Tiếng nói cảnh báo này gần đây đã được khuếch đại trên TikTok, khởi nguồn từ Yareli Reyes, một nhà sáng tạo nội dung 32 tuổi thuộc thế hệ Y. Video của cô được đăng ngày 21/11/2024 và nhanh chóng thu hút hơn 262.000 lượt xem, đã đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm về tính bền vững của di sản văn hóa trong thời đại số.
Thông điệp cốt lõi mà Reyes truyền tải, gói gọn trong dòng chữ trên màn hình, chạm đúng vào nỗi bất an tiềm ẩn của nhiều người.
"Hãy nói về việc 10 năm qua có thể sẽ được gọi là "những năm tháng bị đánh mất" của millennials (gen Y) và gen Z, bởi vì chúng ta lưu giữ toàn bộ ký ức, hình ảnh trên mạng thay vì có bản cứng, và đến một ngày, internet hoặc các ứng dụng đó có thể không còn tồn tại nữa. Điều tương tự cũng xảy ra với phim ảnh và âm nhạc khi chúng ta chỉ xem trực tuyến".
Reyes cho biết video này là một phần trong nỗ lực thể hiện những suy tư tức thời về văn hóa Internet - một không gian tưởng chừng vĩnh cửu nhưng lại tiềm ẩn rủi ro về sự biến mất dữ liệu hàng loạt.
Yareli Reyes cho rằng 10 năm qua là "những năm tháng bị đánh mất" của gen Y và gen Z (Ảnh: yaya_brie).
Nghịch lý của sự tiện lợi: Từ sở hữu vật lý đến phụ thuộc nền tảng
Khái niệm "những năm tháng bị đánh mất" mà Reyes đề cập bắt nguồn từ sự dịch chuyển căn bản trong cách chúng ta lưu trữ và tiêu thụ thông tin.
Từ những album ảnh gia đình, chồng đĩa CD, DVD hay tủ tài liệu giấy tờ, gen Y và gen Z đã chuyển sang một mô hình mà gần như mọi thứ - từ hình ảnh cá nhân, video kỷ niệm đến các tác phẩm văn hóa như phim ảnh, âm nhạc - đều được lưu trữ trên các máy chủ đám mây hoặc truy cập thông qua các dịch vụ streaming.
Sự tiện lợi là không thể phủ nhận, nhưng Reyes cảnh báo, chính sự dễ dàng này lại là con dao hai lưỡi. "Video đó nhằm khơi dậy cuộc trò chuyện về việc chúng ta không còn sở hữu các phương tiện hay ảnh in vật lý nữa", cô giải thích.
"Chúng ta quên mất rằng internet không phải là thứ sẽ tồn tại mãi mãi. Chính vì sự tiện lợi mà nó mang lại khiến chúng ta chủ quan, trong khi phương tiện vật lý lại vô cùng quan trọng. Nếu chúng ta không sao lưu, mọi thứ rồi sẽ trở thành dữ liệu bị mất hoặc lịch sử bị lãng quên", theo cô.
Hồi chuông cảnh tỉnh từ cộng đồng và chuyên gia
Quan điểm của Reyes không chỉ là một nỗi lo cá nhân. Nó trùng khớp với những cảnh báo từ các chuyên gia bảo tồn kỹ thuật số về nguy cơ tạo ra những "lỗ hổng đen" trong hồ sơ văn hóa nhân loại nếu dữ liệu số không được quản lý và lưu trữ một cách bền vững. Sự tương tác mạnh mẽ dưới video của Reyes là minh chứng rõ ràng cho thấy nỗi lo này có sức cộng hưởng lớn.
Nhiều người dùng đã chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp thực tế: tích cực in ảnh kỷ niệm, chuyển đổi nhạc số sang đĩa CD, đầu tư vào ổ cứng ngoài để sao lưu dữ liệu quan trọng. "Những bình luận tôi thích nhất là khi mọi người chia sẻ cách để sao lưu mọi thứ", Reyes nói.
Một bình luận đáng chú ý chỉ ra thực tế là không có gì kỹ thuật số có thể được bảo tồn một cách thực sự. Điều đó có thể ảnh hưởng đến chúng ta trong 10 năm hoặc 1.000 năm nữa, khi các nhà khảo cổ không còn gì để nghiên cứu về thời đại này.
Câu chuyện về việc mất dữ liệu trên Myspace được một người dùng khác chia sẻ cũng là lời nhắc nhở đau lòng về sự phù du của các nền tảng trực tuyến từng là một phần quan trọng trong đời sống số của thế hệ trước.
Bài học về quản trị rủi ro di sản cá nhân và tập thể
Ngoài hoạt động trên TikTok, Reyes còn tiếp tục khám phá các khía cạnh của đời sống hiện đại qua trang web cá nhân UntamedComposure. Cô hy vọng khoảnh khắc viral này sẽ vượt ra ngoài một xu hướng nhất thời, trở thành động lực để thế hệ của mình nhìn nhận nghiêm túc hơn về việc bảo vệ di sản kỹ thuật số.
"Tôi hy vọng điều đó sẽ nhắc nhở thế hệ trẻ nên bắt đầu tiêu thụ phương tiện vật lý và sao lưu tất cả ảnh yêu thích của mình ra đĩa", cô chia sẻ.
Từ góc độ kinh doanh và tài chính, câu chuyện này đặt ra những câu hỏi lớn về:
Giá trị thực của tài sản số cá nhân: Làm thế nào để định giá và bảo vệ những ký ức, dữ liệu vô hình nhưng vô giá?
Sự bền vững của các mô hình kinh doanh dựa trên đám mây và streaming: Người dùng có thực sự "sở hữu" nội dung họ trả tiền truy cập? Rủi ro nào tiềm ẩn khi các công ty cung cấp dịch vụ thay đổi chính sách, ngừng hoạt động hoặc bị tấn công?
Nhu cầu về các giải pháp lưu trữ lai (hybrid): Liệu có sự trỗi dậy của thị trường cho các giải pháp kết hợp giữa tiện ích số và sự an toàn của lưu trữ vật lý?
Câu chuyện của Yareli Reyes không chỉ là một video viral, mà là lời cảnh tỉnh về một rủi ro hệ thống tiềm ẩn trong cách chúng ta đang xây dựng và lưu giữ ký ức trong thế kỷ 21. Liệu chúng ta có đang đánh đổi sự tiện lợi tức thời lấy một khoảng trống không thể bù đắp trong biên niên sử của chính mình? Đó là câu hỏi mà mỗi cá nhân và cả xã hội cần nghiêm túc đối mặt.
