Trong vườn nhà, bí đỏ thường được coi là loại cây dễ tính, quá quen thuộc. Nhưng ẩn sau vẻ mộc mạc đó là một “kho báu” dinh dưỡng và lợi ích sức khỏe. Từ lớp vỏ cứng, phần thịt bí cho đến ngọn lá hay những bông hoa rực rỡ, hạt bí… đều có thể dùng được.
Bí đỏ sở hữu một hồ sơ dinh dưỡng cực kỳ ấn tượng mà không phải loại rau củ nào cũng có được. Theo lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ), bí đỏ là thực phẩm nhiều dinh dưỡng vừa là một cây thuốc quý, được dùng từ lâu trong Đông y.
Bí đỏ chứa hàm lượng beta-carotene dồi dào, tinh dầu thực vật, vitamin C, vitamin E, các vitamin nhóm B cùng hệ khoáng chất phong phú như kali, magie, sắt và kẽm. Đặc biệt, bí đỏ chứa rất ít calo nhưng lại giàu chất xơ và có vị ngon đặc trưng.
Ăn bí đỏ giúp gì cho sức khỏe, làm đẹp?
Việc đưa bí đỏ vào thực đơn hằng ngày giống như bạn đang trang bị cho cơ thể một "tấm khiên" bảo vệ đa năng:
- Bảo vệ thị lực và làm sáng mắt: Hàm lượng vitamin A, lutein và zeaxanthin dồi dào trong thịt quả và hoa bí đỏ giúp đôi mắt sáng khỏe, ngăn ngừa đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng.
- Tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên: Sự kết hợp giữa vitamin C trong thịt quả và các khoáng chất trong lá bí đỏ giúp tăng sản xuất tế bào bạch cầu, hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân nhiễm trùng.
- Hỗ trợ giấc ngủ và tinh thần: Axit amin tryptophan trong hạt bí đỏ là chìa khóa tạo ra serotonin, giúp hệ thần kinh thư giãn, giảm căng thẳng và đưa bạn vào giấc ngủ ngon, sâu hơn.
- Nuôi dưỡng làn da và chống lão hóa: Beta-carotene trong vỏ và thịt quả hoạt động như một chất chống nắng tự nhiên, thúc đẩy sản sinh collagen giúp làn da căng mịn, chậm xuất hiện nếp nhăn.
- Thúc đẩy giảm cân và sạch đường ruột: Lượng chất xơ dồi dào từ ngọn, lá và vỏ bí đỏ giúp bạn no lâu, hỗ trợ nhuận tràng và loại bỏ độc tố tích tụ trong hệ tiêu hóa.
- Tăng cường sức khỏe tim mạch: Kali trong thịt quả và các loại tinh dầu thực vật trong hạt bí đỏ giúp hạ huyết áp, giảm nguy cơ đột quỵ và ngăn cholesterol bám vào thành mạch.
- Phòng ngừa các bệnh nan y: Các chất chống oxy hóa mạnh mẽ có mặt từ hoa đến quả bí đỏ giúp bảo vệ tế bào, giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư như dạ dày và tuyến tụy.
- Ổn định huyết áp và khoáng chất: Lượng kali dồi dào cùng các sterol thực vật trong hạt bí đỏ giúp kiểm soát áp lực dòng máu, bảo vệ hệ mạch máu luôn bền vững.
Một số lưu ý khi chăm sóc và ăn bí đỏ
Lương y Bùi Đắc Sáng cho biết, cây bí đỏ có sự thích nghi cao với khí hậu nóng ẩm nhiệt đới, được trồng ở khắp các vùng miền trong nước ta. Nhưng để bí đỏ phát huy tối đa vai trò là "kho báu" dinh dưỡng và lợi ích sức khỏe, quy trình từ khi hạ hạt đến lúc lên bàn ăn cũng cần được chăm chút kỹ lưỡng.
Bí đỏ có bộ rễ khỏe, chống hạn tốt nhưng lại rất nhạy cảm với tạp chất. Dù trồng diện tích lớn ngoài trời hay trồng trong thùng xốp tại nhà, bạn nên ưu tiên bón phân hữu cơ và tuyệt đối tránh hóa chất để giữ dược tính tinh khiết. Cây cần nhiều ánh sáng (ít nhất 6 tiếng mỗi ngày) để quả tích lũy đủ lượng đường và các nhóm vitamin cần thiết.
Về thời điểm thu hoạch, nếu muốn lấy ngọn và hoa bí đỏ giàu hoạt chất nhất, hãy hái vào sáng sớm khi hoa vừa nở và sương còn đọng. Với quả dùng để bồi bổ, hãy đợi quả chín già, vỏ chuyển sang màu vàng sẫm hoặc nâu cứng và có lớp phấn trắng bao phủ. Đây là lúc lượng tinh bột và các vi chất đạt đỉnh điểm. Khi chế biến, cần tránh hầm bí đỏ quá kỹ để không làm thất thoát các vitamin nhạy cảm với nhiệt độ. Lấy hạt thì nên chờ quả già hẳn.
Cuối cùng, các gia đình cần lưu ý bí đỏ kỵ dùng chung với thịt cừu, giấm, cá hố hoặc các loại động vật có vỏ (như cua, ghẹ) vì dễ gây phản ứng đầy bụng, khó tiêu hoặc làm mất đi dưỡng chất vốn có. Để tăng khả năng hấp thụ, hãy ưu tiên nấu bí đỏ cùng tôm, thịt lợn hoặc các loại đậu.
Đặc biệt, những người đang bị tiêu chảy, tỳ vị quá yếu hoặc có vấn đề về tuyến tụy cần hạn chế dùng loại quả này. Bạn cũng không nên ăn bí đỏ quá thường xuyên mỗi ngày, bởi lượng beta-carotene dư thừa có thể gây hiện tượng vàng da tạm thời ở lòng bàn tay và bàn chân.
