Tự bao đời qua, ở làng Điền Trang, xã Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, không khí Tết không chỉ thể hiện qua ngập tràn sắc hoa mà còn hiện hữu rõ nét ở những lò bánh nổ đỏ lửa suốt ngày đêm.
Bánh nổ là một món bánh truyền thống đặc trưng của Quảng Ngãi. Đây là món không thể thiếu trong những mâm cúng, bàn thờ tổ tiên vào dịp Tết Nguyên đán. Với người xứ Quảng, bánh nổ không chỉ đơn thuần là món ăn, mà còn là ký ức văn hoá được truyền từ đời này sang đời khác.
Khoảng từ đầu tháng Chạp, làng nghề bánh nổ Điền Trang bắt đầu bước vào vụ Tết. Những người thợ trong làng chuẩn bị nguyên liệu: Nếp thơm, đường, gừng và những dụng cụ như khuôn, búa gỗ,… để sẵn sàng cho mùa sản xuất lớn nhất trong năm. Người dân trong làng chia sẻ chỉ đến mùa Tết, bánh nổ mới thực sự “vào vụ” rộn ràng nhất.
Những ngày này, tại cơ sở của bà Nguyễn Thị Lượng (52 tuổi, trú thôn Điền Trang), không khí làm việc diễn ra tất bật từ sáng sớm đến đêm khuya. Trong căn nhà nhỏ, người rang nếp, người trộn đường - gừng, người ép khuôn, người cắt bánh, đóng gói,… Tất cả phối hợp nhịp nhàng để kịp giao đơn cho thương lái và khách lẻ.
Bà Lượng cho biết bản thân bà đã gắn bó với nghề làm bánh nổ ngót nghét 2 thập kỷ. "Đây là nghề gia truyền được ông bà truyền lại. Tất cả các công đoạn đều làm thủ công, không dùng phụ gia hay hóa chất. Nguyên liệu chỉ có nếp, đường trắng và gừng. Nhờ giữ đúng hương vị xưa nên bánh ngày càng được ưa chuộng, lượng tiêu thụ Tết năm nào cũng tăng" - bà Lượng nói.
Quy trình làm bánh nổ đòi hỏi sự tỉ mỉ và sức lực. Nếp được rang nổ thành bỏng, sàng lọc kỹ, trộn với đường nấu keo và gừng xay nhuyễn. Hỗn hợp sau đó được đổ vào khuôn cao khoảng 40 – 45 cm, rồi dùng vồ gỗ nện đều tay để bánh chặt, không rỗng ruột. Khi bánh nguội, người thợ cắt thành từng lát vuông vức, đem sấy và đóng gói.
Do nhu cầu tăng cao vào dịp Tết, nhiều hộ làm bánh phải tăng công suất gấp ba đến bốn lần so với ngày thường. Điều này đòi hỏi không chỉ sức lực mà còn sự tỉ mỉ, kiên nhẫn trong mỗi công đoạn, từ chọn nếp, rang nếp, trộn đường và gừng, đến đóng khuôn, nện bánh, sấy, đóng gói.
Theo các hộ làm nghề, bánh nổ có giá bán khá bình dân, dao động từ 40.000 – 100.000 đồng/kg tùy loại.
Hiện toàn tỉnh Quảng Ngãi có hơn chục hộ còn bám trụ với nghề bánh nổ truyền thống. Vào mùa Tết, bánh nổ Điền Trang lại “đắt như tôm tươi".
Lãnh đạo UBND xã Tư Nghĩa cho biết, bánh nổ đã được xây dựng thành sản phẩm OCOP địa phương. Thời gian tới, bên cạnh việc giữ vững thương hiệu bánh nổ Điền Trang, địa phương sẽ tiếp tục nhân rộng và phát triển nghề, vừa giữ gìn nghề truyền thống, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân.
