Khu mộ cổ ở TP.HCM: Dấu tích gia tộc đại gia giàu thứ 3 Sài Gòn xưa

Ở TP.HCM nhộn nhịp, vẫn còn tồn tại quần thể mộ cổ khoảng 100 năm gắn với dòng họ của ông Lý Tường Quang (sinh năm 1842, gốc người Quảng Đông) - người được xếp vào hàng đại gia giàu có bậc nhất Sài Gòn xưa với câu truyền miệng nổi tiếng: "Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Định".

Chiều cuối tháng 5.2026, trong hành trình lần theo dấu tích dòng họ ông bá hộ Xường tại TP.HCM, phóng viên Báo Thanh Niên men theo hẻm 79 Phú Thọ Hòa (quận Tân Phú cũ). Từ khu mộ của ông Lý Tường Quang và vợ là bà Nguyễn Thị Lâu, theo chỉ dẫn của người dân địa phương, chúng tôi đi thêm khoảng 100 m thì phát hiện quần thể 11 ngôi mộ cổ của dòng họ Lý.

Theo ghi nhận, khu mộ nằm sát khu dân cư, có diện tích rộng và được xây dựng thành khu riêng với tường rào bao quanh cùng cổng bảo vệ. Ngoài 11 ngôi mộ chính bên trong có tường rào bảo vệ, phía ngoài còn có khoảng 4 ngôi mộ nằm gần đường và sát nhà dân.

ẢNH: HÀ THƯƠNG

Bên trong khu mộ cổ hơn 100 năm giữa khu dân cư TP.HCM

Chia sẻ với chúng tôi, ông Hải, người được địa phương giao phụ trách trông coi khu mộ cho biết, những ngôi mộ nằm trong khuôn viên là của con cháu ruột thịt, bà con gần. Trong khi đó, các ngôi mộ xây riêng bên ngoài là của cháu chắt xa thuộc dòng họ Lý.

Ông Hải cho hay, khu mộ cổ bên trong rộng khoảng 1.000 m2, phủ đầy rêu phong; xung quanh trồng nhiều cây xanh tạo không gian thoáng mát. Ngoài ra, một phần khuôn viên mộ cổ hiện được người dân tận dụng làm nơi để xe hoặc chăn nuôi gia cầm.

ẢNH: HÀ THƯƠNG

Theo Danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn TP.HCM (giai đoạn 2016 - 2020) của UBND TP.HCM, khu nghĩa trang gia tộc họ Lý hiện còn lưu giữ nhiều ngôi mộ được xây dựng cách nay trên dưới 100 năm với kiến trúc gần như nguyên vẹn.

Trong 11 ngôi mộ, niên đại sớm nhất là mộ ông Lý Thanh Vân và bà Trương Thị Hậu xây năm 1899, muộn nhất là mộ ông Lý Văn Mạnh và vợ xây năm 1938.

Khu mộ được đánh giá có kiến trúc đẹp, quy mô lớn với vật liệu xây dựng bằng gạch, đá và hợp chất kết dính cổ. Các bia mộ đều khắc chữ Hán và toàn bộ khuôn viên đã có tường rào bao bọc.

ẢNH: HÀ THƯƠNG

Đáng chú ý, ngày 16.3.2012, ông Lý Thanh Liêm, đại diện gia tộc họ Lý đang quản lý khu mộ đã gửi Đơn đề nghị xếp hạng di tích đến Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch TP.HCM (nay là Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM). Kèm theo đó là biên bản họp gia tộc về việc đăng ký di tích kiến trúc nghệ thuật với cơ quan chức năng.

ẢNH: HÀ THƯƠNG

Kiến trúc mộ cổ bề thế của dòng họ Lý - gia tộc bá hộ Xường

Hiện nay, các phần mộ cổ trong khuôn viên mang đậm dấu ấn kiến trúc xưa với kiểu xây lộ thiên truyền thống gồm bia trước, nấm mộ, bia sau, sân gạch và tường bao quanh.

Dáng mộ vuông vức, bề thế, được dựng bằng gạch, đá. Những tấm bia màu xám sẫm khắc chữ Hán theo lối thư pháp xưa đến nay vẫn còn khá rõ nét, phần nào cho thấy trình độ kiến trúc và điêu khắc của tầng lớp giàu có thời bấy giờ.

Bà Nghe (60 tuổi), sống tại khu vực này từ nhỏ, kể: "Năm nào con cháu của họ cũng về đây dọn dẹp, thắp hương đầy đủ. Hàng xóm quanh đây đã quen với sự hiện diện khu mộ, thỉnh thoảng cũng thắp nhang và dọn dẹp khu mộ".

Một người đàn ông ngoài 60 tuổi thấy chúng tôi tò mò liền nói: "Nhìn mộ là biết ngay người ta quý tộc, bá hộ chứ ai có tiền mà làm như vậy".

ẢNH: HÀ THƯƠNG

Hơn 1 thế kỷ trôi qua, giữa những con hẻm đông đúc của TP.HCM, quần thể mộ cổ của gia tộc từng nổi danh "tam Xường" vẫn lặng lẽ tồn tại như dấu tích hiếm hoi của tầng lớp đại phú hộ Sài Gòn - Chợ Lớn xưa.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var containerSelector = 'div.detail-cmain'; var root = document.querySelector(containerSelector); if (!root) return; // Thu thập figure + p (p không nằm trong figure) var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function(p){ return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); // NodeList vốn đã theo DOM order => không cần sort if (!elements.length) return; var target = elements[Math.floor(elements.length / 2)]; // giữa bài if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();