UBND tỉnh Thanh Hóa đã duyệt chi hơn 350 tỉ đồng (giai đoạn 1) để khôi phục lại 1 số công trình trong nội thành Thành nhà Hồ (xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa) được phát lộ qua các đợt khai quật khảo cổ học. Đây là dấu mốc quan trọng, mở đường cho các dự án khôi phục lại một Kinh đô cổ nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam và Đông Nam Á.
Thành nhà Hồ - di sản văn hóa thế giới ở Thanh Hóa vừa được UBND tỉnh Thanh Hóa duyệt chi 354 tỉ đồng để trùng tu, khôi phục Kinh đô cổ có quy mô nhất Đông Nam Á
Những phát hiện mang tính bước ngoặt
Mặc dù chỉ tồn tại trong 7 năm (1400-1407) và được xem là triều đại ngắn nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam, thế nhưng triều Hồ đã để lại cho Việt Nam và nhân loại một tòa thành đá độc đáo bậc nhất Đông Nam Á. Với giá trị nổi bật toàn cầu, năm 2011 Thành nhà Hồ đã được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa thế giới.
Ông Trịnh Hữu Anh, Phó giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, cho biết để làm cơ sở bảo tồn, phát huy giá trị toàn cầu di sản thế giới Thành nhà Hồ, trong những năm qua đã có hơn 20 cuộc khai quật khảo cổ học được triển khai. Từ những cuộc khai quật này, nhiều cứ liệu, dấu tích quan trọng đã được phát lộ, tạo tiền đề quan trong cho việc khôi phục lại những giá trị cốt lõi của di sản đã bị xóa sổ trong quá khứ.
Con đường Hoàng Gia phát lộ ở cổng Nam Thành nhà Hồ
Cụ thể, các đợt khai quật đã phát hiện cụm kiến trúc trung tâm nền Vua; cụm kiến trúc phía Đông Nam thành Nội; dấu tích 4 hào thành; dấu tích con đường Hoàng Gia và dấu tích sân nền quảng trường Cửa Nam thời nhà Hồ; dấu tích đàn tế Nam Giao, công trường khai thác đá phục vụ xây Thành nhà Hồ…
Trong số các lần khai quật khảo cổ học, cuộc khai quật trong hai năm 2020-2021 tại Thành nhà Hồ với tổng diện tích 25.000 m2 được đánh giá là cuộc khai quật lớn nhất lịch sử Khảo cổ học Việt Nam, tính về tổng số diện tích trong một lần khai quật. Điều đặc biệt, cuộc khai quật đã phát hiện được nhiều dấu tích, cụm dấu tích quan trọng, gồm 4 cụm dấu tích có niên đại thời Trần - Hồ, 2 cụm kiến trúc thời Lê sơ, một cụm kiến trúc thời Lê Trung Hưng với trên 20 đơn nguyên kiến trúc có giá trị to lớn, khẳng định các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản thế giới Thành nhà Hồ.
PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam - người có hơn 10 năm "lăn lộn" với các cuộc khai quật ở thành Tây Đô cho rằng, cuộc khai quật đã xác định dấu tích kiến trúc độc đáo, có quy mô lớn vào loại nhất cho đến nay trong lịch sử nghiên cứu kiến trúc cổ truyền Việt Nam ở khu vực Trung tâm Thành nhà Hồ (còn gọi là Nền Vua).
Con đường Hoàng Gia đi qua cổng thành phía Nam và trong nội thành được khai quật trước đó, hiện đang nằm dưới những thửa ruộng lúa
Theo ông, tính toán ban đầu cộng với địa danh nền Vua, các nhà khảo cổ học dự đoán đó có thể là dấu tích Chính điện của thành Tây Đô. Đây là dấu tích Chính điện cổ nhất trong lịch sử Kinh đô Việt Nam và Đông Nam Á được phát hiện cho tới ngày hôm nay.
