Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thái tử Mohammed bin Salman của Saudi Arabia.
Mỹ đã đồng ý cho phép Saudi Arabia phát triển chương trình hạt nhân riêng và làm giàu uranium, CNN cho biết khi dẫn các tài liệu dự thảo cùng những nguồn tin am hiểu quá trình đàm phán.
CNN cho biết, dự thảo thỏa thuận đã được đàm phán xong và hiện chỉ còn chờ Tổng thống Mỹ Donald Trump ký phê duyệt.
Theo bài viết, thỏa thuận sẽ không yêu cầu Saudi Arabia áp dụng Nghị định thư bổ sung (Additional Protocol) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Đây là cơ chế bảo đảm tăng cường, cho phép các thanh sát viên tiếp cận rộng hơn đối với các cơ sở hạt nhân và được thiết kế nhằm phát hiện các hoạt động hạt nhân chưa được khai báo.
Nếu được thông qua, thỏa thuận sẽ cho phép Saudi Arabia tiếp cận công nghệ làm giàu uranium, công nghệ vốn là tâm điểm của tranh cãi kéo dài nhiều thập kỷ giữa Iran và phương Tây.
Mỹ và Israel từ lâu cho rằng chương trình làm giàu uranium của Iran có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Đây cũng là một trong những lý do mà 2 nước viện dẫn khi tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran hồi đầu năm nay.
Trong khi đó, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình.
Iran cho rằng với tư cách là một quốc gia thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), nước này có "quyền không thể bị tước bỏ" trong việc làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự.
Bài viết cho biết Iran từng áp dụng tạm thời Nghị định thư bổ sung của IAEA, cho phép các thanh sát viên tiếp cận rộng hơn so với các yêu cầu trong cơ chế bảo đảm tiêu chuẩn.
Saudi Arabia từ lâu cũng theo đuổi mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp hạt nhân, với lý do muốn phát triển nguồn tài nguyên uranium trong nước, đa dạng hóa cơ cấu năng lượng, dành nhiều dầu thô hơn cho xuất khẩu và cung cấp năng lượng cho các dự án công nghiệp cũng như khử muối nước biển.
Saudi Arabia cũng cho rằng với tư cách là quốc gia thành viên NPT, nước này có quyền tương tự các thành viên khác trong việc làm giàu uranium phục vụ mục đích hòa bình.
Theo CNN, nếu được ký kết, thỏa thuận sẽ đánh dấu sự thay đổi trong cách tiếp cận lâu nay của Mỹ đối với hợp tác hạt nhân dân sự, vốn được gọi là tiêu chuẩn "gold standard".
Năm 2009, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã cam kết từ bỏ vĩnh viễn hoạt động làm giàu uranium và tái chế plutonium để đổi lấy sự hợp tác hạt nhân với Mỹ.
Thỏa thuận này sau đó được nhiều chính quyền Mỹ xem là hình mẫu cho hợp tác hạt nhân tại Trung Đông.
Các chuyên gia kiểm soát vũ khí được CNN dẫn lời cảnh báo việc cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium có thể làm suy yếu "tiêu chuẩn vàng", đồng thời khuyến khích các quốc gia khác trong khu vực theo đuổi những quyền tương tự.
Theo các chuyên gia này, năng lực làm giàu uranium trong nước đồng nghĩa với việc một quốc gia sở hữu năng lực tiềm tàng để chế tạo vũ khí hạt nhân, bởi cùng một công nghệ máy ly tâm dùng để sản xuất nhiên liệu cho lò phản ứng cũng có thể tạo ra uranium cấp độ vũ khí nếu quá trình làm giàu tiếp tục ở mức cao hơn.
