sỹ Trung Quốc, sau đó tự ghi lại phiên âm. Để hoàn thiện, bà nhờ ông Hoàng Vĩnh Giang khi đó là Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Trung hiệu chỉnh, chuẩn hoá cho từ cách phát âm, luyến láy... sao cho chuẩn với bản gốc.
NSND Hà Vy từng hát nhạc phim “Tây du ký” ở Trung Quốc.
Sau đó, ca khúc này không chỉ được bà biểu diễn tại Trung Quốc mà còn vang lên trên nhiều sân khấu trong nước. Mỗi lần cất giọng, bà đều nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ khán giả, thậm chí nhiều lần phải hát lại theo yêu cầu.
Năm 2003, dù đã là giọng hát quen thuộc với đông đảo khán giả nhưng nghệ sỹ Hà Vy vẫn quyết định theo học tại khoa Thanh nhạc Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Với sự nỗ lực và quyết tâm không ngừng, bà thi đỗ thủ khoa đầu vào và đầu ra của khóa học.
"Tôi học cùng lớp với Tùng Dương. Tôi là thủ khoa đầu vào, đầu ra của khóa ấy. Tôi đi học khi đã là ca sỹ chuyên nghiệp và được NSND Quang Thọ nhận xét: 'Hiếm có người nào thành danh mà lại đi học đại học âm nhạc'".
Trong sự nghiệp của mình, bà đoạt nhiều giải thưởng như: Huy chương Vàng Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc các năm 1985, 1990; Huy chương Bạc Hội diễn Ca múa nhạc toàn quốc năm 1995; Bằng khen Liên hoan Giọng hát vàng Hà Nội Asean năm 1996…
Với những thành tích đóng góp cho nền nghệ thuật nước nhà, năm 1997, bà được Nhà nước trao tặng danh hiệu NSƯT, và năm 2024 nhận danh hiệu NSND.
Chồng là nhạc sỹ, con gái là biên tập viên nổi tiếng VTV
Không chỉ thành công trong sự nghiệp, NSND Hà Vy còn có tổ ấm viên mãn. Chồng bà là nhạc sỹ, nhiếp ảnh gia Hoàng Bình. Ông cũng công tác tại Đoàn Văn công Bộ đội biên phòng. Những chuyến đi diễn phục vụ chiến sỹ, Nhân dân đã gắn kết họ, tạo nên gia đình bền chặt.
NSND Hà Vy có con gái BTV Hoàng Trang của VTV. Cô là người dẫn hàng loạt chương trình như: Điểm hẹn văn hóa, Ký ức thời gian, Gõ cửa ngày mới, Chiều cuối năm, Bữa trưa vui vẻ, Giai điệu tự hào…
NSND Hà Vy có chồng là nhạc sĩ, nhiếp ảnh gia Hoàng Bình và con gái là BTV Hoàng Trang.
Nói về mẹ, BTV Hoàng Trang luôn dành tình yêu và sự kính trọng: "Tôi thấy cuộc đời mình hạnh phúc nhất bởi sinh ra là con gái mẹ Vy. Dù bận rộn nhưng tôi chưa bao giờ thấy mẹ mình lơ là gia đình một phút nào. Gia đình đối với mẹ luôn là ưu tiên số 1".
Sau khi nghỉ hưu, NSND Hà Vy dành nhiều thời gian hơn cho gia đình, chăm sóc chồng con và vui vầy bên các cháu. Tuy vậy, bà vẫn không rời xa nghệ thuật mà cùng một số nghệ sỹ, quân nhân đã nghỉ hưu thành lập nhóm hát, duy trì tập luyện và đi biểu diễn tại nhiều nơi.
Không chỉ vậy, giọng ngâm thơ đặc trưng của bà vẫn đều đặn vang lên trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam từ năm 1974 đến nay. Song song với hoạt động biểu diễn, bà còn tận tâm truyền dạy thanh nhạc cho các bạn trẻ yêu ca hát. NSND Hà Vy vẫn giữ nguồn năng lượng dồi dào, tích cực tham gia các hoạt động xã hội.
Trong đời sống thường nhật, bà là người phụ nữ của gia đình đúng nghĩa. Mỗi khi có thời gian rảnh, bà lại tìm về căn bếp, tự tay chuẩn bị những bữa ăn chu đáo cho người thân. Yêu cái đẹp và ưa sự gọn gàng, bà cũng luôn chăm chút từng góc nhỏ trong không gian sống.
