Thời gian qua, người dân xã Nam Thành, tỉnh Lâm Đồng (trước đây là xã Mê Pu, huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận cũ) phản ánh tình trạng khai thác khoáng sản trái phép diễn ra khu vực đường Mê Pu – Đa Kai và đường tỉnh 766, gây thất thoát tài nguyên, bụi bặm, hư hỏng hạ tầng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an ninh trật tự. Trong đó, đất sét bị múc ngay trên các thửa ruộng đang canh tác nông nghiệp.
Các xe ben liên tục "ăn hàng"
ẢNH: THANH NIÊN
Khai thác khoáng sản cả ngày lẫn đêm
Theo phản ánh của người dân, từ giữa tháng 1.2026, một nhóm người, đứng đầu là ông T. đã tổ chức đưa xe cuốc và xe ben đến khai thác đất sét chở đi đến giao cho các lò gạch. "Họ khai thác như chốn không người. Xe ben chạy tấp nập trên đường bê tông. Chúng tôi làm dưa hấu ở đây chưa bao giờ thấy họ ngừng nghỉ ngày nào", một nông dân trồng dưa hấu gần khu vực mỏ đất sét này cho hay.
Ngày 26.1, dọc hai trục đường chính Mê Pu – Đa Kai và đường tỉnh 766, nhóm PV Báo Thanh Niên dễ dàng phát hiện những vệt bánh xe lớn kéo dài từ tuyến đường bê tông thôn 6. Dấu vết còn mới, cho thấy xe ben chở đất, đá thường xuyên lưu thông qua khu vực này.
Khi đất sét vượt thành thùng, tài xế trèo lên phủ bạt
ẢNH: THANH NIÊN
Men theo con đường, chúng tôi đã tiếp cận khu vực hoạt động khai thác đất sét trái phép của ông T. Nơi này cách UBND xã Nam Thành khoảng 2km, xung quanh là hồ nước ngọt, hệ thống đê điều và ruộng nông nghiệp. Con đường dài, nối ra cả đường Mê Pu – Đa Kai lẫn đường tỉnh 766.
Tại hiện trường, khu đất bị khai thác nham nhở, rộng hàng trăm mét vuông, gàu múc đất tầng phủ và dấu khai thác còn rất mới, cùng một chiếc xe cuốc màu vàng đang túc trực.
Trong ngày 26 và 27.1, PV ghi nhận hàng loạt xe ben loại 5 - 7 tấn liên tục chạy từ 2 trục đường chính vào con đường bê tông này. Điểm đến là khu vực khai thác đất sét, nơi chiếc xe cuốc đang hoạt động hết công suất.
Tối 26.1, các xe ben phủ đầy bụi, biển số bị mờ, luân phiên hướng về khu vực khai thác. Mỗi xe chỉ mất khoảng 15 phút rồi ì ạch quay ra, thùng xe phủ bạt. Hoạt động kéo dài đến rạng sáng.
Đến sáng 27.1, PV tiếp tục ghi nhận cảnh xe cuốc liên tục cạp đất sét đưa lên các thùng xe ben chở ra ngoài. Lúc 11 giờ, 2 xe ben từ 2 hướng khác nhau chạy nhanh vào đường bê tông thôn 6 chạy vào "mỏ" đất sét để "ăn hàng".
Lúc này, xe cuốc đất màu vàng múc từng gàu đất sét đưa lên thùng xe. Khi đất cao vượt thành thùng khoảng 50 cm, máy cuốc thực hiện thao tác ém, đè chặt xuống cho đầy. Sau đó, tài xế leo lên thùng xe phủ bạt che chắn trước khi nổ máy rời đi. Do chở hàng nặng, xe ben nhả khói đen mỗi khi tài xế đạp ga vào số, ì ạch hướng ra đường tỉnh 766 hoặc Mê Pu – Đa Kai. Đến khoảng 13 giờ cùng ngày, một xe cuốc màu xanh được tăng cường, cho thấy quy mô khai thác ngày càng được đẩy mạnh.
Nhu cầu lò gạch cần đất sét nên tạo điều kiện (!?)
