Từ những câu thơ ngắn, câu đối xuân đến việc viết một chữ mang ý nghĩa cát tường như Phúc, Lộc, An..., mỗi nét bút khai xuân đều gửi gắm ước nguyện về một năm mới an lành và khởi đầu hanh thông.
Trao đổi với VietNamNet, TS Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế thuộc Trường ĐH Thủ đô Hà Nội cho hay, ở chiều sâu văn hóa, khai bút đầu năm không đơn thuần là một phong tục, mà trước hết là sự tôn kính đối với tri thức và giáo dục - những giá trị nền tảng của văn hóa Việt.
“Cây bút - biểu tượng của học vấn và sự khai mở trí tuệ - được nâng niu như một vật linh thiêng, đánh dấu sự tiếp nối không ngừng của hành trình học hỏi và sáng tạo. Những dòng chữ đầu tiên viết ra trong năm mới vừa là lời chúc bình an, thành công trong học tập và sự nghiệp, vừa là một lời nguyện thầm lặng cho trí tuệ được khai sáng, cho ý chí thêm bền bỉ và cho con đường phía trước trở nên vững vàng hơn”, TS Bùi Văn Tuấn chia sẻ.
Theo TS Bùi Văn Tuấn, khai bút đầu năm không chỉ là một phong tục, mà còn là một cách định hướng tương lai. Trong khoảnh khắc lắng lại để viết, mỗi chúng ta có dịp soi chiếu xem mình sẽ sống và học tập như thế nào trong năm mới. Những nét chữ đầu tiên ấy khơi dậy niềm tin, đánh thức động lực và giúp ta đặt một tâm thế chủ động, tích cực cho chặng đường phía trước.
Ông Tuấn cho rằng, tục khai bút còn là sợi dây kết nối các thế hệ, giúp thế hệ trẻ tìm về cội nguồn văn hóa, thấm nhuần các giá trị truyền thống trong đời sống đương đại. “Khi người trẻ cầm bút khai xuân, đó không chỉ là sự tiếp nối một nghi thức, mà là sự tiếp nhận một di sản tinh thần - nơi chữ viết không chỉ để ghi chép, mà còn để nuôi dưỡng nhân cách và ý thức trách nhiệm với tương lai”, ông nói.
Khai bút vì thế không chỉ là viết chữ, mà là viết bằng tâm thế tri ân và niềm tin. Tri ân những gì đã qua - những nỗ lực, thử thách, cả thành công lẫn khó khăn của năm cũ và tin tưởng vào những điều tốt đẹp phía trước.
Đối với học trò và những người làm giáo dục, khoảnh khắc khai bút đầu năm càng thêm thiêng liêng. Đó là khi người học, người dạy lặng lẽ nhắc mình về trách nhiệm với tri thức, gửi vào những nét chữ đầu xuân một niềm tin bền bỉ cho hành trình phía trước.
Chuyên gia cho hay, học sinh, sinh viên có thể khai bút các chữ:
Trí (智) - trí tuệ minh mẫn
Đăng Khoa (登科) - “đỗ đạt, thành tài”
Tiến (進) - tiến bộ
Hiếu học - tinh thần ham học
Tâm - tấm lòng vững chắc
TS Bùi Văn Tuấn (thứ hai từ trái sang) trong không gian Tết 2026. Ảnh: NVCC
Ông Tuấn cho biết, trong không gian gia đình, nghi thức mọi người ngồi bên nhau khai bút cũng có thể trở thành khoảnh khắc của yêu thương và gắn kết. “Những dòng chữ chúc xuân, những lời nguyện cầu cho sức khỏe, hạnh phúc và bình an được viết ra không chỉ bằng mực, mà bằng tình thân. Cây bút lúc này không còn là vật dụng đơn thuần, mà trở thành cầu nối trái tim, kết nối các thế hệ trong gia đình, nơi các thành viên cùng chia sẻ niềm tin vào một tương lai tươi sáng”, ông Tuấn nói.
Chuyên gia nhấn mạnh, tục khai bút đầu năm còn nhắc nhở con người về những giá trị bền vững của đời sống: Sự kiên nhẫn, chăm chỉ, lòng dũng cảm đối diện với thử thách và ý chí không ngừng hoàn thiện bản thân. Mỗi chữ viết ra là một bước đi nhỏ nhưng chắc chắn trên hành trình xây dựng tương lai. Dù năm cũ còn nhiều vấp ngã, thì khoảnh khắc cầm bút đầu xuân chính là dấu mốc để bắt đầu lại - mạnh mẽ hơn, sáng tạo hơn và giàu niềm tin hơn.
“Bởi vậy, khai bút đầu năm không chỉ là một phong tục, mà là một thời khắc thiêng liêng của suy ngẫm và khởi tạo. Đó là lúc ta nhìn lại quá khứ với sự trân trọng, sống trọn vẹn trong hiện tại và mở lòng đón nhận tương lai. Mỗi cây bút, mỗi dòng chữ viết ra đều mang theo hy vọng, ước mơ và lời hứa cho một năm mới đầy hứa hẹn. Khi cầm bút khai xuân, con người không chỉ vẽ ra một con đường mới, mà còn khắc ghi những giá trị tốt đẹp và mục tiêu sống. Hãy để mỗi nét bút đầu xuân trở thành lời nhắn nhủ về lòng kiên trì, niềm tin và một khởi đầu tươi sáng cho năm mới”, ông Tuấn nói.
