Không phải bốc thăm mua nhà xã hội: "Lối ưu tiên" cho người bị thu hồi đất

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 66.15/2026/NĐ-CP về một số cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc trong phát triển nhà ở xã hội; trong đó quy định người dân bị thu hồi đất ở, nhà ở vì mục đích quốc phòng, an ninh, vì lợi ích công cộng mà chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở thì được mua, thuê mua nhà xã hội mà không phải bốc thăm đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Trao đổi với Thanh Niên, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại luật gia Việt Nam, cho rằng việc ban hành quy định ưu tiên người bị thu hồi đất tiếp cận nhà ở xã hội là có cơ sở.

Bởi lẽ, người bị thu hồi đất là nhóm chịu tác động trực tiếp từ các quyết định phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước. Khi các dự án hạ tầng, khu đô thị hoặc công trình công cộng được triển khai, họ buộc phải thay đổi nơi ở, thay đổi cả sinh kế. Do đó, việc ưu tiên để họ sớm ổn định chỗ ở là sự bảo đảm công bằng thực chất. Việc không yêu cầu họ phải bốc thăm mua nhà ở xã hội là phù hợp với nguyên tắc bảo đảm quyền có chỗ ở và chỗ ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi cũ, luật sư Hậu nhấn mạnh.

Luật sư Hậu phân tích, trong bối cảnh nhiều địa phương đồng loạt triển khai các dự án quy mô lớn, nếu không có cơ chế ưu tiên cụ thể, người bị thu hồi đất sẽ phải cạnh tranh suất mua nhà ở xã hội với các nhóm khác, dễ dẫn đến tâm lý bất an.

"Quy định này đồng nghĩa với việc Chính phủ đã xây dựng cơ chế, kiến tạo để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc phát triển nhà ở xã hội. HĐND, UBND các tỉnh dựa vào nhu cầu phát triển, đặc điểm của địa phương mình sẽ triển khai, phát triển nhà ở xã hội, tránh tạo áp lực lên nguồn cung", ông Hậu nói.

Từ góc độ thị trường, một chuyên gia trong lĩnh vực bất động sản cho biết, trong những năm gần đây, tiến độ phát triển nhà ở xã hội dù được thúc đẩy nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu thực tế. Do đó, việc bổ sung thêm một nhóm được ưu tiên mà không song hành với việc gia tăng quỹ nhà, khả năng cạnh tranh giữa các nhóm thụ hưởng sẽ gay gắt hơn. Khi đó, chính sách nhân văn có thể vô tình tạo ra sự "so bì" giữa người bị thu hồi đất và các nhóm yếu thế khác.

Cạnh đó, nếu tiêu chí xác định đối tượng không rõ ràng, chẳng hạn như chưa làm rõ điều kiện về nhà ở hiện hữu, mức thu nhập sau đền bù, hay thời hạn được hưởng ưu tiên… thì nguy cơ phát sinh khiếu nại hoặc trục lợi chính sách là hiện hữu.

"Nhà ở xã hội vốn được dành cho nhóm thu nhập thấp, do đó cần bảo đảm việc mở rộng diện ưu tiên không làm sai lệch mục tiêu ban đầu", vị chuyên gia này chia sẻ thêm.