Hoàn thiện thể chế để TOD thành động lực phát triển đô thị bền vững ở TP.HCM

Ngày 27-3, Trường đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “TOD với phát triển đường sắt đô thị”. Nhiều chuyên gia, nhà quản lý đã cùng nhìn nhận TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng hiện đại, bền vững.

Metro -TOD định hình tư duy phát triển đô thị mới

PGS.TS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường đại học Kiến trúc TP.HCM, nhìn nhận trong bối cảnh hiện nay, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị đã trở thành một định hướng rõ ràng trong chiến lược phát triển siêu đô thị TP.HCM.

Điều này đặt ra những yêu cầu ngày càng cụ thể đối với công tác quy hoạch, thiết kế, quản lý và vận hành cần sự phối hợp của nhiều chủ thể.

Phát biểu tại hội thảo, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM Võ Hoàng Ngân cho hay ngoài tuyến metro số 1 đang vận hành, TP.HCM đang chuẩn bị triển khai mạng lưới đường sắt đô thị quy mô "mang tính lịch sử" với mục tiêu hoàn thành 6 tuyến metro, với tổng chiều dài khoảng 187km vào năm 2030 và mở rộng lên 355km vào năm 2035.

Tuy nhiên theo ông Ngân, vấn đề cốt lõi là cần cách khai thác hiệu quả hệ thống này. Trong đó, mô hình TOD là cách tiếp cận tích hợp giữa quy hoạch giao thông và quy hoạch sử dụng đất được xác định là chìa khóa.

"Metro không chỉ là phương tiện vận chuyển mà còn trở thành động cơ thúc đẩy kinh tế, giúp gia tăng giá trị đất đai, tạo nguồn lực tái đầu tư cho hạ tầng. Thành phố cũng hướng tới mô hình TOD, giảm phát thải, ưu tiên đi bộ và giao thông công cộng - phù hợp với xu thế phát triển của các đô thị lớn trên thế giới", ông Ngân nhấn mạnh.

Hoàn thiện thể chế phát huy giá trị TOD

Nhiều chuyên gia đến từ Trường đại học Kiến trúc TP.HCM, Trường đại học Kiến trúc Hà Nội đã đề ra nhiều giải pháp về quy hoạch không gian, kiến trúc liên quan TOD bảo đảm hạ tầng xanh. 

Các chuyên gia cũng đề xuất thành phố có cơ chế cho phép khai thác không gian trên và dưới nhà ga; khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển tiện ích công cộng như quảng trường, lối đi bộ, không gian công cộng để đổi lại các ưu đãi về thuế, hệ số sử dụng đất...

Bên cạnh yếu tố quy hoạch và thiết kế cho TOD, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế, chính sách và quản trị.

Theo TS Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản Bộ Xây dựng, hiện nay đã có quy định về định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD, tuy nhiên lại chưa có các cơ chế chính sách nhằm khai thác, quản lý các giá trị tăng thêm từ đất, chuyển nhượng quyền phát triển không gian...

"Vì thế cần sửa đổi, bổ sung các luật đất đai, quy hoạch, nhà ở, hoàn thiện quy định về quy hoạch khu vực TOD, về chính sách cho phép phát triển nhà ở thương mại tại khu vực lõi TOD...", bà Hạnh góp ý.

Còn TS Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng TP cần quy hoạch TOD ở nhiều cấp độ, từ vùng đô thị, hành lang, khu đô thị và khu vực quanh nhà ga. Theo đó, mỗi khu TOD phải có đặc trưng phù hợp với tuyến metro, vị trí nhà ga và bối cảnh đô thị xung quanh, qua đó tạo sức hút và giá trị khác biệt cho bất động sản.

"Cần hoàn thiện quy định để việc khai thác giá trị đất được đồng bộ giữa quy hoạch, đất đai, giao thông và thị trường bất động sản để phát huy giá trị TOD. TP.HCM cần thúc đẩy hợp tác công - tư, cho phép khai thác không gian trên và dưới nhà ga, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển tiện ích công cộng như quảng trường, lối đi bộ, công viên… để đổi lại các ưu đãi về thuế, hệ số sử dụng đất hoặc thủ tục", ông Hải đề xuất.

Nhiều chuyên gia cũng đề xuất giải pháp về quy hoạch, hoàn thiện thể chế, mô hình quản trị hiệu quả cho TOD. Trong đó đáng chú ý là đề xuất mô hình "Tập đoàn đường sắt đô thị" với vai trò chủ đạo của nhà nước, nhằm đảm bảo triển khai đồng bộ các dự án TOD...