Thế nhưng, khi xe cuốc này chưa kịp múc đất sét thì một xe ben đến kéo theo rơ moóc vào "mỏ" để đưa phương tiện này nhanh chóng rời khỏi hiện trường khai thác; chiếc xe cuốc màu vàng cũng đột nhiên ngưng hoạt động, tài xế rời hiện trường. Không lâu sau đó, đoàn kiểm tra của UBND xã Nam Thành xuất hiện…
Các xe ben vào mỏ đất sét cả ngày lẫn đêm, sau đó trở ra, thùng xe phủ bạt
ẢNH: THANH NIÊN
Trao đổi với PV Báo Thanh Niên, ông Trần Cao Tùng, Trưởng phòng Kinh tế xã Nam Thành cho biết khu vực các phương tiện khai thác đất sét trước đây của một doanh nghiệp được Nhà nước cấp phép khai thác sét làm lò gạch. Tuy nhiên, nhiều năm nay doanh nghiệp này kinh doanh không hiệu quả nên không còn hoạt động khai thác đất sét. Ông Tùng cũng khẳng định vị trí các phương tiện khai thác đất sét không được cơ quan chức năng cho phép. Thế nhưng, ông Tùng lại nói: "Hiện nay các lò gạch có nhu cầu cần đất sét để sản xuất gạch nên mình cũng tạo điều kiện cho người dân khai thác".
PV hỏi thêm ông Tùng có biết người dân khai thác là những ai, thì ông này nói không biết. Ông Tùng cũng nói việc khai thác chỉ diễn ra 2 ngày 26 và 27.1. Theo ông Tùng, việc khai thác sét trái phép chính quyền có nắm thông tin, Phòng Kinh tế đã phối hợp với Công an xã Nam Thành lên phương án để xử lý, bắt quả tang.
Lời khẳng định của ông Tùng (khai thác chỉ diễn ra 2 ngày 26 và 27.1) hoàn toàn trái ngược với phản ánh của người dân địa phương. Một người dân cho hay: "Hàng ngày tại khu vực khai thác có từ 5 - 6 đầu xe ben liên tục vào khu vực này chở đất sét. Tại đây luôn túc trực 2 xe cuốc để múc đất sét lên cho đoàn xe ben vận chuyển đến các lò gạch".
Còn một công nhân thi công tuyến đường thôn 6 cho biết, hàng ngày thấy xe cuốc múc đất sét lên xe ben vận chuyển trên tuyến đường này. Việc khai thác đất sét diễn ra cả ngày lẫn đêm, hơn nửa tháng qua.
"Đường bê tông thôn 6 do công ty của tôi thi công từ lâu, nhưng do có 200m giữa đường chính quyền chưa giải phóng mặt bằng được nên đang là đường đất. Mới đây, chính quyền giải phóng được mặt bằng nên công ty phải thi công ngày đêm để hoàn thành tuyến đường trước tết cho dân thuận tiện đi lại. Đoạn bê tông đã hoàn thiện nhưng chưa được chủ đầu tư nghiệm thu, mà những ngày qua xe ben chở đất sét liên tục chạy qua lại nên chúng tôi sợ hư đường. Công ty của tôi cũng phản ánh đến thôn, ấp nhiều lần nhưng không ai ra giải quyết", một công nhân thi công tuyến đường này nói.
Khu vực khai thác đất sét không bảng hiệu, không giấy phép hay biện pháp đảm bảo an toàn, môi trường, xe ben chạy ngày đêm đã ảnh hưởng đến đời sống người dân, đất canh tác và gây thất thoát tài nguyên khoáng sản.
Tình trạng này đang đặt ra yêu cầu cấp bách về việc kiểm tra, xử lý của các cơ quan chức năng, nhằm chấm dứt tình trạng chảy máu tài nguyên kéo dài tại khu vực tỉnh Lâm Đồng.
Ông Trần Cao Tùng, Trưởng phòng Kinh tế xã Nam Thành cho biết thực hiện công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực địa chất khoáng sản trên địa bàn xã, tổ kiểm tra đã tổ chức hơn 28 đợt kiểm tra, nhất là các địa bàn thường xuyên xảy ra khai thác trái phép như suối Cát, suối Đại Lộc, khu vực ven sông Bàu Lún, Diều Gà, suối Cọp, vùng Bàu, suối Cu Đinh, Tù Mù…. Qua kiểm tra, UBND xã Nam Thành phát hiện, lập thủ tục tạm giữ, tìm chủ và lập hồ sơ xử phạt vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản 10 trường hợp với tổng số tiền 12,6 triệu đồng, tịch thu 4 máy bơm cát.
