Sau nhiều năm theo đuổi mô hình tự chủ toàn diện từ sản xuất, lắp ráp đến bán hàng, VinFast vừa công bố một bước ngoặt chiến lược đáng chú ý: thoái toàn bộ mảng sản xuất tại Việt Nam với giá trị giao dịch khoảng 530 triệu USD và chuyển sang mô hình hoạt động “asset-light” – hay còn gọi là mô hình tối ưu hóa tài sản.
Theo hồ sơ gửi Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC), hãng xe điện Việt Nam sẽ tách hoạt động sản xuất tại Việt Nam sang một pháp nhân khác, đồng thời giữ lại các tài sản liên quan đến công nghệ, sở hữu trí tuệ, thương hiệu và mạng lưới bán hàng. Sau tái cấu trúc, phần sản xuất sẽ vận hành theo dạng sản xuất hợp đồng thay vì do VinFast trực tiếp sở hữu và điều hành như trước.
Động thái này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới tài chính và cộng đồng ô tô bởi nó cho thấy VinFast đang thay đổi đáng kể cách tiếp cận trong bối cảnh ngành xe điện toàn cầu bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết.
Asset-light là gì?
Asset-light là mô hình kinh doanh trong đó doanh nghiệp giảm sở hữu trực tiếp các tài sản vật lý như nhà máy, dây chuyền sản xuất, kho bãi hay hệ thống logistics. Thay vào đó, doanh nghiệp tập trung vào những mảng tạo giá trị cao hơn như công nghệ, thiết kế sản phẩm, phần mềm, dữ liệu khách hàng, thương hiệu và hệ thống phân phối.
Trong ngành ô tô, mô hình này thường thể hiện dưới dạng liên doanh với đối tác địa phương, thuê ngoài sản xuất hoặc tận dụng nhà máy sẵn có thay vì tự bỏ vốn xây dựng toàn bộ từ đầu.
Điểm hấp dẫn nhất của asset-light nằm ở khả năng giảm áp lực vốn đầu tư. Ngành ô tô, đặc biệt là xe điện, là lĩnh vực đòi hỏi lượng vốn cực lớn cho nhà máy, pin, dây chuyền sản xuất và nghiên cứu công nghệ. Việc giảm bớt tài sản cố định giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn về dòng tiền, giảm chi phí đầu tư dài hạn và mở rộng thị trường nhanh hơn.
Tuy nhiên, đổi lại, doanh nghiệp cũng phải chấp nhận rủi ro phụ thuộc nhiều hơn vào đối tác sản xuất, đồng thời đối mặt với áp lực kiểm soát chất lượng và chuỗi cung ứng.
Với VinFast, việc chuyển sang asset-light đồng nghĩa hãng sẽ tập trung mạnh hơn vào công nghệ, phát triển sản phẩm, phần mềm, thương hiệu và bán hàng, thay vì tiếp tục “ôm” toàn bộ chuỗi sản xuất như giai đoạn đầu.
Để mở rộng sang Mỹ, châu Âu, Ấn Độ và Indonesia cùng lúc, VinFast không thể đủ nguồn vốn để tự xây nhà máy khổng lồ ở khắp nơi. Việc giữ mô hình "nhẹ" ở Việt Nam tạo nguồn lực để hãng đầu tư vào các thị trường trọng điểm.
VinFast không phải người đầu tiên
Trên thực tế, VinFast không phải hãng xe đầu tiên đi theo hướng này. Xu hướng asset-light đang ngày càng phổ biến trong ngành ô tô toàn cầu, đặc biệt ở các hãng xe điện và các nhà sản xuất Trung Quốc đang đẩy mạnh mở rộng quốc tế.
Một trong những ví dụ điển hình là Tập đoàn Geely. Thay vì tự xây nhà máy ở nước ngoài với chi phí hàng tỷ USD, tập đoàn ô tô Trung Quốc này chọn cách mua cổ phần và liên doanh với các hãng xe bản địa để tận dụng cơ sở sản xuất sẵn có.
Năm 2025, Geely và Renault đã ký thỏa thuận hợp tác tại Brazil. Theo đó, Geely mua 26,4% cổ phần một công ty con của Renault, đổi lại hãng xe Pháp sẽ phân phối các mẫu xe điện Geely thông qua mạng lưới đại lý hiện hữu. Hai bên đồng thời cùng sản xuất xe tại nhà máy Ayrton Senna của Renault ở Brazil.
Trước đó, Geely cũng từng mua 34% cổ phần liên doanh Renault Korea để cùng sản xuất xe hybrid và xe động cơ đốt trong phục vụ xuất khẩu.
