Tình trạng giá chip nhớ tăng phi mã dưới tác động của làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang trực tiếp đẩy giá các thiết bị điện tử tiêu dùng, kéo tụt sản lượng xuất khẩu toàn cầu xuống mức thấp kỷ lục.
Thị trường đang chứng kiến giá chip nhớ liên tục thiết lập các mặt bằng mới và đẩy giá thành sản phẩm đầu ra của ngành điện tử - một hiện tượng kinh tế vừa được giới quan sát đặt tên là “Chipflation” (Lạm phát chip).
Một đại diện đến từ hãng sản xuất điện thoại thông minh có trụ sở tại vùng Bờ Tây nước Mỹ đã bày tỏ sự kinh ngạc khi ngay cả dòng chip nhớ giá rẻ phân khúc thấp cũng đã tăng thêm 100 USD so với năm ngoái. Giá linh kiện liên tục nhảy vọt sau mỗi đơn đặt hàng, và các đối tác sản xuất đang lo ngại đà tăng này chưa có dấu hiệu dừng lại.
Cơn khát hạ tầng AI và hệ lụy thắt chặt nguồn cung
Tháng trước, ngân hàng đầu tư Morgan Stanley công bố báo cáo cho thấy giá DRAM đã tăng vọt hơn 6 lần trong vòng một năm qua do cục diện cung - cầu bị thắt chặt nghiêm trọng. Định chế này khẳng định chính dòng vốn đầu tư ồ ạt vào AI đã đảo ngược hoàn toàn quỹ đạo giảm giá kéo dài hàng thập kỷ của mặt hàng này.
Tại Mỹ, các tập đoàn công nghệ đang đổ nguồn lực tài chính khổng lồ vào các trung tâm dữ liệu nhằm phục vụ việc phát triển và vận hành AI. Chi phí đầu tư vốn (Capex) của Amazon cùng ba ông lớn công nghệ khác dự kiến sẽ chạm mốc kỷ lục tổng cộng 725 tỷ USD trong năm nay, tăng trưởng tới 76% so với cùng kỳ.
Cơn sốt trung tâm dữ liệu đẩy nhu cầu đối với bộ nhớ băng thông cao (HBM) - dòng chip tiên tiến chuyên dụng cho các máy chủ AI - lên mức đỉnh điểm. Hệ quả là, các đại gia sản xuất chip nhớ đang dồn toàn lực ưu tiên dây chuyền sản xuất DRAM cho HBM vốn mang lại biên lợi nhuận béo bở hơn.
Chiến lược dịch chuyển này vô hình trung làm cạn kiệt nguồn cung của các dòng chip nhớ thương mại thông thường, kích ngòi cho làn sóng tăng giá trên diện rộng. Bên cạnh đó, chi phí lưu trữ dài hạn tăng cao cũng là một nhân tố cộng hưởng khiến giá các thiết bị điện tử bị đẩy lên những nấc thang mới.
Tại thị trường điện thoại, hãng Sharp của Nhật Bản đã nâng giá bán lẻ dòng smartphone cao cấp Aquos vừa ra mắt vào tháng 7 lên mức hơn 160.000 Yên (khoảng 985 USD), cao hơn 50% so với các phiên bản tiền nhiệm. Các thương hiệu Trung Quốc như Oppo và Xiaomi cũng đồng loạt điều chỉnh tăng giá. Ông lớn Apple được dự báo cũng khó đứng ngoài cuộc đua tăng giá đối với dòng iPhone chủ lực sắp tới.
Theo ước tính từ công ty nghiên cứu IDC, giá smartphone trung bình trên toàn cầu sẽ tăng thêm 94 USD trong năm nay để chạm ngưỡng 550 USD, và dự kiến sẽ tăng thêm 23 USD vào năm sau. Riêng tại Nhật Bản, dữ liệu từ công ty nghiên cứu Nint chỉ ra giá smartphone trung bình trên các sàn thương mại điện tử nội địa nửa đầu năm nay đã chạm mốc 60.000 Yên, tăng 25% so với mức trung bình của năm 2024.
Trên thị trường máy tính, Apple đã tăng giá dòng MacBook Neo (vừa ra mắt hồi tháng 3) thêm 100 USD vào tháng 6. Vaio - công ty con của tập đoàn Nojima (Nhật Bản) - cũng đã đồng loạt nâng giá bán ở cả phân khúc doanh nghiệp lẫn bán lẻ từ tháng 4.
