Bắt đầu từ tháng 9/2025, Trung Quốc chính thức đưa trí tuệ nhân tạo vào chương trình giảng dạy bắt buộc tại toàn bộ các trường tiểu học và trung học. Chương trình được triển khai đồng bộ, với yêu cầu tối thiểu mỗi năm học, học sinh sẽ có ít nhất 8 giờ học về AI.
Phương thức giảng dạy có thể dưới dạng các khóa học độc lập hoặc tích hợp vào các môn học hiện có như công nghệ thông tin và khoa học, đồng thời khuyến khích đưa giáo dục AI vào các dịch vụ sau giờ học, hoạt động câu lạc bộ, nghiên cứu và thực hành.
Điểm đáng chú ý của chương trình là lộ trình học tập được thiết kế theo từng cấp độ, giúp học sinh tiếp cận AI từ những kiến thức cơ bản đến ứng dụng thực tiễn. Theo Đài truyền hình trung ương CCTV, chương trình sẽ triển khai mô hình đào tạo "xoắn ốc", tức học sinh sẽ tiếp cận kiến thức AI từ mức độ nhận thức ban đầu, sau đó nâng dần lên hiểu biết kỹ thuật và cuối cùng là thực hành sáng tạo.
Tính đến tháng 3/2026, Thủ đô Bắc Kinh đang là địa phương đẩy nhanh nhất việc tích hợp trí tuệ nhân tạo vào giáo dục, với các ứng dụng AI trong giảng dạy hiện đã bao phủ 87,7% các trường tiểu học và trung học của thành phố.
Song song với việc phổ cập kiến thức, Trung Quốc cũng đặt ra các nguyên tắc rõ ràng về việc sử dụng AI trong trường học. Với học sinh tiểu học, các công cụ tạo nội dung mở – như chatbot hoặc ứng dụng viết văn bằng AI – bị cấm sử dụng độc lập.
Bên cạnh đó, các văn bản hướng dẫn còn đưa ra định hướng sử dụng AI sinh nội dung một cách có kiểm soát, phục vụ việc hỗ trợ học tập cá nhân hóa, quản lý giáo dục thông minh và thúc đẩy đổi mới mô hình dạy – học. Điều này cho thấy cách tiếp cận không chỉ dừng ở “dạy công nghệ”, mà hướng tới việc hình thành năng lực sử dụng công nghệ một cách có kiểm soát.
Sự khác biệt trong cách tiếp cận phổ cập AI trong giáo dục tại Mỹ
Tại Mỹ, việc đưa AI vào giáo dục phổ thông cũng được thúc đẩy mạnh từ năm 2025 thông qua một sắc lệnh cấp liên bang được ký bởi Tổng thống Trump, yêu cầu mở rộng cơ hội học và cấp chứng chỉ AI cho học sinh, đồng thời tăng cường đào tạo AI cho giáo viên. Tuy nhiên, với đặc thù của hệ thống giáo dục phân quyền, việc triển khai phụ thuộc nhiều vào từng bang và từng trường, khiến mức độ phổ cập và tốc độ triển khai có sự khác biệt đáng kể so với Trung Quốc. Sự khác biệt giữa hai quốc gia còn nằm ở cách tiếp cận.
Một số mô hình trường học mới tại Mỹ gần như loại bỏ hoàn toàn cách dạy học truyền thống. Tại một hệ thống trường có tên Alpha School, AI đảm nhiệm phần lớn việc truyền đạt kiến thức, thời gian học thuật rút xuống khoảng hai giờ mỗi ngày, phần còn lại dành cho phát triển kỹ năng. Vai trò giáo viên chuyển thành người hướng dẫn, tập trung vào động lực và định hướng cá nhân cho học sinh.
Thực tế này cho thấy hai hướng tiếp cận “đối lập” trong phổ cập giáo dục AI của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mỹ lựa chọn môi trường “mở”, ưu tiên đổi mới và thử nghiệm, nhưng mức độ kiểm soát và tính đồng bộ không cao. Ngược lại, Trung Quốc triển khai theo hướng bài bản, có lộ trình rõ ràng và đi kèm các quy định kiểm soát chặt chẽ.
