Kho dự trữ dầu của IEA đặt ở đâu?
Không giống như một “siêu kho dầu” đặt tại một quốc gia cụ thể, lượng dầu dự trữ của IEA thực chất được phân tán tại hệ thống kho dự trữ chiến lược của 32 quốc gia thành viên.
Các kho này trải rộng ở ba khu vực chính: Bắc Mỹ: Mỹ và Canada; Châu Âu: Đức, Pháp, Anh, Italy, Hà Lan, Bỉ…;Châu Á - Thái Bình Dương: Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia…
Theo cơ chế vận hành của IEA, tổ chức này không trực tiếp sở hữu dầu mà chỉ đóng vai trò điều phối. Khi thị trường năng lượng toàn cầu gặp khủng hoảng nguồn cung, các nước thành viên sẽ phối hợp xả dầu từ kho dự trữ của mình theo một kế hoạch chung để bổ sung nguồn cung cho thị trường.
Hệ thống kho dự trữ chiến lược của IEA được đặt ở 32 quốc gia thành viên
Theo dữ liệu của IEA, các nước thành viên hiện nắm giữ hơn 1,2 tỷ thùng dầu trong kho dự trữ khẩn cấp của chính phủ, ngoài ra còn khoảng 600 triệu thùng dự trữ thương mại do doanh nghiệp nắm giữ theo quy định của chính phủ.
Như vậy, tổng lượng dầu có thể huy động trong hệ thống dự trữ của các nước phát triển lên tới gần 1,8 tỷ thùng, một “tấm đệm năng lượng” khổng lồ để đối phó với các cú sốc nguồn cung toàn cầu.
Vì sao thế giới phải xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược?
Hệ thống dự trữ dầu khẩn cấp của IEA được hình thành sau cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất thế kỷ XX. Cuộc khủng hoảng này xảy ra khi các quốc gia OPEC cắt giảm xuất khẩu dầu sang Mỹ và một số nước phương Tây để phản đối việc họ ủng hộ Israel trong chiến tranh Trung Đông.
Việc nguồn cung dầu bị siết chặt đã khiến giá dầu tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn và gây ra suy thoái kinh tế tại nhiều quốc gia công nghiệp. Để tránh lặp lại kịch bản này, năm 1974 các nước tiêu thụ dầu lớn đã thành lập IEA nhằm phối hợp chính sách năng lượng và xây dựng hệ thống dự trữ dầu khẩn cấp.
Theo quy định của tổ chức này, mỗi quốc gia thành viên phải duy trì lượng dầu dự trữ tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng. Quy định này giúp các nền kinh tế lớn có thể duy trì hoạt động trong nhiều tháng ngay cả khi nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn.
Hệ thống dự trữ dầu khẩn cấp của IEA được hình thành năm 1974. Ảnh: Reuters
Các quốc gia thành viên IEA lưu trữ dầu theo hai hình thức chính gồm kho dự trữ của chính phủ và kho dự trữ thương mại bắt buộc.
Kho dự trữ của chính phủ là những cơ sở lưu trữ được xây dựng chuyên biệt cho mục đích khẩn cấp. Điển hình nhất là hệ thống dự trữ dầu khí chiến lược của Mỹ lớn nhất thế giới, được xây dựng sau khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Kho dự trữ này nằm sâu trong các hang muối khổng lồ dưới lòng đất tại bang Texas và Louisiana. Những hang muối tự nhiên này có khả năng chứa hàng trăm triệu thùng dầu với chi phí thấp hơn nhiều so với bể chứa trên mặt đất. Thành phần hóa học của muối cùng áp suất tự nhiên trong lòng đất giúp ngăn dầu rò rỉ, đồng thời bảo đảm mức độ an toàn rất cao.