Làn sóng tăng giá thậm chí đã lan sang cả các hệ máy console lớn. Giá PlayStation 5 của Sony Group đã tăng thêm 18.000 Yên, trong khi thế hệ máy Switch 2 của Nintendo cũng bị đội giá thêm 10.000 Yên.
Đòn chí mạng
Theo dự báo từ IDC, sản lượng xuất khẩu smartphone và máy tính toàn cầu năm nay sẽ bốc hơi tới 200 triệu chiếc, rơi xuống mức 1,34 tỷ chiếc. Trong đó, phân khúc điện thoại thông minh phải hứng chịu cú lao dốc mạnh nhất lịch sử với mức giảm 14%. Thiệt hại nặng nề nhất tập trung ở dòng máy giá rẻ và tầm trung, nơi chi phí chip nhớ chiếm tỷ trọng cấu thành rất lớn trong tổng giá trị xuất xưởng của sản phẩm.
Tình trạng khan hiếm chip nhớ cũng đang làm tê liệt năng lực bàn giao các sản phẩm máy chủ doanh nghiệp. Điển hình như các lô hàng cung ứng cho công ty Otsuka của Nhật Bản hiện đã bị chậm trễ tới 4 tháng.
“Chúng tôi hoàn toàn không thể bảo đảm thời gian giao hàng đối với các đơn hàng đặt trước quá hai tháng,” ông Takayuki Morita, Chủ tịch hãng sản xuất máy chủ Nhật Bản NEC, thẳng thắn thừa nhận. Ông cho biết công ty đã phải khuyến nghị khách hàng lên đơn đặt hàng thật sớm hoặc chuyển sang sử dụng các dịch vụ điện toán đám mây để né áp lực tự vận hành máy chủ riêng lẻ.
Hào quang tỷ USD của thế chân kiềng và phản ứng từ thị trường
Cục diện thị trường DRAM toàn cầu hiện đang nằm trọn trong tay thế chân kiềng quyền lực bao gồm: Samsung Electronics, SK Hynix của Hàn Quốc và Micron Technology của Mỹ - ba cái tên thâu tóm tới 90% thị phần.
Doanh thu và lợi nhuận của bộ ba này đang tăng trưởng phi mã nhờ vào cơn khát AI và mặt bằng giá cao của các dòng chip nhớ thương mại. Lợi nhuận ròng của ba ông lớn trong năm tài chính này được kỳ vọng sẽ phình to gấp 7 lần.
Tuy nhiên, như một phản ứng dữ dội từ thị trường chống lại sự độc quyền, một vụ kiện tập thể quy mô lớn đã được đệ trình lên tòa án Mỹ vào cuối tháng trước. Đơn kiện cáo buộc ba đại gia bán dẫn này đã bắt tay đi đêm, cùng nhau chủ động cắt giảm sản lượng kể từ năm 2022 nhằm thao túng và đẩy giá DRAM lên cao. Dẫu vậy, giới phân tích cũng chỉ ra rằng giai đoạn 2022 thực chất lại là thời kỳ mà lợi nhuận của các công ty này sụt giảm nghiêm trọng do giá DRAM chạm đáy.
Mặc dù cả ba tập đoàn đều đã công bố các kế hoạch đầu tư khổng lồ nhằm mở rộng công suất để giải quyết tình trạng khát chip, các công ty công nghệ vẫn sẵn sàng vung tiền đầu tư vào AI bất chấp thực tế là phải mất nhiều năm nữa các nhà máy mới có thể chính thức đi vào vận hành.
Đồng thời, bản thân các nhà sản xuất chip nhớ cũng muốn tránh vết xe đổ đầu tư quá đà dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn cung làm sập giá sản phẩm. Nhiều chuyên gia dự báo cuộc khủng hoảng thiếu chip nhớ sẽ còn kéo dài đến ít nhất là năm 2027, và tình trạng giá đỉnh kép này sẽ còn duy trì vững chắc trong dài hạn.
Theo ước tính từ công ty nghiên cứu Counterpoint Research, giá DRAM tính trên mỗi gigabit sẽ tăng vọt lên mức 1,96 USD vào năm 2027, so với mức chỉ 0,48 USD của năm 2025. Mặc dù mức giá được dự báo sẽ hạ nhiệt về ngưỡng 1,47 USD vào năm 2028, đây vẫn sẽ là một mặt bằng giá rất cao đối với thị trường toàn cầu.
Theo: Nikkei, CNBC
