Nga vừa gia tăng các hạn chế thương mại và đưa ra những cảnh báo công khai về giá năng lượng đối với Armenia. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Thủ tướng Nikol Pashinyan đang chèo lái đất nước tiến gần hơn tới Liên minh Châu Âu (EU) và chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử quan trọng vào tháng 6 tới.
Sự leo thang này diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Moscow và Yerevan — vốn từng là những đồng minh thân cận nhất trong không gian hậu Xô Viết — đang xấu đi. Tâm điểm của cuộc tranh chấp mới nhất liên quan đến vấn đề năng lượng.
Mới đây, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh Armenia đang được mua khí tự nhiên của Nga với mức giá ưu đãi sâu, chỉ khoảng 177,50 USD/1.000 mét khối (so với mức hơn 600 USD tại châu Âu). Qua đó, ông Putin ẩn ý rằng Yerevan nên "tự quyết định hướng đi địa chính trị của mình".
Đáp lại, Thủ tướng Pashinyan tuyên bố giá khí đốt đã được quy định bằng các hợp đồng dài hạn giữa hai nước và không thể thay đổi đơn phương. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Nga Alexei Overchuk đã đưa ra cảnh báo đanh thép: Nếu Armenia chọn ngả về phía EU, cái giá phải trả sẽ là hàng rào thuế quan và giá năng lượng leo thang.
Dù giới chức Nga liên tục khẳng định quan hệ kinh tế vẫn ổn định, nhưng làn sóng kiểm tra kỹ thuật dồn dập những ngày qua đã làm dấy lên lo ngại về một chiến dịch gây áp lực có hệ thống từ Moscow:
Cơ quan giám sát nông nghiệp Nga (Rosselkhoznadzor) đã cấm nhập khẩu hoa từ Armenia với lý do "lo ngại về kiểm dịch thực vật", đồng thời cảnh báo các loại rau củ quả cũng có thể chịu số phận tương tự.
Cơ quan bảo vệ người tiêu dùng Nga (Rospotrebnadzor) đã thông báo đình chỉ dòng sản phẩm rượu vang và cognac của nhiều nhà sản xuất Armenia do "vi phạm chất lượng".
Lệnh cấm cũng được mở rộng đối với thương hiệu nước khoáng nổi tiếng Jermuk của Armenia với lý do "sai lệch thành phần hóa học và nhãn mác".
Trước tình hình này, Thủ tướng Pashinyan phản ứng khá thận trọng khi cho rằng các rào cản kỹ thuật này đã xuất hiện rải rác trong suốt 8 năm qua và từ chối bình luận về việc liệu chúng có động cơ chính trị hay không.
Mối quan hệ Nga - Armenia đã rạn nứt âm ỉ kể từ khi ông Pashinyan lên nắm quyền vào năm 2018 sau một làn sóng biểu tình lớn. Bản thân cuộc gặp giữa ông Pashinyan và Tổng thống Putin tại Điện Kremlin vào ngày 1/4 vừa qua cũng phơi bày những bất đồng sâu sắc về định hướng chính trị của Armenia.
Dù trên danh nghĩa Armenia vẫn là đồng minh của Nga trong Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) và là nơi đặt các căn cứ quân sự của Nga, Yerevan đang chủ động thiết lập khoảng cách.
Đầu năm 2024, Armenia đóng băng tư cách thành viên CSTO - tổ chức do Nga dẫn đầu, đồng thời cáo buộc Moscow và khối này đã bỏ mặc Yerevan trong các cuộc xung đột quân sự với Azerbaijan.
Năm 2026, Armenia tiến thêm một bước dài trong chiến lược "Tây tiến" khi đăng cai tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Cộng đồng Chính trị Châu Âu tại Yerevan, quy tụ hàng chục nhà lãnh đạo EU để thảo luận về thương mại và an ninh. Thủ tướng Pashinyan cũng công khai bày tỏ mong muốn đưa nước này gia nhập EU.
Phía EU hiện coi Armenia là một đối tác ngày càng quan trọng tại khu vực Nam Caucasus trong chiến lược đa dạng hóa các tuyến vận tải và năng lượng nhằm giảm thiểu rủi ro địa chính trị. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cảnh báo thẳng thắn rằng việc Armenia lao vào "quỹ đạo chống Nga" chắc chắn sẽ dẫn đến "những hệ lụy tiêu cực khôn lường về cả chính trị lẫn kinh tế".
Theo Bne Intellinews