Nhìn từ hai ví dụ này có thể thấy sự khác biệt tương đối rõ. Mỹ thiên về khuyến khích đổi mới, mở không gian cho nhiều mô hình thử nghiệm và trao quyền cho từng đơn vị triển khai. Trong khi đó, Trung Quốc đi theo hướng đồng bộ hơn, có lộ trình, có hướng dẫn sử dụng và có tốc độ phổ cập nhanh hơn ở quy mô hệ thống. Dù cách làm khác nhau, điểm chung là cả hai đều đã nhìn nhận AI như một năng lực cần được chuẩn bị từ sớm.
Trong bối cảnh AI dần trở thành nền tảng của nhiều ngành kinh tế, giáo dục AI không còn là câu chuyện riêng của từng quốc gia. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng từ sớm đang trở thành yêu cầu tất yếu, và những quốc gia đi trước nhiều khả năng sẽ nắm lợi thế trong cuộc đua công nghệ. Đây cũng là một phần lý giải cho những bước tiến nhanh của Trung Quốc thời gian gần đây.
Việt Nam trước yêu cầu phổ cập AI trong giáo dục để bắt kịp xu thế toàn cầu
Việc các quốc gia lớn tăng tốc đưa AI vào giáo dục phổ thông đặt ra yêu cầu cấp thiết với Việt Nam. Khi AI trở thành kỹ năng nền tảng, câu chuyện không còn là có đào tạo AI hay không, mà là đào tạo từ khi nào, theo cách nào và để phục vụ mục tiêu gì.
Tinh thần đó cũng được khẳng định tại khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông Ban hành kèm theo Quyết định 3439/QĐ-BGDĐT năm 2025, nêu rõ: “Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra với tốc độ chưa từng có, Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang trở thành một lĩnh vực công nghệ cốt lõi, tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội và định hình tương lai của nhân loại.
Giáo dục Trí tuệ nhân tạo giúp học sinh thích ứng và hòa nhập với xã hội hiện đại, hình thành và phát triển năng lực AI để ứng dụng vào học tập, công việc, đóng góp vào sự phát triển trong kỉ nguyên vươn mình của đất nước".
Tại Việt Nam, một số tổ chức đã có bước đi sớm theo hướng hệ thống. Trong đó, FPT là đơn vị tiêu biểu với định hướng tiên phong, liên tục cập nhật chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế và tham gia xây dựng khung năng lực số, năng lực AI.
Từ năm học 2024–2025, AI được tích hợp vào chương trình “Trải nghiệm thế giới thông minh” (SMART) dành cho học sinh từ lớp 1 tại FPT Schools. Đây là chương trình tập trung vào ba trụ cột STEM, Coding và Robotics, giúp học sinh sớm tiếp cận công nghệ, phát triển tư duy số và khả năng thích nghi với môi trường học tập mới. AI được phổ cập cho 100% học sinh của FPT từ lớp 1 đến lớp 12.
Bên cạnh nội dung giảng dạy, Hệ thống Trường Phổ thông FPT còn từng bước đổi mới phương pháp học thông qua việc phát triển nền tảng AI phục vụ mô hình lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) mới đây được triển khai từ năm 2026.
Trong mô hình này, AI đóng vai trò hỗ trợ cá nhân hóa việc học, giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức trước và dành thời gian trên lớp cho thảo luận, thực hành. Đáng chú ý, cách tiếp cận không dừng lại ở việc để học sinh “hỏi – AI trả lời” như một công cụ tìm kiếm, mà được thiết kế theo hướng ngược lại: AI đặt câu hỏi theo từng bài học, học sinh phải trả lời và tương tác liên tục cho đến khi nắm chắc vấn đề.
Tính đến giữa tháng 3/2026, chương trình lớp học đảo ngược tại FPT Schools đã được triển khai đồng bộ ở 16 cơ sở trường trên quy mô toàn quốc, với khoảng 250 giáo viên tiên phong tiếp cận và thay đổi phương pháp học tập cho trên 8.000 học sinh, nhận được sự ủng hộ, ghi nhận về hiệu quả mang lại.
Những bước đi tại Trung Quốc, Mỹ hay một số mô hình đang triển khai tại Việt Nam cho thấy giáo dục AI ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quá trình chuẩn bị cho tương lai. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, điều cần thiết không phải là biến mọi học sinh thành kỹ sư AI, mà là giúp các em sớm hình thành năng lực thích ứng, biết sử dụng công nghệ đúng cách và sẵn sàng làm việc trong một nền kinh tế mới. Từ góc nhìn đó, cuộc đua AI đang bắt đầu từ ghế nhà trường.
