Nhưng chính sự đầu tư mạnh mẽ này gây ra nhiều mối lo ngại cho thế giới nếu tất cả vệ tinh trên quỹ đạo đột ngột ngừng hoạt động. Hệ thống liên lạc quốc tế sẽ bị gián đoạn, giao thông vận tải đình trệ, đồng hồ lệch giờ và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ sụp đổ… đều có thể xảy ra.
Một vệ tinh Intelsat trên quỹ đạo Trái đất
ẢNH: Intelsat
Đây không chỉ là một kịch bản trong phim thảm họa mà là một mối nguy hiểm thực tế. Theo các chuyên gia, chỉ cần một cơn bão mặt trời hoặc một lỗi phần mềm cũng có thể phá hủy tất cả vệ tinh trong vòng chưa đầy một tuần.
Ác mộng va chạm vệ tinh ngoài không gian
Số lượng vệ tinh trên quỹ đạo đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt từ khi SpaceX triển khai các vệ tinh Starlink. Đến tháng 1.2026, có khoảng 15.000 vệ tinh trên quỹ đạo, trong đó hai phần ba là của Starlink. Khi không gian xung quanh Trái đất ngày càng chật chội, các vệ tinh cần thực hiện các thao tác tránh va chạm thường xuyên hơn.
Hiện tại, SpaceX phải thực hiện thao tác tránh va chạm cứ mỗi hai phút. Tuy nhiên, nếu một nhà điều hành vệ tinh mất liên lạc do bão mặt trời hoặc lỗi phần mềm, họ sẽ không thể thực hiện các thao tác né tránh cần thiết, dẫn đến nguy cơ xảy ra chuỗi va chạm domino và khiến tất cả vệ tinh rơi xuống chỉ trong vài ngày.
Các nhà khoa học đã cảnh báo về rủi ro này từ những ngày đầu của cuộc chạy đua lên vũ trụ. Năm 1978, nhà nghiên cứu NASA (Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ) Donald Kessler đã công bố một bài báo cảnh báo về nguy cơ va chạm giữa các vệ tinh, dẫn đến thuật ngữ "Hội chứng Kessler". Đây là một kịch bản trong đó quỹ đạo Trái đất trở nên quá tải, khiến một vụ va chạm kích hoạt các vụ va chạm khác. Mặc dù Kessler đã phát triển các mô hình toán học để chứng minh rủi ro, nhưng điều này không ngăn cản việc sản xuất ngày càng nhiều vệ tinh.
Sự cố với vệ tinh Trung Quốc buộc 4.400 vệ tinh Starlink phải hạ độ cao?
Trước thực trạng này, nghiên cứu sinh Sarah Thiele tại Đại học Princeton (Mỹ) và các đồng nghiệp đã phát triển hệ thống đồng hồ CRASH, sử dụng dữ liệu vị trí vệ tinh để ước tính thời gian cho một vụ va chạm thảm khốc xảy ra nếu khả năng thực hiện các thao tác tránh va chạm bị mất.
Các vụ va chạm trong quá khứ đã cho thấy sự mong manh của hệ thống vệ tinh. Ngày 19.5.1998, vệ tinh Galaxy IV gặp sự cố sau một cơn bão mặt trời, làm tê liệt 80 - 90% số máy nhắn tin tại Bắc Mỹ. Nếu sự kiện tương tự xảy ra ngày nay, Galaxy IV không chỉ mất tín hiệu mà còn có nguy cơ va chạm với các vệ tinh khác, dẫn đến một thảm họa lớn hơn.
Rõ ràng, thế giới đang tiến gần đến kịch bản Hội chứng Kessler hơn bao giờ hết và cần có những biện pháp khẩn cấp để đảm bảo an toàn cho hệ thống vệ tinh của chúng ta.
