Hướng tiếp cận đối lập giữa các sản phẩm thuốc lá mới
Thuốc lá nung nóng (TLNN) được giới thiệu tại Nga vào năm 2015 được định nghĩa, đánh thuế chính thức theo luật kiểm soát thuốc lá của Nga từ năm 2017. Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với TLNN được tính theo trọng lượng hỗn hợp thuốc lá. Nga đã bãi bỏ thuế đối với thiết bị TLNN kể từ tháng 1/2023. Thị trường TLNN được quản lý hợp pháp và là một phần của việc mở rộng khung kiểm soát thuốc lá tại Nga.
PGS.TS. Larisa Popovich - Giám đốc Viện Kinh tế Y tế thuộc Đại học Kinh tế Quốc dân Nga nhận định: “Cai hoàn toàn thuốc lá là cách duy nhất để loại bỏ hoàn toàn mối nguy hại. Nhưng nếu không thể cai, những người hút thuốc lá điếu lâu năm cần được cung cấp các sản phẩm thay thế ít gây hại hơn.
Trong khi đó, để bảo vệ giới trẻ, từ tháng 3/2024 Nga đã cấm loại thuốc lá điện tử (TLĐT) có mùi hương và các phụ gia khác, hạn chế các chất như hương liệu thực phẩm, chất tạo ngọt, các chất kích thích năng lượng trong dung dịch tinh dầu (e-liquid).
Đến quý III/2025, Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại Nga ủng hộ lệnh cấm hoàn toàn TLĐT. Duma (Hạ viện) Quốc gia Nga đang xem xét dự luật cấm sản xuất, nhập khẩu và bán mọi loại TLĐT, bao gồm cả loại có nicotine và không nicotine. Bộ Y tế nước này cũng ủng hộ đề xuất trên, nhấn mạnh mục tiêu ngăn ngừa giới trẻ tiếp cận.
Tương tự, Đài Loan cũng áp dụng chính sách kiểm soát riêng biệt giữa TLNN và TLĐT. Tháng 1/2023, chính quyền Đài Loan thông qua Đạo luật Phòng chống Tác hại thuốc lá (2009) sửa đổi, với các nội dung chính: nâng độ tuổi tối thiểu được phép mua thuốc lá lên 20, đưa TLNN vào diện quản lý, trong khi vẫn bảo lưu quyết định cấm hoàn toàn TLĐT.
Đến tháng 7/2025, Cục Quản lý Sức khỏe Đài Loan (HPA) đã công bố kết quả đánh giá đầu tiên đối với TLNN theo quy trình kiểm định pháp lý có điều kiện. Theo đó, dòng sản phẩm TLNN đầu tiên đã vượt qua vòng thẩm định, và được phép chính thức được kinh doanh hợp pháp trên thị trường kể từ tháng 10 năm nay.
Các tổ chức quốc tế tách bạch giữa thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử
Về phía Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kể từ Hội nghị COP8 Công ước khung về Kiểm soát Thuốc lá (FCTC) năm 2018, cơ quan này đã xác định TLNN là thuốc lá do sử dụng nguyên liệu thuốc lá, đồng thời lưu ý không nên nhầm lẫn sản phẩm này với TLĐT. Trên cơ sở đó, FCTC khuyến nghị các quốc gia thành viên quản lý TLNN theo khung pháp lý kiểm soát thuốc lá hiện hành. Trong Báo cáo mới nhất vào tháng 06/2025, WHO tiếp tục hướng dẫn các quốc gia thành viên đưa TLNN vào quản lý, mặc dù vẫn khuyến nghị cấm TLĐT.
Năm 2024, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) đã ban hành 4 tiêu chuẩn ISO đối với TLNN, trong đó định nghĩa TLNN là sản phẩm có chứa chất nền là thuốc lá, có cơ chế làm nóng để tạo ra sol khí (khí hơi) chứa nicotine. Đồng thời, tiêu chuẩn này cũng nêu rõ TLNN không phải là TLĐT.
Trong nước, năm 2020 Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, Bộ Khoa học - Công nghệ cũng đã nghiên cứu, đánh giá và công bố 3 tiêu chuẩn quốc gia về TLNN.
Liên quan đến vấn đề này, tại phiên họp lấy ý kiến cho dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (đoàn Bình Định) - nhấn mạnh cần phân biệt TLĐT và TLNN vì mức độ nguy hại là rất khác nhau. Việc phân định rõ các loại sản phẩm này sẽ giúp các cơ quan chức năng có sự cảnh giác đâu là “đối tượng” nguy hiểm cho xã hội.
Ông nêu, TLNN về bản chất vẫn là thuốc lá sợi, dù chưa chứng minh được nó ít gây hại hơn thuốc lá truyền thống. "Nguyên lý của TLĐT khác hẳn, không phải thuốc lá sợi mà là dung dịch. Vì ở dạng dung dịch, không ai có thể kiểm soát được thành phần bên trong. Người bán có thể tùy ý cho thêm các chất gây nghiện, thậm chí là ma túy dạng lỏng, điều này vô cùng nguy hiểm. Đặc biệt, các sản phẩm này được thiết kế bắt mắt, sành điệu nên rất thu hút giới trẻ", đại biểu giải thích.
TLĐT, TLNN vốn đều là những sản phẩm được phát triển trên nền tảng khoa học công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu của người hút thuốc. Tuy nhiên, theo thời gian có sự thay đổi khiến cho chính phủ các nước cũng cần thích nghi điều chỉnh chính sách phù hợp thực tiễn.
Nhiều ý kiến cho rằng, quá trình triển khai Nghị quyết 173/2024 cần tham khảo định nghĩa quốc tế để làm rõ sự khác biệt giữa TLĐT và TLNN, nhằm xây dựng chính sách quản lý phù hợp với đặc tính và mức độ rủi ro của từng sản phẩm.
