Hãng thông tấn TASS đưa tin ngày 4/5, các nhà khoa học Nga đã phát triển và được cấp bằng sáng chế cho một phương pháp nhận biết các sự kiện địa chấn cục bộ ở Bắc Cực.
Phương pháp này giúp phân biệt động đất VỚI sự sụp đổ của các vòm băng (băng chấn/băng vỡ).
Tại sao phương pháp này quan trọng?
Bà Galina Antonovskaya, Trưởng phòng thí nghiệm Địa chấn học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bắc Cực mang tên Viện sĩ Laverov (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga), cho biết phát hiện này có thể giúp dự báo sự hình thành của các tảng băng trôi — mối đe dọa thường trực với tàu thuyền qua lại vùng cực.
Ảnh minh họa:Công ty vận tải biển của Nga Sovcomflot
Băng tan và băng vỡ đang là bài toán sống còn với Bắc Cực. Khi các mái vòm băng sụp đổ, chúng có thể sinh ra những tảng băng trôi khổng lồ, gây nguy hiểm cho tàu bè và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của Tuyến đường Biển phương Bắc (Northern Sea Route) — huyết mạch hàng hải chiến lược của Nga.
Với phương pháp mới này, lần đầu tiên các nhà khoa học có thể "nghe" được băng sắp vỡ ở đâu — và cảnh báo trước khi quá muộn.
Đột phá nằm ở đâu?
Các trạm địa chấn ở Bắc Cực được trang bị cảm biến cực nhạy, ghi lại mọi rung động của mặt đất — từ động đất tự nhiên, nổ mìn trong mỏ khai thác, xây dựng cảng, cho đến những cú "rùng mình" của các mái vòm băng khi chúng sụp đổ.
Vấn đề là tất cả đều trông... gần giống nhau trên màn hình.
"Thiết bị ghi lại tất cả tín hiệu, nhiệm vụ của chúng tôi là phân tách chúng" — bà Yana Konechnaya, nhà nghiên cứu tại phòng thí nghiệm Địa chấn học, chia sẻ.
Để làm được điều đó, nhóm các nhà khoa học Nga dùng phân tích phổ — thời gian (SWAN): Mỗi loại sự kiện để lại "dấu vân tay" riêng trên biểu đồ tần số. Chẳng hạn, vụ nổ công nghiệp tạo ra các vạch đơn sắc rất đặc trưng, còn các sự kiện tự nhiên thì trông hoàn toàn khác.
Một con tàu Nga đi qua Tuyến đường biển phía Bắc ở Bắc Cực. Ảnh động: Tập đoàn Rosatom
Nhóm nghiên cứu đặt một trạm đo duy nhất trên quần đảo Severnaya Zemlya (thuộc Nga) — cắm thẳng vào đất, không đặt trên băng — rồi thu thập và phân loại một lượng dữ liệu khổng lồ để tìm ra quy luật.
Khi áp dụng phương pháp này tại quần đảo Franz Josef Land, họ phát hiện ra một điều thú vị: Trong bán kính 50 km quanh trạm đo, chỉ có băng chấn; còn động đất thật thì xảy ra ở khoảng cách 150–200 km trở lên.
Động đất khác băng chấn ra sao?
Đây là điểm cốt lõi của công trình. Hai loại sự kiện này khác nhau ở 3 điểm:
Kích thước vùng chấn tiêu: Ổ chấn động đất lớn hơn nhiều so với sự kiện băng chấn.
Tần số góc (corner frequency): Phản ánh quy mô vùng phát sinh — hai loại cho ra hai con số khác nhau.
Vị trí định vị: Động đất thường xảy ra tại các đới đứt gãy địa chất, còn băng chấn thì khu trú ở rìa các sông băng.
Ảnh về băng tan. Nguồn: BRIAN SKERRY/National Geographic
Những phân biệt này giúp các nhà khoa học Nga sớm "định vị" được các hiện tượng băng tan tại Bắc Cực từ đó đưa ra dự báo nhằm đảm bảo an toàn về người và của đang hoạt động tại Tuyến đường Biển phương Bắc.
Bắc Cực đang nóng lên với tốc độ nhanh hơn đáng kể so với trung bình toàn cầu, biến vùng đất từng đóng băng quanh năm thành một thế giới ấm hơn, ẩm hơn và khó đoán hơn.
Tính đến giữa tháng 4/2026, diện tích băng biển Bắc Cực đang ở mức thấp thứ hai từ trước đến nay — chỉ kém năm 2019. Đáng lo ngại hơn, một sự kiện El Niño cực mạnh (Super El Niño) đang hình thành ở Thái Bình Dương — dự báo sẽ đẩy nhanh tốc độ tan băng trong mùa hè 2026, đồng thời ảnh hưởng đến vòng xoáy cực và thời tiết mùa đông toàn cầu.
