Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, đồng minh của Mỹ ở Vịnh Ba Tư đang nghe thấy một âm thanh mà binh lính Ukraine từ lâu đã lo sợ: Tiếng vo ve đầy ám ảnh của máy bay không người lái cảm tử Shahed-136.
Do chính người Iran phát triển, Shahed đang trở thành một phần không thể thiếu của chiến tranh hiện đại. Giờ đây, loại vũ khí này trở thành trọng tâm trong chiến lược trả đũa của Iran nhằm vào Mỹ và các đồng minh của Washington trong khu vực, với hàng nghìn chiếc được phóng đi trong vài ngày đầu xung đột.
Thực tế, Shahed không có gì nổi bật so với các vũ khí hiện đại. Đôi khi, các nhà phân tích gọi nó là “tên lửa hành trình của người nghèo”. Tuy nhiên, trong khi các hệ thống phòng phủ do Mỹ cung cấp như Patriot, nhiều chiếc Shahed vẫn đánh trúng mục tiêu đơn giản vì chúng quá đông đảo.
Bộ Quốc phòng Các tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất hôm 3/3 cho biết trong số 941 máy bay không người lái của Iran được phát hiện kể từ đầu cuộc xung đột, chỉ có 65 chiếc không bị bắn hạ nhưng vẫn gây thiệt hại nặng cho các cảng, sân bay, khách sạn và trung tâm dữ liệu ở nước này.
Các nhà phân tích nói rằng chìa khoá đằng sau thành công của Shahed chính là số lượng. Giá thành rẻ, dễ sản xuất hàng loạt giúp Shahed có thể thực hiện các cuộc tấn công bầy đàn, đủ để làm những hệ thống phòng thủ tinh vi và đắt đỏ rơi vào tình trạng kiệt quệ.
Theo các ước tính, Shahed có chi phí dao động trong khoảng 20.000 đến 50.000 USD/chiếc, tức khoảng 500 triệu đến hơn 1 tỷ đồng. Trong khi đó, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình thường có giá hàng triệu USD mỗi quảc. Với so sánh này, Shahed thực sự là tên lửa hành trình của người nghèo, phù hợp với Iran - quốc gia chịu nhiều sự trừng phạt từ phương Tây.
Ở chiều bên kia, hệ thống phòng không mà các quốc gia Vùng Vịnh và Israel sử dụng để đánh chặn có giá từ 3 tới 12 triệu USD mỗi quả. Để so sánh, một quả tên lửa đánh chặn mà Mỹ và đồng minh sử dụng giống như những chiếc siêu xe còn Shahed chỉ như những chiếc “xe cỏ”.
Trong một cuộc chiến tiêu hao, Tehran có thể sử dụng dòng máy bay này để làm suy yếu hệ thống phòng không, mở ra cơ hội cho các cuộc tấn công gây thiệt hại lớn hơn cho đối thủ.
Dù Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm ngăn chặn Iran sản xuất Shahed nhưng những gì mà người Nga làm được trong cuộc xung đột với Ukraine cho thấy các biện pháp cấm vận và trừng phạt không mấy hiệu quả, nhất là với một loại vũ khí dễ chế tạo như Shahed. Moscow cũng có thể sản xuất Shahed.
Dù rẻ nhưng năng lực của dòng UAV này không phải tầm thường. Được thiết kế để lao trực diện vào mục tiêu, mỗi chiếc Shahed có thể mang đầu đạn chứa 30-50 kg thuốc nổ. Chúng đặc biệt nguy hiểm khi tấn công theo đàn lớn. Phạm vi hoạt động của dòng máy bay này có thể lên tới gần 2.000 km.
Dường như Mỹ và đồng minh cũng đã nhận ra chiêu bài của Iran. Họ đang phát triển các phương pháp phòng thủ bền vững hơn, chẳng hạn như mua tên lửa đánh chặn giá rẻ có nguồn gốc từ Ukraine. Bộ Quốc phòng Qatar cho biết họ đang sử dụng máy bay chiến đấu để đánh chặn các cuộc tấn công của Iran, bao gồm cả những chiếc Shahed, bên cạnh các hệ thống phòng không mặt đất.
Tác chiến điện tử, tên lửa tầm ngắn và các hệ thống năng lượng định hướng (chẳng hạn như pháo laser) nhằm vào Shahed cũng đang được nghiên cứu triển khai với giá thành rẻ hơn so với các phương pháp đánh chặn truyền thống.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng các quốc gia Vùng Vịnh hiện đang thiếu khả năng chống máy bay không người lái nhanh chóng và hiệu quả, điều có thể cần nhiều năm để hoàn thiện.
Tham khảo: CNBC