Hệ thống kho dự trữ chiến lược của Mỹ gồm bốn cơ sở lớn dọc bờ Vịnh Mexico, với tổng sức chứa tối đa khoảng 714 triệu thùng dầu. Trong trường hợp khẩn cấp, Mỹ có thể xả ra thị trường hàng triệu thùng dầu mỗi ngày từ các kho dự trữ này.
Bên cạnh đó, nhiều quốc gia châu Âu và châu Á áp dụng mô hình dự trữ thương mại bắt buộc. Theo mô hình này, chính phủ yêu cầu các công ty dầu khí phải duy trì một lượng tồn kho tối thiểu trong các bể chứa lớn tại cảng biển hoặc nhà máy lọc dầu. Khi xảy ra khủng hoảng năng lượng, nhà nước có quyền huy động lượng dầu này để bổ sung nguồn cung cho thị trường.
IEA kích hoạt đợt xả kho dầu lớn nhất lịch sử
Tuyên bố xả 400 triệu thùng dầu của IEA ngày 11/3 đánh dấu đợt xả kho dầu dự trữ lớn nhất từ trước đến nay của cơ quan này. Việc xả kho dự trữ dầu của IEA không phải là điều thường xuyên xảy ra. Tính đến nay, hành động tập thể này mới chỉ được kích hoạt vài lần trong lịch sử, thường gắn với những biến động lớn trên thị trường năng lượng.
Trong quá khứ, IEA từng xả kho để ứng phó với chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, siêu bão Katrina năm 2005 khiến ngành dầu khí Mỹ tê liệt, hay cuộc nội chiến tại Libya năm 2011 làm gián đoạn nguồn cung dầu từ Bắc Phi. Gần đây nhất là hai đợt xả kho lớn năm 2022 nhằm ổn định thị trường sau xung đột Nga – Ukraine.
Việc giải phóng kho dự trữ lần này được đánh giá là một trong những hành động phối hợp lớn nhất của các quốc gia tiêu thụ dầu nhằm giảm áp lực nguồn cung trên thị trường. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia năng lượng cho rằng các kho dự trữ chỉ có thể giúp ổn định thị trường trong ngắn hạn. Nếu khủng hoảng nguồn cung kéo dài, thế giới vẫn phải tìm kiếm các nguồn dầu mới để bù đắp.
Dù vậy, với tổng quy mô gần 1,8 tỷ thùng dầu, hệ thống dự trữ chiến lược của các nước thành viên IEA vẫn được xem là “tấm đệm năng lượng” lớn nhất hành tinh. Nhờ mạng lưới kho dự trữ này, các nền kinh tế lớn có thể giảm thiểu tác động của các cú sốc dầu mỏ và duy trì sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu.
400 triệu thùng dầu xả kho dự trữ khổng lồ đến mức nào?
Con số 400 triệu thùng dầu mà các nước thành viên IEA chuẩn bị đưa ra thị trường là một khối lượng năng lượng cực kỳ lớn. Để dễ hình dung, thế giới hiện tiêu thụ khoảng 100 triệu thùng dầu mỗi ngày. Như vậy, lượng dầu này tương đương gần 4 ngày tiêu thụ của toàn cầu hoặc gần 20 ngày nhập khẩu của nhiều nền kinh tế phát triển.
Hành động xả kho dầu dự trữ nhằm giảm áp lực nguồn cung trên thị trường
Nếu vận chuyển toàn bộ số dầu này bằng tàu chở dầu cỡ lớn, cần tới hàng trăm tàu siêu lớn loại VLCC – những tàu có thể chở khoảng 2 triệu thùng mỗi chuyến. Điều này cho thấy quy mô khổng lồ của lượng dầu đang được giải phóng từ các kho dự trữ chiến lược.
Riêng Mỹ dự kiến đóng góp phần lớn, cụ thể là 172 triệu thùng dầu trong đợt xả kho lần này. Các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và Pháp cũng sẽ cung cấp một phần dầu từ kho dự trữ của mình để tham gia hành động tập thể.