Cũng trong các lần khai quật, con đường Hoàng gia đã xuất lộ phía trước cổng Nam gồm 3 làn đường song song làn chính giữa, 2 làn bên. Làn đường chính giữa chạy xuyên qua cổng thành và chạy về phía Bắc và phía Nam. Đường được lát chủ yếu bởi các khối đá vôi có kích thước khá lớn có màu xám xanh với nhiều hình dáng khác nhau: hình chữ nhật, hình vuông, hình tam giác, hình thang, hình thoi…
Các khối đá lát phần lớn đều được chế tác cẩn thận tạo mặt phẳng cho mặt đường, bề mặt các khối đá đều có dấu vết đục khá rõ tương tự như những khối đá sử dụng để xây thành.
Đợt khai quật năm 2020-2021 đã phát hiện được nhiều dấu tích, cụm dấu tích quan trọng
Kinh đô cổ nhất Đông Nam Á dần hiện hữu
Theo ông Trịnh Hữu Anh, với việc được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt kinh phí hơn 350 tỉ đồng để tu bổ, tôn tạo nhiều hạng mục lớn sẽ mở ra không gian phát triển, đưa Thành nhà Hồ trở thành điểm đến du lịch trọng điểm của quốc gia và khu vực, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của địa phương.
Phó giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cũng cho biết, dự án tu bổ, tôn tạo được chia làm hai giai đoạn, kéo dài từ năm 2025 đến 2028. Trong đó, giai đoạn một (2025-2027) tập trung vào nhiều hạng mục quan trọng như bảo tồn khảo cổ và phỏng dựng nền móng khu Điện Hoàng Nguyên trên diện tích 9.000 m2; tu bổ, phục hồi toàn bộ hào thành phía Nam dài hơn 1,4 km; tu bổ đường Hoàng Gia dài hơn 615 m.
Những phát hiện quan trọng này đặt nền móng cho việc khôi phục lại các công trình bên trong nội thành như Đông Thái Miếu, Tây Thái Miếu, Chính điện Tây Đô...
Đồng thời, dự án sẽ triển khai giải pháp chống thấm mái và tường tại các cổng thành; xây dựng 5 tuyến giao thông nội bộ, hệ thống chiếu sáng, trồng cây xanh cảnh quan, nhà vệ sinh công cộng cùng một số công trình hạ tầng kỹ thuật khác.
Giai đoạn hai (2027-2028), tỉnh Thanh Hóa dự kiến tiếp tục phục hồi, tôn tạo các công trình trong khu vực nội thành như Đông Thái Miếu, Tây Thái Miếu và cầu Nam Thành...
"Với hơn 600 năm tồn tại, đến nay nhiều hạng mục ở Thành nhà Hồ đã xuống cấp, việc tỉnh Thanh Hóa triển khai dự án bảo tồn không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết để gìn giữ di sản, mà còn góp phần khẳng định cam kết của Thanh Hóa nói riêng, Việt Nam nói chung trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nhân loại. Khi các công trình được hoàn thiện, không gian di sản sẽ dần hiện hữu, tạo tiền đề cho những dự án trùng tu quan trọng khác bên trong nội thành, trong đó có dự án phục hồi tôn tạo lại Chính điện thành Tây Đô - Kinh đô cổ và bề thế nhất Đông Nam Á"- ông Trịnh Hữu Anh cho hay.
Cảnh bình yên ở di sản thế giới Thành nhà Hồ
Cũng theo ông Trịnh Hữu Anh, khi các hạng mục trùng tu, tôn tạo hoàn thành hứa hẹn mở ra chặng đường phát triển mới của di sản, tạo kết nối các miền di sản trong vùng và khu vực.
"Khi dự án được phục hồi, các cơ sở khoa học, cứ liệu khoa học giúp hoàn thiện hồ sơ về di sản Thành nhà Hồ, đồng thời làm rõ thêm các tiêu chí nổi bật toàn cầu của di sản về các phương diện kỹ thuật xây dựng, kiến trúc, góc độ văn hóa. Bên cạnh đó, sẽ giúp các nhà quản lý có định hình tổng thể hơn trong việc quản lý chặt chẽ di sản Thành nhà Hồ dưới góc độ phát triển bền vững"- ông Hữu Anh chia sẻ.
