Người Trung Quốc rất coi trọng nghi thức đốt vàng mã trong cúng tế tổ tiên và người thân đã mất, nhất là dịp quan trọng như rằm tháng 7 âm lịch. Vì thế, huyện Hành Dương, thành phố Hành Dương (tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc) đang trở thành tâm điểm của khủng hoảng truyền thông chính sách khi chính quyền địa phương ban hành lệnh cấm tuyệt đối các hoạt động sản xuất, kinh doanh và đốt vàng mã trong khu vực nội thị.
Theo văn bản liên tịch do 8 cơ quan quản lý nhà nước, đứng đầu là Cục Quản lý Đô thị huyện Hành Dương ban hành, mục tiêu của lệnh cấm là tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí và nâng cao chất lượng môi trường sống đô thị. Đáng chú ý, văn bản hành chính này trực tiếp xếp các mặt hàng tiền vàng mã, đồ tế lễ vào danh mục “vật phẩm mê tín dị đoan phong kiến”.
Theo đó, mọi hành vi rải, đốt vàng mã cũng như sử dụng pháo nổ tại các không gian công cộng bao gồm lòng đường, vỉa hè, công viên, quảng trường và các khu dân cư tập trung đều bị nghiêm cấm hoàn toàn.
Để hiện thực hóa lệnh cấm, huyện Hành Dương kích hoạt một chiến dịch thực thi pháp luật quy mô lớn trên toàn địa bàn. Lực lượng quản lý trật tự đô thị được chỉ đạo tăng cường tần suất tuần tra, lập chốt kiểm soát để ngăn chặn và xử phạt hành chính ngay tại chỗ đối với mọi cá nhân có hành vi đốt vàng mã.
Lực lượng công an địa phương cũng được điều động phối hợp nhằm bảo đảm an ninh trật tự, sẵn sàng áp dụng các biện pháp cưỡng chế hình sự đối với những trường hợp có hành vi chống đối, cản trở người thi hành công vụ hoặc hủy hoại hạ tầng công cộng.
Đúng vào đợt cao điểm cúng tế tháng 7 âm lịch, huyện Hành Dương tung ra lệnh cấm nghiêm ngặt, trực tiếp gán mác “mê tín dị đoan phong kiến” cho tiền vàng mã và các đồ tế lễ, nghiêm cấm sản xuất, buôn bán và đốt tiền vàng mã tại khu vực đô thị. (Ảnh: QQ)
Không dừng lại ở việc kiểm soát hành vi của người tiêu dùng, chính quyền địa phương còn triệt tiêu nguồn cung. Các đoàn thanh tra liên ngành đồng loạt kiểm tra đột xuất các xưởng sản xuất vàng mã trên toàn huyện, kiên quyết xử lý bằng cách đình chỉ hoạt động và tiêu hủy tang vật đối với các cơ sở vi phạm.
Mạng lưới phân phối bán lẻ bao gồm các siêu thị, cửa hàng tiện lợi và tiệm tạp hóa dân sinh cũng bị rà soát gắt gao. Những trường hợp bày bán vàng mã trái quy định hoặc vượt quá phạm vi giấy phép kinh doanh đều bị tịch thu hàng hóa và xử phạt tài chính nghiêm khắc.
Ngay sau khi văn bản được công bố, một bộ phận dư luận ủng hộ vì cho rằng đốt vàng mã là hành vi “phú quý sinh lễ nghĩa”, nhiều gia đình có điều kiện đốt rất nhiều vật phẩm bằng giấy với hy vọng tổ tiên ở thế giới bên kia sống sung túc, sung sướng, tạo nên sự mê tín quá đà, lãng phí không cần thiết.
Tuy nhiên cũng không ít người phản đối, tạo ra làn sóng phản ứng gay gắt trên các diễn đàn mạng xã hội. Họ bày tỏ sự bất bình sâu sắc trước việc chính quyền địa phương đánh đồng phong tục cúng tế tổ tiên truyền thống với hành vi “mê tín dị đoan phong kiến”.
Nhiều ý kiến phân tích chỉ ra rằng, nghi thức đốt vàng mã trong dịp lễ Vu lan và Tết Trung nguyên là tập quán văn hóa lâu đời thể hiện đạo hiếu và sự tưởng nhớ người đã khuất; gán định danh tiêu cực cho một nét văn hóa dân gian là cách hành xử cứng nhắc, thiếu sự thấu cảm văn hóa và có dấu hiệu lạm quyền hành chính. Hàng loạt câu hỏi phản biện được đặt ra, chẳng hạn nếu vàng mã bị coi là mê tín phong kiến thì các phong tục cổ truyền khác trong dịp Tết Nguyên đán hay Tết Thanh minh sẽ được định danh thế nào?
Lệnh cấm này đã nhanh chóng châm ngòi cho những tranh cãi dữ dội. (Ảnh: WB)
Nhiều người cũng thắc mắc về việc coi hoạt động đốt vàng mã trong vài ngày lễ là hành động gây ô nhiễm không khí, trong khi các nguồn phát thải công nghiệp lớn từ nhà máy hay phương tiện giao thông lại chưa được xử lý triệt để.
Vụ việc tại huyện Hành Dương là ví dụ điển hình cho sự xung đột giữa tư duy quản lý đô thị hiện đại và việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều chuyên gia nhận định, bài toán bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể được giải quyết bằng các giải pháp mềm mỏng và văn minh hơn như quy hoạch các khu vực đốt tập trung an toàn, khuyến khích sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, thay vì áp đặt các lệnh cấm cực đoan mang tính triệt tiêu, dễ đẩy chính quyền vào thế đối đầu với đời sống tâm linh của người dân.
