Khởi nguồn cho quá trình "chuyển mình" của khu phía Đông là định hướng vượt sông để mở rộng nội đô, với dấu mốc đầu tiên là thành lập quận Long Biên năm 2003. Xu hướng mở rộng khu vực trung tâm vẫn đang diễn ra bởi huyện Gia Lâm dự kiến lên quận vào năm sau khi hội đủ 27/27 tiêu chí. Khu Đông cũng là hạt nhân trong quy hoạch vùng thủ đô, có kết nối với 11 tỉnh, thành phố khác trên diện tích hơn 23.000 km2 để trở thành trung tâm kinh tế, du lịch, thương mại, dịch vụ lớn.
Tiếp nối định hướng quy hoạch, hạ tầng giao thông của khu vực này ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ trong hơn thập kỷ qua. Hàng loạt công trình trọng điểm quốc gia ở khu vực này đã hoàn thành và đi vào sử dụng như cầu Vĩnh Tuy giai đoạn 1 (3.600 tỷ đồng), cầu Đông Trù (6.600 tỷ đồng), cầu Nhật Tân (13.600 tỷ đồng), cao tốc Hà Nội – Hải Phòng (45.000 tỷ đồng); nút giao Cổ Linh (400 tỷ đồng)... Hệ thống này đã tạo ra khả năng kết nối đa hướng, đa dạng với trung tâm Hà Nội và các tỉnh, thành phố trong tam giác tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, tạo cú hích cho các hoạt động giao thương, kinh tế thời gian qua.
