Cách đây không lâu, một lô hàng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đã lặng lẽ cập cảng Trung Quốc. Đáng chú ý, lô hàng này đến từ Arctic LNG 2 - một dự án năng lượng của Nga đang nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ.
Cùng lúc đó, tại một diễn đàn kinh tế ở thành phố Vladivostok, Nga đã có một tuyên bố mạnh mẽ, rằng dự án đường ống dẫn khí Sức mạnh Siberia 2 sẽ sớm trở thành hiện thực, mang lại lợi ích cho cả hai bên.
Hai sự kiện dường như không liên quan này đã vẽ nên một bức tranh lớn hơn, đó là một sự thay đổi sâu sắc trong dòng chảy năng lượng toàn cầu. Không chỉ là một thỏa thuận kinh doanh đơn thuần, đây còn là một bước đi chiến lược, mở ra một kỷ nguyên mới của thị trường khí đốt, nơi mà Trung Quốc đang dần trở thành người chơi chính, định hình lại cuộc cạnh tranh và có khả năng thách thức vị thế của các cường quốc năng lượng truyền thống như Mỹ.
Trục xoay năng lượng dịch chuyển về phía Đông
Trong một thời gian dài, Mỹ đã sử dụng năng lực xuất khẩu năng lượng của mình như một công cụ đàm phán, một "quyền lực mềm" trên trường quốc tế. Tuy nhiên, Bắc Kinh, vốn là nhà nhập khẩu LNG lớn nhất thế giới, đang cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt trong chính sách năng lượng của mình.
Gần đây, Trung Quốc tạm dừng nhập khẩu LNG từ Mỹ, một động thái được giới phân tích cho là liên quan đến căng thẳng thương mại. Thay vào đó, Bắc Kinh đã hướng đến nguồn cung từ Nga.
Dự án Sức mạnh Siberia 2, nếu được hiện thực hóa, sẽ là bằng chứng rõ nhất cho sự thay đổi này. Tuyến đường ống trên được thiết kế để kết nối các mỏ khí đốt ở Siberia, vốn trước đây phục vụ thị trường châu Âu, với thị trường Trung Quốc, đi qua Mông Cổ.
Với công suất dự kiến lên tới 50 tỷ m3 mỗi năm, tương đương gần một nửa tổng lượng nhập khẩu LNG của Trung Quốc, dự án này không chỉ đơn thuần là bổ sung nguồn cung mà còn là một đòn bẩy chiến lược.
Song song với Sức mạnh Siberia 2, 2 tập đoàn Gazprom của Nga và CNPC của Trung Quốc cũng được cho là đã nhất trí nâng công suất các tuyến đường ống hiện tại, bao gồm cả Sức mạnh Siberia 1, lên mức cao hơn. Nếu tất cả thỏa thuận này có hiệu lực, lượng khí đốt đường ống mà Nga xuất khẩu sang Trung Quốc sẽ tăng lên gấp đôi.
Nga công bố thỏa thuận lịch sử, cam kết cung cấp hơn 100 tỷ m3 khí đốt cho Trung Quốc - bước ngoặt có thể định hình lại bản đồ năng lượng toàn cầu (Ảnh: AI).
Lợi ích kinh tế đan xen rủi ro
Đối với Nga, thỏa thuận này mang lại một lối thoát chiến lược. Sau khi bị loại khỏi thị trường châu Âu do cuộc xung đột với Ukraine, Moscow cần một khách hàng lớn, ổn định để thay thế.
Mặc dù có thể phải chấp nhận một mức giá chiết khấu so với thị trường châu Âu, nhưng việc có một đối tác mua lâu dài sẽ giúp Nga duy trì dòng chảy năng lượng và giảm thiểu tác động từ các lệnh trừng phạt. Điều này cũng củng cố mối quan hệ kinh tế và chính trị giữa hai quốc gia, tạo ra một liên minh năng lượng mới.
Về phía Trung Quốc, việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng là một ưu tiên hàng đầu. Với tuyến ống Sức mạnh Siberia 2, Bắc Kinh sẽ có thêm một nguồn cung khí đốt đáng tin cậy, không bị ảnh hưởng bởi những rủi ro địa chính trị trên biển hay các vấn đề liên quan đến thương mại quốc tế.
Nguồn khí đốt qua đường ống cũng thường có giá ổn định hơn so với LNG, giúp Trung Quốc kiểm soát tốt hơn chi phí năng lượng. Hơn nữa, với đòn bẩy đàm phán mới này, Trung Quốc có thể mặc cả giá cả tốt hơn trong các hợp đồng LNG trong tương lai.
Tuy nhiên, thỏa thuận này không phải không có rủi ro. Nhiều nhà phân tích vẫn hoài nghi về khả năng dự án Sức mạnh Siberia 2 thực sự được triển khai.
"Vẫn còn nhiều bất định về việc liệu dự án có được triển khai hay không, nhất là khi Trung Quốc và Nga vẫn phải thống nhất về giá, sản lượng và nguồn tài chính", Anne-Sophie Corbeau, một học giả nghiên cứu toàn cầu tại Đại học Columbia, nhận định.
Vấn đề giá cả, vốn là rào cản suốt nhiều năm, vẫn chưa được công bố. Liệu Nga có chấp nhận một mức lợi nhuận thấp hơn để đổi lấy một thị trường ổn định thay thế châu Âu hay không vẫn là một câu hỏi lớn. Hơn nữa, phía Trung Quốc đã tỏ ra khá kín tiếng.
Sự dịch chuyển này sẽ tạo ra một hiệu ứng domino trên thị trường năng lượng toàn cầu. Một khi Nga chuyển hướng khí đốt từ châu Âu sang châu Á và Trung Quốc tăng cường nhập khẩu khí đốt qua đường ống, nhu cầu đối với LNG sẽ giảm.
Theo Florence Schmit, chiến lược gia năng lượng tại Rabobank, không có kịch bản nào mà Trung Quốc có thể cùng lúc tăng gấp đôi nhập khẩu khí đốt qua đường ống, giữ sản lượng trong nước mạnh mẽ, và tiếp tục gia tăng nhập khẩu LNG.
Điều này đặt ra một bài toán khó cho các nhà xuất khẩu LNG của Mỹ. Với nhiều dự án xuất khẩu đang được xây dựng, việc Trung Quốc giảm nhập khẩu sẽ tạo ra một cú sốc lớn.
Các công ty năng lượng Mỹ có thể sẽ phải đối mặt với tình trạng dư thừa công suất, làm suy yếu các dự án tương lai và có thể phải chấp nhận giá bán thấp hơn. "Những thỏa thuận này sẽ giáng đòn mạnh vào ngành LNG toàn cầu và các nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới", Schmit nói.
Thỏa thuận Sức mạnh Siberia 2 đã gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ, rằng thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của một trục năng lượng mới. Điều này không chỉ định hình lại dòng chảy hàng hóa mà còn thách thức các cấu trúc quyền lực kinh tế đã tồn tại hàng thập kỷ.
