Nếu cẩm tú cầu (Hydrangea) là cô tiểu thư xinh xắn được nhiều người biết đến, thì mộc tú cầu (Viburnum macrocephalum) hay còn gọi là "European snowball" lại như một nàng thơ cổ điển kín đáo, mang vẻ đẹp đậm chất Á Đông. Loài hoa từng xuất hiện trong tranh cổ cung điện Trung Hoa, được vua Càn Long làm thơ ngợi ca, giờ đây đang dần được giới chơi hoa Việt Nam săn lùng dù ai chăm cũng phải thừa nhận: Đẹp thì có đẹp, nhưng "khó chiều" thì cũng khó chiều bậc nhất.
Có những loài hoa khi mới nhìn lần đầu, người ta đã hiểu vì sao chúng lại được người xưa nâng niu đến vậy. Mộc tú cầu là một trong số đó. Nhìn từ xa, cả chùm hoa như những quả cầu tuyết tròn xoe đậu trên cành, ban đầu xanh non như đậu xanh nghiền nhuyễn, rồi từ từ nhạt dần thành trắng tinh khôi. Cái đẹp của nó không rực rỡ kiểu hoa hồng, không kiêu sa kiểu mẫu đơn, mà thanh tao, dịu dàng và rất "có chuyện để kể".
Mộc tú cầu khác gì cẩm tú cầu?
Nhiều người vẫn nhầm hai loài hoa này là một, nhưng thực ra chúng chỉ là "họ hàng xa". Cẩm tú cầu mà chị em hay biết thuộc chi Hydrangea, còn mộc tú cầu có tên khoa học là Viburnum macrocephalum - thuộc họ Cơm cháy (trong sách thực vật cũ còn xếp vào họ Kim ngân). Đây là loài cây bản địa của Trung Quốc, được ghi chép trong các thư tịch từ đời Đường - Tống. Trong cuốn "Trường Vật Chí" thời Minh, văn nhân Văn Chấn Hanh từng tả mộc tú cầu là "đoàn viên như nguyệt, thanh ảnh khả nhân" nghĩa là tròn đầy như mặt trăng, bóng dáng thanh tao đáng yêu.
Cấu trúc đồng tâm tự nhiên của bông hoa được người xưa cho là ám hợp với quan niệm vũ trụ "tròn mà thần" trong Kinh Dịch. Trong các bức bích họa ở Quyện Cần Trai - một công trình thuộc Tử Cấm Thành, hoa mộc tú cầu thường được vẽ cùng bình sứ thanh, trên nền men rạn như tuyết phủ cành cây. Vua Càn Long từng có câu thơ ngợi ca loài hoa này với hình ảnh "ngọc bàn đôi tuyết" - tuyết đọng trên mâm ngọc được xem là sự cô đọng tinh tế nhất của thẩm mỹ phương Đông.
Vẻ đẹp "đổi màu" khiến người chơi hoa mê mẩn
Điều khiến mộc tú cầu trở nên đặc biệt chính là quá trình chuyển màu kỳ diệu của nó. Khi mới nở, cả bông hoa có màu xanh non mướt mắt, người Trung Quốc ví như "lục đậu sa" - bột đậu xanh mịn. Sau vài ngày, màu xanh nhạt dần thành xanh trắng, rồi cuối cùng chuyển hẳn sang trắng tinh khôi. Cả quá trình ấy như một bộ phim quay chậm, mỗi ngày nhìn lại thấy hoa đổi khác một chút - đó cũng là lý do nhiều người trồng dù phải chăm sóc vất vả vẫn không nỡ bỏ.
Một blogger yêu hoa người Trung Quốc từng chia sẻ trên mạng xã hội rằng năm nay vườn nhà chị nở rộ hơn năm ngoái, cuối tuần đặc biệt cắt một ít mang về thành phố để cắm, gọi đây là "tự do cắm hoa mộc tú cầu". Tiếc nuối duy nhất là chưa kịp chụp ảnh cả khu vườn, vì mùa hoa đến quá nhanh, đành mang vài cành đi để ngắm dần quá trình từ xanh sang trắng.
Loài hoa "khó chiều" bậc nhất, đụng vào là rũ
Nhưng đằng sau vẻ đẹp tinh khôi ấy là sự "đỏng đảnh" mà bất cứ ai từng chơi cũng phải gật gù. Một người chơi hoa chia sẻ rất thật trên Xiaohongshu: "Loài hoa này khó chiều kinh khủng, động một cái là rũ xuống. Phải lột vỏ cành, chẻ đôi gốc, ngâm trong nước cao mới giữ được vẻ đẹp. Trước đây từng trồng chậu, đi làm về là thấy cây mất nước, cuối cùng vẫn chết khô".
Đây cũng là lý do nhiều người yêu mộc tú cầu nhưng chọn cách mua hoa cắt cành về cắm thay vì trồng trong vườn. Với khí hậu Hà Nội ẩm vào mùa xuân nhưng nắng gắt vào hè, việc trồng mộc tú cầu trong chậu càng khó hơn - cây cần nhiều nước, đất tơi xốp, nắng nhẹ và độ ẩm ổn định.
Nếu chị em định mua một bó về cắm thử, nhớ vài mẹo nhỏ này. Khi cắt cành, dùng dao sắc chẻ đôi phần gốc khoảng 2-3cm để cây hút nước tốt hơn. Sau đó lột bỏ phần vỏ ngoài ở đoạn ngâm nước. Cắm trong bình nước cao nghĩa là mực nước phải đủ sâu để ngập kín phần gốc đã chẻ. Mỗi ngày thay nước một lần, cắt lại gốc chéo 45 độ. Tránh đặt bình hoa nơi có nắng trực tiếp hoặc gió quạt thổi mạnh, vì hoa rất dễ mất nước và rũ xuống chỉ sau vài tiếng.
Một mẹo nữa từ những người chơi lâu năm: Nếu thấy hoa bắt đầu rũ, đừng vội bỏ. Hãy cắt lại gốc, ngâm nguyên cả cành (cả phần hoa) vào chậu nước lạnh khoảng 30 phút - hoa thường sẽ "tỉnh" lại như chưa hề có chuyện gì xảy ra.
Mộc tú cầu không phải loài hoa dành cho người vội vã. Nó cần sự kiên nhẫn, cần con mắt biết quan sát từng ngày, và cần cả sự tinh tế để hiểu rằng vẻ đẹp đôi khi nằm ở quá trình chứ không phải ở khoảnh khắc. Có lẽ vì thế mà người xưa yêu nó, và những người chơi hoa thời nay cũng không thể dứt ra được. Cuối xuân năm nay, nếu có dịp ghé qua chợ hoa Quảng Bá hay những shop hoa nhập từ Côn Minh, đừng ngại rước một bó về thử. Biết đâu, chị em sẽ phải lòng loài hoa "khó chiều mà đáng yêu" này như bao người đã từng.
