Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, cử tri là công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên, trừ trường hợp bị tòa án tước quyền bầu cử theo bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Danh sách cử tri được lập theo từng khu vực bỏ phiếu và niêm yết công khai trước ngày bầu cử để người dân kiểm tra thông tin.
Cử tri thực hiện quyền bầu cử tại khu vực bỏ phiếu nơi mình cư trú hoặc nơi làm việc nếu được lập danh sách tại đó. Trường hợp cần thay đổi nơi bỏ phiếu, cử tri có thể đề nghị điều chỉnh thông tin trong danh sách cử tri theo quy định, trong đó có thể đăng ký thay đổi nơi bầu cử thông qua ứng dụng định danh điện tử VNeID hoặc tại chính quyền địa phương.
Các điểm bỏ phiếu thường được bố trí tại nhà văn hóa, trường học, trụ sở cơ quan hoặc các địa điểm sinh hoạt cộng đồng thuận tiện cho người dân.
Cử tri tham gia diễn tập bầu cử tại Hà Nội. (Ảnh: Giang Huy).
Tại khu vực bỏ phiếu, cử tri được tổ bầu cử phát các phiếu bầu tương ứng với từng cấp. Trong kỳ bầu cử này, mỗi cử tri nhận phiếu bầu đại biểu Quốc hội và phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã của đơn vị bầu cử.
Cử tri lựa chọn người mình tín nhiệm bằng cách gạch tên những người không bầu và giữ lại tên những người muốn bầu. Số người được giữ lại không vượt quá số đại biểu được bầu của đơn vị bầu cử. Việc ghi phiếu được thực hiện trong buồng bỏ phiếu nhằm bảo đảm bí mật của lá phiếu.
Hoạt động bầu cử ở Việt Nam được tổ chức theo bốn nguyên tắc: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Theo đó, mọi công dân đủ điều kiện đều có quyền bầu cử; mỗi cử tri có một lá phiếu và các lá phiếu có giá trị ngang nhau; cử tri trực tiếp lựa chọn người mình tín nhiệm; việc bỏ phiếu được thực hiện kín để bảo đảm sự độc lập trong quyết định của cử tri.
Thời gian bỏ phiếu thường bắt đầu từ 7h và kết thúc vào 19h cùng ngày. Tùy điều kiện cụ thể, tổ bầu cử có thể quyết định mở hòm phiếu sớm hơn nhưng không trước 5h hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không quá 21h. Nếu toàn bộ cử tri trong khu vực bỏ phiếu đã tham gia đầy đủ, việc bỏ phiếu có thể kết thúc sớm.
Để bảo đảm quyền bầu cử của mọi công dân, pháp luật quy định sử dụng hòm phiếu phụ đối với cử tri già yếu, bệnh tật, khuyết tật hoặc lý do đặc biệt không thể đến điểm bỏ phiếu. Hòm phiếu phụ cũng được sử dụng đối với cử tri đang bị tạm giam, tạm giữ theo quy định.
Kết quả bầu cử được xác định theo nguyên tắc quá bán. Ứng cử viên được coi là trúng cử khi nhận được quá nửa tổng số phiếu bầu hợp lệ trong đơn vị bầu cử và có số phiếu cao hơn so với các ứng cử viên khác.
Trong trường hợp chưa bầu đủ số lượng đại biểu theo quy định, cuộc bầu cử có thể được tổ chức bầu cử thêm. Nếu xảy ra vi phạm nghiêm trọng pháp luật về bầu cử hoặc kết quả không phản ánh đúng ý chí của cử tri, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định tổ chức bầu cử lại.
Trong cuộc bầu cử lần này, 864 ứng viên tham gia tranh cử để bầu ra 500 đại biểu Quốc hội khóa 16 tại 182 đơn vị bầu cử trên cả nước. Theo kế hoạch của Hội đồng Bầu cử quốc gia, kết quả bầu cử dự kiến được công bố vào ngày 24/3 sau khi hoàn tất việc tổng hợp và xác nhận kết quả kiểm phiếu.
Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa 16 dự kiến khai mạc ngày 6/4. Tại kỳ họp này, Quốc hội sẽ xem xét công tác tổ chức bộ máy, kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước và quyết định một số vấn đề quan trọng của nhiệm kỳ mới.
Các mốc thời gian bầu cử đại biểu Quốc hội. (Đồ họa: Tâm Thảo).
