Trong nhiều năm, Nga từng được coi là đối tác then chốt của Cuba, hứa hẹn hàng loạt dự án lớn trong năng lượng, nông nghiệp và xây dựng hạ tầng. Năm 2023, Moscow cam kết hơn 1 tỷ USD đầu tư, trong đó có 100 triệu USD để khởi động lại nhà máy thép lớn nhất Cuba.
Thế nhưng, phần lớn dự án Nga đều chậm trễ hoặc bị bỏ dở. Nhà máy thép này chỉ sản xuất được 4.200 tấn thép trong năm 2024, quá xa so với mục tiêu 62.000 tấn. Các kế hoạch xây siêu thị, viện trợ lúa mì hay xây nhà ven biển cũng rơi vào cảnh trì hoãn.
Nguyên nhân chính là do xung đột tại Ukraine khiến Nga tập trung nguồn lực cho trong nước, đồng thời lo ngại Cuba khó có khả năng trả nợ.
Trung Quốc trở thành nước hậu thuẫn chính cho Cuba, vượt qua Nga và chuyển dịch quyền lực gần bờ biển Hoa Kỳ.
Trung Quốc trở thành nhà tài trợ chính
Kể từ khi Cuba tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường năm 2018, Trung Quốc đã rót vốn vào nhiều lĩnh vực then chốt như cảng biển, viễn thông và đặc biệt là năng lượng tái tạo.
Năm 2025, Bắc Kinh tài trợ 55 dự án điện mặt trời mới tại Cuba và dự kiến thêm 37 dự án nữa trước năm 2028. Khi hoàn tất, số dự án này sẽ bổ sung tới 2.000 MW điện – tương đương gần 2/3 nhu cầu điện hiện tại của cả nước. Hiện nay, khoảng 400 MW từ các trang trại điện mặt trời mới đã đi vào hoạt động, giúp giảm bớt tình trạng mất điện ban ngày.
Ngoài ra, cảng biển Cuba liên tục tiếp nhận tàu chở tấm pin mặt trời, thép và thiết bị từ Trung Quốc. Trên đường phố Cuba, xe tải và máy kéo mang thương hiệu Trung Quốc ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Không chỉ dừng ở hạ tầng, Trung Quốc còn mở rộng hợp tác với Cuba trong y tế, công nghệ sinh học và logistics. Hai nước ký nhiều thỏa thuận về năng lượng, thương mại và khoa học công nghệ. Lãnh đạo Cuba gọi Trung Quốc là “đối tác chiến lược” và ca ngợi “tình hữu nghị sắt son” giữa hai nước.
Cuba cũng đã gia nhập BRICS+ với tư cách đối tác, mở đường để hội nhập chặt chẽ hơn với Trung Quốc và các nền kinh tế lớn khác.
Tuy nhiên, sự hiện diện ngày càng lớn của Trung Quốc ở Cuba khiến Washington lo ngại. Cuba chỉ cách bang Florida chưa đầy 150 km. Mỹ e ngại Bắc Kinh có thể tận dụng Cuba cho các hoạt động tình báo hoặc hợp tác quân sự.
Dù cả Bắc Kinh lẫn Havana đều phủ nhận có căn cứ quân sự, hình ảnh vệ tinh và báo cáo chuyên gia cho thấy các cơ sở do Trung Quốc xây dựng tại Cuba đang được mở rộng.
Liệu Trung Quốc có giải cứu được kinh tế Cuba?
Dù Trung Quốc hiện là nhà tài trợ lớn nhất của Cuba, giới chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả dòng vốn và dự án khổng lồ này cũng khó có thể giúp Havana thoát khỏi khủng hoảng sâu rộng. Các lệnh trừng phạt của Mỹ cùng với những yếu kém nội tại khiến Cuba khó phục hồi nhanh.
Một vấn đề khác là tính minh bạch: phần lớn thỏa thuận tài chính giữa Trung Quốc và Cuba đều được giữ bí mật, khiến không rõ Havana sẽ phải trả nợ ra sao trong tương lai.
Dẫu vậy, rõ ràng Bắc Kinh đã thay thế Nga, trở thành điểm tựa chính của Cuba và qua đó củng cố ảnh hưởng ngay sát lãnh thổ Mỹ, làm thay đổi cán cân quyền lực ở vùng Caribe.
