Trong bài phát biểu hôm thứ Sáu, Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp mức thuế 100% lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, mức thuế mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/11, bổ sung vào các mức thuế hiện có. Ông cũng cho biết Mỹ sẽ siết chặt kiểm soát xuất khẩu với “mọi phần mềm quan trọng”.
Ngay sau phát biểu này, thị trường chứng khoán Mỹ phản ứng dữ dội. Các chỉ số lớn như S&P 500 và Nasdaq Composite đồng loạt giảm mạnh, đánh dấu phiên sụt giảm tồi tệ nhất kể từ tháng 4. Riêng các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Nvidia, Apple hay Microsoft mất tổng cộng gần 800 tỷ USD giá trị vốn hóa chỉ trong một ngày giao dịch.
CNBC ví von, chỉ có “một vài người trên thế giới có thể khiến hàng tỷ USD bốc hơi chỉ bằng một câu nói” - ca sĩ Taylor Swift là một và ông Trump là người còn lại.
Từ đầu năm 2024, thị trường chứng khoán Mỹ đã có chuỗi tăng ấn tượng, được thúc đẩy bởi làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Sự bùng nổ của ChatGPT và các công ty trong hệ sinh thái OpenAI đã giúp chỉ số S&P 500 liên tục lập đỉnh mới - dù chỉ cần tăng nhẹ 0,05% cũng đủ để ghi nhận kỷ lục.
Các nhà đầu tư từng lo ngại về khả năng hình thành “bong bóng AI”, nhất là sau khi Nvidia rót hàng tỷ USD vào OpenAI và dự án “Stargate” đầy tham vọng. Dù vậy, dòng tiền vẫn ồ ạt đổ vào cổ phiếu công nghệ cho tới khi bài phát biểu của ông Trump đảo ngược tâm lý thị trường chỉ trong một buổi chiều.
Vì sao căng thẳng Mỹ - Trung lại bùng lên?
Trước đó, Trung Quốc đã thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, nhóm kim loại quan trọng cho ngành sản xuất chip và thiết bị quốc phòng. Động thái này bị xem là đòn đáp trả gián tiếp trước các lệnh hạn chế công nghệ của Mỹ.
Đến Chủ nhật, Bắc Kinh tuyên bố họ “không sợ một cuộc chiến thương mại”, đồng thời áp phí mới lên các tàu Mỹ cập cảng Trung Quốc từ ngày 14/10 - nhằm phản ứng với việc Washington cũng đang chuẩn bị thu phí tương tự đối với tàu Trung Quốc.
Những hành động ăn miếng trả miếng này khiến giới đầu tư lo ngại về một chu kỳ chiến tranh thương mại mới, có thể đe dọa đà phục hồi mong manh của kinh tế toàn cầu sau giai đoạn lãi suất cao kéo dài.
Phản ứng quốc tế và những tín hiệu trái chiều
Tại châu Âu, chỉ số Stoxx 600 giảm 1,3%, kéo theo đà đi xuống của hầu hết các sàn lớn. Tuy nhiên, đến tối Chủ nhật (giờ Mỹ), hợp đồng tương lai của Mỹ đã bắt đầu phục hồi nhẹ, cho thấy nhà đầu tư vẫn kỳ vọng thị trường có thể ổn định sau cú sốc.
Trong khi đó, giới phân tích cho rằng Trung Quốc vẫn sẽ duy trì vị thế dẫn đầu trong ngành robot và sản xuất thông minh, theo báo cáo của Morgan Stanley ngày 30/9. Dù đối đầu thương mại leo thang, nền sản xuất Trung Quốc vẫn được xem là có “tiềm năng tăng trưởng nhanh trong vài năm tới”.
Ở một diễn biến khác, Anh đã dỡ bỏ lệnh cấm kéo dài nhiều năm với các sản phẩm đầu tư tiền số, cho phép nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận quỹ giao dịch Bitcoin. Tuy nhiên, các tổ chức tài chính vẫn cảnh báo: “Tiền điện tử không phải là tài sản đầu tư an toàn hay mang lại thu nhập bền vững”.
Câu chuyện của ông Trump là minh chứng rõ nhất cho việc một quyết định chính trị có thể lập tức xoay chuyển cục diện thị trường tài chính toàn cầu. Khi thương chiến Mỹ - Trung vẫn là “điểm nóng” chưa hạ nhiệt, mỗi phát biểu từ Washington hay Bắc Kinh đều có thể khiến hàng trăm tỷ USD vốn hóa bốc hơi hoặc phục hồi trong chớp mắt.
Giới đầu tư vì vậy đang cố gắng đọc hiểu từng tín hiệu, từng dòng tweet hoặc phát biểu từ các lãnh đạo hai bên bởi trong thế giới tài chính ngày nay, “một câu nói có thể đáng giá cả trăm tỷ đô”.
