Trong khi cú sốc dầu mỏ do xung đột giữa Israel – Mỹ với Iran khiến nhiều nền kinh tế chao đảo, Brazil lại nổi lên là một trường hợp hiếm hoi có khả năng “chống sốc”.
Sau nửa thế kỷ đầu tư, quốc gia Nam Mỹ này đã xây dựng ngành nhiên liệu sinh học phát triển hàng đầu thế giới. Brazil hiện là nhà sản xuất ethanol lớn thứ 2 và dầu diesel sinh học lớn thứ 3 toàn cầu.
Theo quy định của chính phủ, các loại nhiên liệu này pha trộn bắt buộc vào xăng và dầu diesel với tỷ lệ lần lượt 30% và 15% – thuộc nhóm cao nhất thế giới, giúp giảm đáng kể phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Khoảng 75% xe con tại Brazil có thể chạy linh hoạt từ xăng thuần đến ethanol 100%, tạo ra một lớp “bảo hiểm năng lượng” hiếm có.
Nhờ đó, tác động từ giá dầu tăng được kiềm chế đáng kể. Theo cơ quan quản lý năng lượng công bố ngày 20/3, giá xăng tại Brazil chỉ tăng khoảng 10% kể từ khi chiến sự Trung Đông nổ ra ngày 28/2, trong khi giá dầu diesel tăng 20% – thấp hơn nhiều so với mức tăng 30–40% tại Mỹ.
Ngoài yếu tố thuế nhiên liệu tương đối thấp, vai trò của tập đoàn dầu khí quốc doanh Petrobras cũng rất quan trọng khi doanh nghiệp chủ động “gánh” một phần chi phí để hạn chế đà tăng giá. Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh của nhiên liệu sinh học mới là yếu tố then chốt giúp ổn định thị trường, theo đánh giá của Argus Media.
Dữ liệu từ Argus cho thấy giá dầu diesel sinh học (biodiesel) hiện đã thấp hơn dầu diesel nhập khẩu lần đầu tiên kể từ năm 2023, trong khi giá ethanol bán lẻ chỉ tăng nhẹ khoảng 2%. Trước bối cảnh này, chính phủ Brazil đang cân nhắc nâng tỷ lệ ethanol trong xăng lên 32% và miễn thuế cho biodiesel. Một nghiên cứu 3 năm cũng đã được khởi động nhằm đánh giá khả năng nâng ngưỡng pha trộn lên 35% đối với ethanol và 25% với biodiesel. Ở cấp địa phương, thành phố Passo Fundo đang thử nghiệm một loại nhiên liệu sinh học mới thay thế dầu diesel trong xe công.
Nền tảng của hệ sinh thái này bắt đầu từ sau cú sốc dầu mỏ năm 1973. Khi đó, Brazil phụ thuộc tới 80% nhiên liệu nhập khẩu, buộc chính quyền phải triển khai chương trình Proálcool nhằm chuyển hóa nước mía dư thừa thành ethanol. Chỉ sau một thập kỷ, 96% xe mới bán ra tại nước này chạy bằng ethanol. Đến năm 2003, sự xuất hiện của xe “flex-fuel” (sử dụng nhiên liệu linh hoạt) tiếp tục củng cố vị thế của nhiên liệu sinh học, song song với chương trình phát triển biodiesel từ đậu tương và các loại hạt.
Dưới thời Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, nhiên liệu sinh học được xem là lời giải cho cả bài toán an ninh năng lượng và giảm phát thải. Dù là một trong những nước xuất khẩu dầu thô lớn, Brazil – quốc gia thành viên BRICS – vẫn phải nhập khẩu khoảng 10% xăng và 25% dầu diesel. Việc mở rộng nhiên liệu sinh học giúp nước này giảm phụ thuộc bên ngoài mà không gây xung đột lợi ích với ngành nông nghiệp vốn là nguồn cung nguyên liệu đầu vào.
Dĩ nhiên, nhiên liệu sinh học không thể loại bỏ hoàn toàn tác động của giá dầu tăng. Nếu ethanol trở nên rẻ hơn xăng và nhu cầu tăng mạnh, giá ethanol cũng sẽ tăng theo. Ngoài ra, giá khí tự nhiên cao có thể làm tăng chi phí phân bón, ảnh hưởng đến sản xuất. Tuy vậy, các nhà sản xuất nhiên liệu sinh học vẫn có thể hưởng lợi từ biến động địa chính trị. Chu kỳ mùa vụ là động lực lớn khi thu hoạch đậu tương bắt đầu từ tháng 1, còn mía và ngô từ tháng 4–5, đồng nghĩa nguồn cung biodiesel và ethanol sẽ sớm tăng mạnh, tạo áp lực giảm giá trong thời gian tới.
Mô hình Brazil đang thu hút sự chú ý quốc tế. Các nền kinh tế như Ấn Độ và Nhật đã bắt đầu tìm cách học hỏi kinh nghiệm để phát triển nhiên liệu sinh học, trong bối cảnh an ninh năng lượng ngày càng trở thành ưu tiên chiến lược trên toàn cầu.
Theo dữ liệu của IMF, GDP của Brazil đạt 2,2 nghìn tỷ USD tính đến đầu năm 2026.
Theo Economists