Ngay tại Việt Nam, thương hiệu này cũng liên doanh với Tập đoàn Tasco để xây dựng nhà máy Hưng Yên, với tổng vốn đầu tư 168 triệu USD. Trong đó, Tasco góp 64% cổ phần, 36% còn lại của Geely Auto, hãng con của tập đoàn Geely.
Ngoài ra, thương hiệu Omoda & Jaecoo (thuộc Tập đoàn Chery), cũng liên doanh với Tập đoàn Geleximco để xây nhà máy tại Hưng Yên.
Theo lãnh đạo Geely, việc xây dựng một nhà máy ở nước ngoài có thể tiêu tốn tới 6-7 tỷ NDT. Với mức lợi nhuận khoảng 20.000 NDT/xe, hãng phải bán khoảng 300.000 xe mới hòa vốn. Chính vì vậy, mô hình “ít tài sản” giúp giảm đáng kể rủi ro tài chính trong giai đoạn mở rộng quốc tế.
Điều đáng chú ý là các hãng xe Trung Quốc hiện không còn quá mặn mà với mô hình “asset-heavy” – tự sở hữu toàn bộ nhà máy và chuỗi sản xuất như trước. Thay vào đó, họ ưu tiên những cấu trúc linh hoạt hơn để thích nghi với căng thẳng địa chính trị, rào cản thương mại và sự thay đổi nhanh của thị trường EV toàn cầu.
Start-up EV Trung Quốc cũng đi theo hướng tương tự
Không chỉ các tập đoàn lớn như Geely và Chery, nhiều startup EV Trung Quốc cũng đang chọn con đường asset-light để mở rộng ra thế giới với chi phí thấp hơn.
Leapmotor là ví dụ tiêu biểu. Năm 2023, Stellantis – tập đoàn sở hữu Jeep, Peugeot, Fiat hay Chrysler – đã chi 1,6 tỷ USD để mua 21% cổ phần Leapmotor. Sau đó, hai bên thành lập Leapmotor International nhằm sản xuất và phân phối xe toàn cầu.
Trong khi đó, XPeng lại chọn hợp tác với Magna Steyr tại Áo để sản xuất các mẫu SUV điện G6 và G9 tại châu Âu thay vì tự xây nhà máy riêng.
Việc tận dụng mạng lưới sản xuất và phân phối của đối tác giúp các hãng EV trẻ tiết kiệm đáng kể vốn đầu tư, đồng thời rút ngắn thời gian thâm nhập thị trường nước ngoài.
Ông lớn phương Tây không nằm ngoài xu hướng
Ngay cả các tập đoàn ô tô lâu đời châu Âu cũng đang chuyển hướng theo mô hình tương tự.
Stellantis thời gian gần đây liên tục nhấn mạnh chiến lược “capital efficiency” – tức tối ưu hiệu quả sử dụng vốn. Tập đoàn này đang đẩy mạnh chia sẻ nền tảng công nghệ, hợp tác sản xuất và giảm đầu tư tài sản cố định quy mô lớn trong bối cảnh chi phí chuyển đổi sang EV ngày càng đắt đỏ.
Thương vụ hợp tác với Leapmotor được xem là ví dụ rõ nhất cho tư duy này. Thay vì tự phát triển toàn bộ dòng xe điện giá rẻ, Stellantis tận dụng công nghệ EV Trung Quốc để rút ngắn thời gian và giảm chi phí đầu tư.
Trước đó, hãng cũng từng công khai áp dụng chiến lược asset-light tại Trung Quốc khi giảm hiện diện sản xuất nội địa của Jeep và chuyển trọng tâm sang mô hình linh hoạt hơn.
Theo nhiều tổ chức tài chính quốc tế, áp lực từ chi phí pin, cạnh tranh giá xe điện và nhu cầu thị trường biến động đang buộc các hãng xe phải xem lại mô hình “sở hữu mọi thứ” vốn phổ biến suốt nhiều thập kỷ.
Xu hướng mới của ngành ô tô
Trong quá khứ, sức mạnh của một hãng xe thường được đo bằng số lượng nhà máy và công suất sản xuất. Tuy nhiên, ở kỷ nguyên xe điện, giá trị đang dần chuyển sang những yếu tố khác như phần mềm, AI, dữ liệu, pin và hệ sinh thái công nghệ.
Điều đó khiến ngày càng nhiều hãng xe lựa chọn giữ lại công nghệ, thương hiệu và hệ thống bán hàng, trong khi hoạt động sản xuất trở nên linh hoạt hơn thông qua liên doanh, thuê ngoài hoặc sản xuất hợp đồng.
Việc VinFast chuyển sang mô hình asset-light vì thế không phải là trường hợp cá biệt, mà phản ánh một xu hướng đang lan rộng trong ngành ô tô toàn cầu, nơi tốc độ đổi mới công nghệ và áp lực vốn ngày càng lớn.
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
