Vụ việc xoay quanh dự án xây dựng và vận hành tuyến metro Violet Line mới của Lisbon, có tổng giá trị hợp đồng 598,8 triệu euro (704 triệu USD). Theo hồ sơ mời thầu, ít nhất 5 quốc gia có liên quan trực tiếp tới cuộc cạnh tranh, gồm Trung Quốc, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Pháp. Liên danh do tập đoàn xây dựng Bồ Đào Nha Mota-Engil đứng đầu đã giành lợi thế khi đưa ra mức chào thấp nhất, với CRRC tham gia với vai trò nhà thầu phụ cung cấp đoàn tàu điện ngầm, phần việc trị giá khoảng 50 triệu euro.
Tuy nhiên, cuộc điều tra chuyên sâu của EC kết luận các khoản trợ cấp nước ngoài đã giúp CRRC có lợi thế cạnh tranh không công bằng, cho phép liên danh chào giá thấp hơn các đối thủ. Brussels cho rằng điều này “bóp méo” sự cạnh tranh, ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của thị trường nội khối EU.
Để giữ hợp đồng, liên danh Mota-Engil buộc phải cam kết loại CRRC khỏi dự án và thay thế bằng PESA, nhà sản xuất đầu máy toa xe của Ba Lan. EC chấp nhận thay đổi này là đủ để xóa bỏ tác động méo mó từ trợ cấp.
Đây là một quyết định mang tính bước ngoặt. Trước đây, trong nhiều vụ việc tương tự, khi doanh nghiệp Trung Quốc rút lui, Brussels thường chấm dứt điều tra. Nhưng lần này, EC vẫn tiếp tục các hành động pháp lý ngay cả sau khi CRRC rời liên danh, vì lo ngại doanh nghiệp này có thể quay lại “qua cửa sau”, khi các thông số giá và kỹ thuật ban đầu trong hồ sơ dự thầu vẫn giữ nguyên theo đề xuất của CRRC.
Theo EC, CRRC nhận hỗ trợ nhà nước “ở quy mô hàng tỷ euro”, dù cơ quan này không tiếp cận đầy đủ sổ sách doanh nghiệp. Thay vào đó, Brussels áp dụng nguyên tắc “facts available”, cho phép cơ quan quản lý sử dụng thông tin từ các nguồn khác khi bên bị điều tra không hợp tác hoặc cung cấp dữ liệu không đầy đủ.
Các khoản hỗ trợ mà EU cho rằng CRRC được hưởng bao gồm trợ cấp trực tiếp, ưu đãi thuế, trong đó có các trường hợp thuế doanh nghiệp giảm từ 25% xuống 15%, các khoản khấu trừ trước thuế, tín dụng ưu đãi, phát hành trái phiếu được hỗ trợ, cùng các gói mua sắm công bị cho là thiếu minh bạch.
Phòng Thương mại Trung Quốc tại EU (CCCEU) phản ứng mạnh, cho rằng quyết định của Brussels thiếu cơ sở hợp lý. Theo tổ chức này, phần việc của CRRC chỉ chiếm chưa tới 10% giá trị hợp đồng, nên không đủ để bị coi là yếu tố trọng yếu ảnh hưởng đến toàn bộ gói thầu.
Phía Trung Quốc cũng chỉ trích EU sử dụng Quy định trợ cấp nước ngoài (FSR) như một công cụ mang tính phân biệt đối xử. Bộ Thương mại Trung Quốc từng phản đối các cuộc điều tra nhắm vào CRRC và hãng máy quét an ninh Nuctech, gọi đây là các động thái “nhắm mục tiêu rõ ràng”.
Vụ việc của CRRC cũng phơi bày một xung đột pháp lý sâu hơn giữa hai hệ thống quản lý. Các doanh nghiệp Trung Quốc nhiều lần lập luận rằng họ không thể cung cấp toàn bộ thông tin mà Brussels yêu cầu nếu điều đó vi phạm luật Trung Quốc liên quan đến bí mật nhà nước hoặc quy định kiểm soát dữ liệu xuyên biên giới.
Đây cũng chính là lập luận mà Nuctech sử dụng trong vụ kiện chống EC đang diễn ra, sau khi trước đó bị Tòa án chung EU bác một đơn khiếu nại tương tự.
Nhưng đằng sau tranh cãi pháp lý là một câu chuyện lớn hơn, khi châu Âu đang ngày càng cứng rắn hơn với các doanh nghiệp Trung Quốc trong những lĩnh vực hạ tầng chiến lược.
CRRC từ lâu là biểu tượng sức mạnh công nghiệp Trung Quốc, là nhà sản xuất thiết bị đường sắt lớn nhất thế giới, từng mở rộng mạnh vào châu Âu bằng chiến lược giá cạnh tranh. Tuy nhiên, chính lợi thế giá thấp đó giờ lại trở thành tâm điểm nghi ngờ.
Với Brussels, dự án ở Lisbon có thể trở thành tiền lệ mới cho cách EU xử lý các hồ sơ liên quan doanh nghiệp được cho là hưởng trợ cấp nhà nước từ bên ngoài khối.
Theo SCMP
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
